یادداشت/ آب پنهان در سفرههای ما؛ چرا باید نگران «آب مجازی» باشیم؟
هادی کرامتی / کارشناس حوزه آبدر سالهای اخیر، واژهای جدید وارد ادبیات مدیریت منابع آب شده که شاید برای بسیاری از ما ناآشنا باشد: آب مجازی. در نگاه اول، این عبارت عجیب به نظر میرسد؛ مگر آب هم میتواند مجازی باشد؟ پاسخ مثبت است، اما نه بهمعنای غیرواقعی بودن آن، بلکه بهمعنای پنهان بودنش.
آب مجازی، همان آبی است که در تولید یک محصول مصرف میشود، ولی ما آن را نمیبینیم. برای مثال، وقتی یک لیوان چای مینوشیم، فقط به آبی که در آن لیوان ریختهایم توجه داریم. اما آیا میدانید چند صد لیتر آب صرف کشت، برداشت، فرآوری و بستهبندی چای مورد نیاز برای همین یک لیوان شده است؟ این همان آب مجازی است؛ آبی که در پشت صحنهی زندگی روزمره ما جریان دارد.در کشورهایی مثل ایران که با کمبود منابع آبی مواجهاند، شناخت و مدیریت آب مجازی اهمیتی حیاتی دارد. متأسفانه در حال حاضر، بسیاری از محصولات کشاورزی پرمصرف مانند هندوانه، برنج یا حتی گندم در مناطقی تولید میشوند که آب کافی ندارند. به عبارت دیگر، ما در حال «خرج کردن» آب نایاب خود برای تولید محصولاتی هستیم که شاید بهتر بود آنها را وارد کنیم و در عوض، آبمان را حفظ کنیم.پژوهشهای جدید در این زمینه نشان میدهند که اگر سیاستهای کشاورزی و تجاری کشور بر پایه مفهوم آب مجازی طراحی شوند، میتوان از هدررفت حجم بالایی از منابع آبی جلوگیری کرد. برای این کار، باید بدانیم هر محصول چقدر آب پنهان مصرف میکند، و در کدام مناطق کشور تولید آن منطقیتر است. همچنین، واردات برخی کالاها از کشورهایی که آب کافی دارند، میتواند به حفظ منابع داخلی کمک کند، بدون آنکه امنیت غذایی کشور به خطر بیفتد.در حال حاضر بسیاری از کشورها، از چین گرفته تا هلند و هند، به آب مجازی به چشم یک عامل مهم در سیاستگذاریهای اقتصادی و زیستمحیطی نگاه میکنند. آنها تصمیم میگیرند چه چیزی را تولید کنند، چه چیزی را وارد کنند و چه چیزی را صادرات ندهند، فقط بر اساس اینکه تولید یا مصرف آن، چقدر از منابع آبی کشورشان را درگیر میکند.
برای ایران، که بیش از 85 درصد مساحت آن در اقلیم خشک یا نیمهخشک قرار دارد، بیتوجهی به این موضوع میتواند پیامدهای سنگینی داشته باشد. بحرانهایی مانند خشک شدن دریاچهها، افت سطح سفرههای زیرزمینی، و مهاجرتهای ناشی از کمآبی، همه میتوانند به نحوی به مدیریت نادرست آب پنهان یا همان آب مجازی مرتبط باشند.اگر بخواهیم آیندهای پایدارتر داشته باشیم، باید نهفقط به آبی که از شیرها جاری میشود، بلکه به آبی که در پشت هر سیبزمینی، پیراهن نخی یا فنجان قهوه پنهان است هم فکر کنیم. آب مجازی، واقعیتر از آن چیزی است که فکر میکنیم.
15:19 - 6 مرداد 1404
168 بازدید
