فارس خود سانسوری کرد. خبر تصادف دریادار سپاه چرا حذف شد؟؟؟؟؟؟؟؟
روایت ساخت دستگاه ایرانی اسپکت قلب
پژوهشگر و سازنده نخستین دستگاه اسپکت قلب ایرانی با اشاره به موفقیت متخصصان داخلی در طراحی و تولید این تجهیز پیشرفته پزشکی، میگوید کیفیت دستگاه با نمونههای خارجی برابری میکند، اما نبود حمایت مؤثر و دشواریهای تولید، توسعه این فناوری بومی را با چالش مواجه کرده است.
به گزارش خبرنگار گروه حوزه و دانشگاه خبرگزاری فارس، توسعه فناوریهای هایتک پزشکی در کشور، بهویژه در حوزه پزشکی هستهای، از مهمترین مسیرهای کاهش وابستگی و افزایش توان علمی ملی محسوب میشود. در حالی که واردات تجهیزات تخصصی غالباً با تحریم، کمبود قطعه، هزینههای سنگین و زمانهای طولانی تعمیر مواجه است، گروهی از متخصصان ایرانی توانستهاند با اتکا به دانش بومی، دستگاه پیشرفته تصویربرداری قلبی «اسپکت» را طراحی و تولید کنند.به همین مناسبت، با محمدرضا آی، استاد تمام فیزیک پزشکی و مهندسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و از پیشگامان ساخت این دستگاه، درباره روند طراحی، چالشها، کیفیت عملکرد، مجوزها و وضعیت حمایت از تولید داخل گفتوگویی تفصیلی انجام دادهایم که در ادامه میخوانید.فارس: ابتدا درباره سابقه خود در حوزه پزشکی هستهای و چگونگی ورودتان به حوزه ساخت دستگاههای پیشرفته توضیح دهید.آی: حدود ۳۰ سال است در حوزه پزشکی هستهای فعالیت میکنم. چون رشته کارشناسی من مهندسی الکترونیک بود، مسیر حرفهایام را با مهندسی سرویس دستگاههای پزشکی آغاز کردم و به مرور به این نتیجه رسیدیم که باید وارد حوزه طراحی و ساخت دستگاه شویم.فارس: چه شد که تصمیم گرفتید دستگاه اسپکت را در داخل کشور بسازید؟
آی: تهیه این دستگاه برای کشور همواره با مشکل مواجه بود. گاهی به دلیل تحریمها اصلاً اجازه واردات داده نمیشد و در برخی موارد نیز دستگاههای موجود در کشور هنگام خرابی ماهها بدون تعمیر میماندند و هزینههای بسیار سنگینی ایجاد میکردند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم دستگاه را از صفر طراحی کنیم. این کار در شرکت دانشبنیان با کمک مهندسان ایرانی انجام شد و کیفیت تصاویر و عملکرد آن به گواه متخصصان کاملاً با نمونه خارجی برابری میکند.فارس: یک توضیح کلی درباره دستگاه ساختهشده بفرمایید، اسپکت دقیقاً چگونه کار میکند و چه کاربردی دارد؟آی: اسکن اسپکت یک روش غیرتهاجمی برای تشخیص بیماریهای مختلف است که از رادیودارو برای تصویربرداری سه بعدی از ارگانهای داخلی بدن استفاده میکند، در این روش تصویربرداری، مواد رادیواکتیو به بیمار تزریق میشود و این مواد در عضلات قلب تجمع میکنند. دستگاه توزیع این مواد را اندازهگیری و تصویرسازی میکند. با این تصاویر میتوان میزان گرفتگی عروق و زنده بودن عضلات قلب را تشخیص داد. این روش در پزشکی هستهای روشی کاملاً روتین است و متخصصان قلب برای بیماران دارای درد قفسه سینه آن را تجویز میکنند.فارس: نام تجاری دستگاه چیست و چه بخشهایی از آن در داخل ساخته شده است؟آی: نام تجاری آن «پروسپکت» است. تقریباً تمام قسمتهای دستگاه شامل طراحی مکانیک، الکترونیک، نرمافزار و محاسبات در ایران انجام شده. تنها برخی قطعات الکترونیکی که در دنیا هم تولیدکننده واحد ندارند خریداری میشوند. تاکنون بیش از ۱۰ دستگاه در بیمارستانهای دانشگاهی نصب شده و با موفقیت مورد استفاده قرار گرفته است. تمامی مجوزهای لازم از وزارت بهداشت نیز اخذ شده است.
فارس: مهمترین تفاوت دستگاه شما با نمونههای معمولی اسپکت چیست؟آی: دستگاههای اسپکت معمولی آشکارسازهای بزرگی دارند و نمیتوانند به اندازه کافی به قلب نزدیک شوند؛ در نتیجه کیفیت تصویر پایینتر است. در دستگاه ما دیتکتورها کوچکتر هستند و دو آشکارساز دارند که به بدن بیمار نزدیک میشوند؛ بنابراین سرعت تصویربرداری بالاتر و کیفیت تصویر بهتر است. این دستگاه اختصاصاً برای تصویربرداری قلب طراحی شده است.فارس: چرا تصمیم گرفتید تمرکز دستگاه را روی تصویربرداری قلب بگذارید؟آی: زیرا ۷۵ تا ۸۰ درصد تمام اسکنهای پزشکی هستهای در کشور مربوط به قلب است. سالانه حدود ۶۰۰ هزار اسکن انجام میشود و بخش عمده آن تصویربرداری قلب است. از طرفی در ایران دستگاه اختصاصی قلب وجود نداشت؛ بنابراین با توجه به نیاز بالا و نبود نمونه داخلی، تمرکز را روی ساخت دستگاه مخصوص قلب گذاشتیم، همانند آنچه در دنیا هم مرسوم است.فارس: فرآیند دریافت مجوز برای یک دستگاه هایتک داخلی چگونه بود؟آی: واقعاً بسیار پرچالش. برای دستگاههای ساخت داخل یک نگاه منفی ابتدایی وجود دارد. بسیاری باور نمیکنند یک دستگاه پیچیده پزشکی در ایران با کیفیت بالا تولید شده باشد. این باعث میشود دریافت مجوزهای وزارت بهداشت بسیار زمانبر و سخت شود. کارشناسان نیز با احتیاط زیاد عمل میکنند، زیرا نگران مسئولیت احتمالی هستند. البته منکر همکاری برخی کارشناسان دلسوز نیستم، اما جو غالب حمایتی نیست و عملاً مسیر دریافت مجوز برای تولیدکنندگان داخلی بسیار دشوار است.فارس: وضعیت حمایت از تولید داخل در حوزه تجهیزات پزشکی را چگونه ارزیابی میکنید؟
آی: متأسفانه اکثر حمایتها در عمل به نفع شرکتهای خارجی است. پزشکان هم معمولاً دستگاه خارجی را ترجیح میدهند. جشنوارهها و جوایز علمی روحیهبخش هستند، اما تیم ما آنقدر سختی کشیده که تأثیر زیادی ندارد. در سالهای قبل جوایزی مانند خوارزمی، رازی و ابنسینا گرفتیم و بسیار خوشحال شدیم، ولی شرایط فعلی کشور و حجم مشکلات اجازه نمیدهد این موفقیتها آن انرژی گذشته را ایجاد کند.فارس: واکنش پزشکان پس از مشاهده عملکرد دستگاه داخلی چگونه بود؟آی: بسیار مثبت. در ابتدا شک داشتند، اما پس از دیدن تصاویر، بسیاری معتقدند کیفیت آن از برخی نمونههای خارجی بهتر است. اکنون درخواستهای زیادی برای خرید این دستگاه داریم، اما به دلیل افزایش نرخ ارز و نبود حمایتهای لازم، تولید آن اقتصادی نیست.فارس: مشکل اصلی تولید دستگاه چیست؟آی: ما بسیاری از دورهها با ارز آزاد تولید کردیم، در حالیکه شرکتهای خارجی با ارز ترجیحی وارد میکردند. امروز هم اگر قیمت یورو را حساب کنیم، تولید داخل صرفه اقتصادی ندارد، چون ما قطعات را گرانتر از شرکتهای خارجی تهیه میکنیم. در نهایت ممکن است قیمت دستگاه داخلی حتی از نمونه خارجی هم بالاتر شود. با این حال پزشکان به دلیل خدمات پس از فروش سریعتر، دستگاه ما را ترجیح میدهند.فارس: غیر از دستگاه اسپکت قلب، چه تجهیزات دیگری ساختهاید؟آی: ما دستگاههای جنرال نیز ساختهایم که فناوری بسیار بالایی دارند و تمام مجوزهای بالینی را گرفتهاند. اما چون وزارت بهداشت پیشخرید نمیکند و حمایتی وجود ندارد، فعلاً تولید آنها متوقف شده است.
فارس: یکی از تلخترین یا ماندگارترین خاطرات مسیر تولید این دستگاه چه بوده است؟آی: تلخترین لحظه مربوط به مراسم رونمایی اولین دستگاه اسپکت قلب بود. انتظار داشتیم حمایت و تشویق ببینیم، اما وزیر وقت بهداشت اعلام کرد: «جان مردم برای ما مهم است، تا زمانی که کشورهای خارجی از شما نخرند، ما نمیتوانیم دستگاه ایرانی بخریم.» این جمله یکی از تلخترین تجربیات ما بود، در حالی که در سایر کشورها حتی برای محصولات کوچک داخلی حمایتهای گسترده وجود دارد.فارس: آیا نهادهایی بودهاند که از شما حمایت کنند؟آی: تنها نهادی که بهطور جدی در این مسیر کنار ما بوده، معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری است. بدون همراهی خانوادهها نیز ادامه این مسیر ممکن نبود؛ این کار منفعت مالی ندارد و سختیهای آن بسیار است.فارس: در پایان، وضعیت آینده این فناوریها را چگونه میبینید؟آی: در ۱۷ سال گذشته دستگاههای بسیار هایتک ساختهایم و در حوزه پزشکی هستهای تقریباً فناوریای نیست که توان ساخت آن را نداشته باشیم. اما بدون حمایت واقعی، این فناوریها محکوم به نابودیاند. انتظار میرود با خریدهای عمده و حمایتهای عملی، زمینه رشد این دستاوردها فراهم شود، اما متأسفانه تاکنون در عمل بیشتر موانع وجود داشته تا حمایت.
08:04 - 9 تیر 1405