عجب رویی دارند اساتید. انگار نه انگار مدیریت چندین ساله امثال همین آقاست که ما را به اینجا رسانده. عجب واقعا
بازخوانی فرصتسوزی تاریخی ایران در دولت سازندگی
معاون سابق دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه از دستاوردهای سهساله دولت سیزدهم در نگاه به شرق میگوید و معتقد است در زمان آقای هاشمی رفسنجانی، اگر ما تمام گاز ترکمنستان را خریداری میکردیم، این گاز به جای دیگری نمیرفت و اکنون هاب گازی منطقه بودیم.
گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ سیاست «نگاه به شرق» طی سالهای اخیر به یکی از رویکردهای اصلی دستگاه دیپلماسی اقتصادی کشور تبدیل شده است؛ چرا که تقویت روابط با کشورهای آسیایی، منطقه اوراسیا، آفریقا و آمریکای لاتین، میتواند علاوه بر تنوعبخشی به منابع وارداتی و صادراتی، نقش مهمی در افزایش خلق ارز، صرفهجویی ارزی، انتقال فناوری و ایجاد اشتغال ایفا کند.عضویت ایران در سازمانهایی نظیر بریکس و شانگهای و همچنین توسعه مناسبات اقتصادی با قدرتهای نوظهور جهانی، از جمله محورهایی است که در این چارچوب دنبال شده و آثار ملموسی در بهبود امنیت غذایی، توسعه معادن، کاهش هزینههای وارداتی و تسهیل دسترسی مردم به کالاهای اساسی داشته است.از سوی دیگر، رویکرد فعال دولت سیزدهم در بازتعریف مناسبات با کشورهای همسایه و منطقه، منجر به حلوفصل برخی اختلافات گذشته و آغاز همکاریهای جدید شده است. از جمله این اقدامات میتوان به احیای واردات گاز از ترکمنستان، تنوعبخشی به مبادی تأمین کالاهای اساسی از قاره آفریقا، و فعالسازی ظرفیتهای معدنی داخلی اشاره کرد که ضمن کاهش وابستگی به کانالهای تحت نفوذ آمریکا، در جهت تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی گام برداشته است.همچنین تمرکز ویژه بر انتقال تکنولوژی، راهاندازی خطوط تولید مشترک و استفاده از فرصتهای ترانزیتی منطقه، به عنوان محورهای اساسی این سیاست دنبال شده است.در همین راستا، برای بررسی دقیقتر دستاوردهای دیپلماسی اقتصادی دولت شهید رئیسی و چشمانداز آینده روابط اقتصادی ایران با کشورهای شرقی، به سراغ مهدی صفری، معاون سابق دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه رفتیم تا در گفتوگویی تفصیلی، به تحلیل جزئیات این تحولات بپردازیم.مشروح این گفتوگو به شرح ذیل است:
واردات گوشت از آفریقا و شکستن نفوذ آمریکا
فارس: بهعنوان اولین سوال میخواستم بپرسم که ما تقریباً در سه، چهار سال اخیر، بهویژه از زمان روی کار آمدن دولت سیزدهم، خیلی شنیدیم که رویکرد «نگاه به شرق» بهعنوان یک سیاست کلان در دستور کار دولت ایران قرار گرفت اما بهطور معمول، دستاوردهایی که در این سه سال در حوزه نگاه به شرق برای ایران به وجود آمده، برای مردم بهصورت شفاف تبیین نشده است و میخواستم از شما درخواست کنم که چند نمونه از دستاوردهای برجسته این رویکرد را که تأثیر مستقیم بر زندگی مردم داشته، بهعنوان مقدمه برای ما توضیح دهید.صفری: ببینید، سیاست شهید رئیسی از همان ابتدا بر چند محور اساسی متمرکز بود و اولویت اول ایشان تقویت روابط با کشورهای همسایه، منطقه اوراسیا، و کشورهایی مثل چین، هند و روسیه بود.البته همزمان به کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین نیز توجه ویژهای داشتند و این سیاستها توسط رئیسجمهور فقید به وزارت امور خارجه ابلاغ شد و ما در معاونت دیپلماسی اقتصادی روی این محورها تمرکز کردیم و ما حدود ۱۰ تا ۲۰ فاکتور مشخص تعریف کرده بودیم که بر اساس آنها برنامهریزی و عمل میکردیم.در این میان، چند کشور بهصورت برجسته در اولویت قرار داشتند: چین، روسیه، هند، و البته کشورهای همسایه. این کشورها در کنار عضویت ایران در سازمانهایی مانند شانگهای و بریکس، نقش مهمی در سیاست اقتصادی دولت داشتند.شهید رئیسی تأکید ویژهای بر مسائل اقتصادی داشتند و این تمرکز باعث شد که ما توانستیم دستاوردهای قابلتوجهی داشته باشیم.اجازه دهید یک نکته در خصوص آفریقا عرض کنم. در زمان مسئولیت شهید امیرعبداللهیان، ایشان به من گفتند که اگر بتوانیم گوشت را از آفریقا وارد کنیم، کمک بزرگی به تأمین کالاهای اساسی کشور خواهد بود.
الحمدلله این اتفاق افتاد، درحالی که پیش از این پیش از این، شبکه تأمین کالاهای اساسی ما بهشدت وابسته به کانالهای تحت نفوذ آمریکا بود، چه از نظر مبدأ و چه از نظر مسیر. اما ما تلاش کردیم این وابستگی را کاهش داده و تنوعبخشی کنیم. آفریقا یکی از مناطقی بود که در این راستا به ما کمک کرد.در معاونت دیپلماسی اقتصادی چند هدف اصلی داشتیم: اول، خلق ارز از طریق افزایش صادرات؛ دوم، صرفهجویی ارزی از طریق تنوعبخشی به واردات؛ و سوم، ایجاد شغل و امنیت اقتصادی.برای خلق ارز، باید صادرات را تقویت میکردیم که این کار با کشورهای مذکور انجام شد. در بخش واردات، به جای وابستگی صرف به کشورهایی مثل استرالیا و برزیل برای تأمین گوشت، ما به سراغ مناطق جدیدی مانند اوراسیا و آفریقا رفتیم. حتی در برخی موارد، گوشت با هواپیما وارد شد و این تنوعبخشی باعث کاهش قیمتها و افزایش دسترسی مردم به کالاهای اساسی شد.یکی دیگر از اهداف ما، انتقال تکنولوژی بود. مقام معظم رهبری بارها بر اقتصاد مقاومتی تأکید کردهاند.اقتصاد مقاومتی یعنی کاهش وابستگی به خارج، بهویژه در حوزههای حساس مانند بخش نظامی، پزشکی و اقتصادی. ما تلاش کردیم با انتقال تکنولوژی، این وابستگی را کاهش دهیم.برای مثال، در حوزه انرژی و مواد معدنی مانند فسفات، ما سالانه حدود ۲۰۰ میلیون دلار برای واردات فسفات هزینه میکردیم.اما با تنوعبخشی به منابع تأمین و فعالسازی معادن داخلی در طبس و خور و بیابانک، نه تنها صرفهجویی ارزی کردیم، بلکه حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ نفر مشغول به کار شدند.علاوه بر این، کارخانهای در بندرعباس برای تولید کود در حال آمادهسازی است که هم ارزآوری دارد، هم ارزش افزوده ایجاد میکند و هم امنیت اقتصادی و شغلی را تقویت میکند.
تعادل در واردات و صادرات
نکته مهم این است که انتقال تکنولوژی باید دوطرفه باشد. اگر شما به یک کشور همسایه سالانه ۱۶ تا ۱۷ میلیارد دلار صادرات دارید، آن کشور ممکن است به مرور به دنبال خودکفایی برود.پس باید در آن کشور خط تولید راهاندازی کنیم تا هم وابستگی متقابل ایجاد شود و هم تولیداتمان را ارتقا دهیم. این کار باعث تثبیت روابط اقتصادی میشود.اگر شما ۱۶ میلیارد دلار صادر کنید و ۱۰ میلیارد دلار وارد کنید، باید یک بالانس ایجاد کنید که انتقال تکنولوژی در این راستا کمک میکند.
فارس: شما به موضوعات مختلفی اشاره کردید، از جمله صادرات، انتقال تکنولوژی و تنوعبخشی به منابع. حالا میخواهم کمی مصداقیتر صحبت کنیم. یکی از موضوعاتی که اخیراً خیلی مطرح شده، بحث واردات گاز از ترکمنستان بود. ما مطلع هستیم که پیش از دولت شهید رئیسی، این واردات بهدلیل بدهیها و برخی مسائل متوقف شده بود. اما در دولت سیزدهم، هم اصل بدهی پرداخت شد، هم سود آن مورد مذاکره قرار گرفت و هم واردات گاز دوباره برقرار شد. حتی امسال هم این روند ادامه پیدا کرد. میخواستم از شما بپرسم که رمز و راز این موفقیت چه بود؟ چه مذاکراتی با ترکمنستان انجام دادید که این مسیر دوباره باز شد؟ و پیشنهادی برای دولت فعلی دارید که این روند در سالهای آینده هم پایدار بماند؟صفری: ببینید، یکی از عوامل کلیدی در این موفقیت، نقش مستقیم شهید رئیسی بود. ایشان با دعوت از رهبران ترکمنستان و احترام گذاشتن به آنها، فضای اعتمادسازی را ایجاد کردند.ما گاهی فکر میکنیم که کشورهای مشترکالمنافع یا کشورهایی که ۳۰، ۳۲ سال پیش بخشی از بلوک شرق بودند، هویت مستقلی ندارند، اما اینطور نیست.
فرصت گازی برای ایران
هر کشوری هویت و عزت نفس دارد. اگر شما به آنها احترام بگذارید، متقابلاً به شما احترام میگذارند. این احترام متقابل، پایه اصلی دیپلماسی ما با ترکمنستان بود.نکته دوم، صبر و حوصله در دیپلماسی است. دیپلماسی مثل بافتن فرش میماند؛ گره به گره باید پیش بروید تا به نتیجه برسید. در زمان آقای هاشمی رفسنجانی، اگر ما تمام گاز ترکمنستان را خریداری میکردیم، این گاز به جای دیگری نمیرفت و اکنون هاب گازی منطقه بودیم.اگر آن زمان این روند ادامه پیدا میکرد، امروز ایران میتوانست به یک هاب انرژی منطقهای تبدیل شود. اما متأسفانه این فرصت از دست رفت. حالا ترکمنستان گاز خود را به کشورهای دیگر فروخته و ما باید به دنبال ترانزیت گاز باشیم.ما میتوانیم گاز ترکمنستان را از مسیر ایران به ترکیه یا کشورهای دیگر ترانزیت کنیم و ۲۰ تا ۲۵ درصد از آن را بهعنوان حق ترانزیت برداریم. اگر ۱۰۰ میلیارد مترمکعب گاز ترانزیت کنیم، ۲۵ میلیارد مترمکعب آن برای ما خواهد بود.این هم ارزآوری دارد و هم نیاز داخلی ما را تأمین میکند. اگر ما این مسیر را تسهیل نکنیم، ترکمنستان مسیر دیگری پیدا خواهد کرد. پس باید با مذاکره، شرایط را به نفع خودمان تنظیم کنیم.گاهی ما روی قیمتها بیش از حد فشار میآوریم، اما مذاکره یک فرایند تدریجی است. یک جلسه یا دو جلسه کافی نیست. باید مداوم پیگیری کنیم تا به نتیجه برسیم.
افزایش ۲.۵ برابری فروش بشکه نفت
فارس: شما سابقه سفارت ایران در چین را دارید. اخیراً انتقاداتی مطرح شده که در دوره اخیر، اقداماتی که باید در حوزه سفارت ایران در چین انجام میشد، بهخوبی پیش نرفته است. من نمیخواهم وارد جزئیات این انتقادها شوم، بلکه میخواهم سؤالم را اینطور مطرح کنم که اگر دولت بخواهد یک سفیر جدید برای چین انتخاب کند، این سفیر باید چه دستورکارهایی را در اولویت قرار دهد؟ به نظر شما، پنج اولویت اصلی که میتواند روابط ایران و چین را به حداکثر برساند چیست؟صفری: زمانی که من سفیر ایران در چین بودم، این کشور روزانه ۵ میلیون بشکه نفت وارد میکرد. الان این رقم به ۱۲ میلیون بشکه رسیده و روز به روز هم در حال افزایش است، بهویژه در زمینه گاز. پس اولویت اول باید روی انرژی متمرکز باشد؛ هم صادرات نفت و گاز به چین، و هم سرمایهگذاری چین در پروژههای انرژی ایران. چینیها پولی که از خرید نفت ایران به دست میآورند، میتوانند در ایران سرمایهگذاری کنند. این میتواند پایهای برای توسعه اقتصادی ما باشد.اولویت دوم، فاینانس و پروژههای سرمایهگذاری است. در زمان آقای رئیسی، اقدامات خوبی در این زمینه انجام شد و ما امیدواریم دولت فعلی هم این روند را ادامه دهد. اولویت سوم، ترانزیت است. اگر ما بتوانیم مسیر ترانزیت چین به اروپا را از طریق ایران فعال کنیم، هم برای ما و هم برای چین سودآور خواهد بود. چینیها زمانی که احساس کردند از طریق دریا محاصره میشوند، پروژه «یک کمربند، یک جاده» را مطرح کردند.
پتانسیل صادرات ۷ میلیاردی به چین
محور اصلی جاده ابریشم از ایران میگذشت، اما ما بهدلیل بیتوجهی، این فرصت را از دست دادیم. در زمان آقای رئیسی، ما با ترکمنستان، قزاقستان و چین تعرفهها را یکسان کردیم و الآن قطارهای باری از این مسیر عبور میکنند. این ترانزیت باید تقویت شود.اولویت چهارم، افزایش صادرات است. در دولت سیزدهم، مجوزهای زیادی برای صادرات محصولات ایرانی به چین مانند مرکبات، زعفران، ماهی و میگو دریافت کردیم. اگر روی این حوزه تمرکز کنیم، من تضمین میکنم که میتوانیم ۶ تا ۷ میلیارد دلار صادرات به چین داشته باشیم.برای مثال، اکوادور سالانه ۶ میلیارد یورو از صادرات میگو به چین درآمد دارد. ما هم میتوانیم با تمرکز روی ماهی و میگو، حداقل ۲ تا ۳ میلیارد دلار از این بازار سهم ببریم.اولویت پنجم، شناخت و پیگیری است. سفیری که به چین میرود، باید شناخت عمیقی از این کشور داشته باشد و توانایی پیگیری مداوم داشته باشد. دیپلماسی در چین تشریفاتی نیست. باید بارها دربها را بکوبید تا باز شوند. مذاکره و پیگیری مداوم، کلید موفقیت است. شهید رئیسی همیشه میگفتند: ۲۰ درصد دستور، ۸۰ درصد پیگیری.فارس: خیلی نظر شما درباره ایده پول بریکس چیست؟ برخی معتقدند این موضوع بیشتر تشریفاتی است. آیا به نظر شما این ایده عملی است؟صفری: کشورهای بریکس هیچوقت علناً شمشیر را از رو نمیبندند. اما در جلساتی که من حضور داشتم، مشخص بود که آنها به دنبال ایجاد پول بریکس هستند، یعنی یک سبد ارزی مثل یورو.ما الان با روسیه با ریال و روبل کار میکنیم و این مدل میتواند با کشورهای دیگر هم اجرایی شود. اما باید جوانب کار را در نظر گرفت. تجربه یورو نشان داد که پول واحد برای برخی کشورها فشار اقتصادی ایجاد کرد.
با این حال، عضویت ایران در بریکس و شانگهای از دستاوردهای بزرگ دولت آقای رئیسی بود. معاهده ۲۵ ساله با چین و ۲۰ ساله با روسیه هم باید اجرایی شود. هر وزارتخانه باید با همتای خود در این کشورها دستورکار مشخصی تعریف کرده و پیگیری کند.فارس: ممنون از وقتیکه در اختیار فارس قرار دادید.صفری: تشکر از شما بابت فرصت این گفتوگو.#ایران#چین#روسیه
13:46 - 6 اردیبهشت 1404
تازه ترین اخبار
- فرماندار تنکابن: کمبودی در تأمین کالاهای اساسی در شهرستان وجود ندارد مرتضی شکوهی فرماندار تنکابن به مناسبت روز قدس در سخنانی پیش از خطبههای نماز جمعه با تأکید بر تأمین مناسب کالاهای اساسی در شهرستان گفت: در حال حاضر هیچ کمبودی در اقلام ضروری وجود ندارد و بیش از ۵۰ نانوایی نیز در ایام نوروز بهصورت کشیک به شهروندان و مسافران خدمات ارائه میکنند.
- روز قدس، تجلی شعلهور شدن انقلاب امام خمینی (ره) در تمام جهان است
- برخورد قاطع بازرسان با دو گرانفروش اقلام کالابرگ در همدان
- نمای دیگری از حضور باشکوه مردم بندرعباس
- خبرهای کوتاه امروز در عربستان سعودی
- روز قدس در روستای دهمورد بختگان
- سردار پاکپور در آغوش خاک آرام گرفت
- فیلم| راهپیمایی روز قدس با حضور پر شور مردم روستای «عمید آباد» ابهر
- شیشه ساختمانی بدون افزایش نامتعارف قیمت تأمین میشود
- وزارت بهداشت: ۲۰۲ نفر از شهدای اخیر کمتر از ۱۸ سال دارند