به بچهها چه بگوییم؟
چرا مردم سیاه میپوشند؟ چرا رهبرمان را شهید کردند؟ نوه کوچولوی آقا کجا رفت؟... سؤالاتی که این روزها از زبان کودکان میشنویم و هرگز نباید بیجواب بمانند.
گروه زندگی: در این ایام که همه مردم کشورمان در سوگ ملی شهادت رهبر عزیزمان و خانوادهشان به سر میبرند، کودکان و نوجوانان چالشها و سؤالات فراوانی روبرو میشوند. مخصوصاً درباره نوهٔ ۱۴ماهه ایشان که شاید سالها در ذهن کودکان بماند. «عاطفه سوری»، روانشناس کودک، از لزوم پاسخگویی والدین به سؤالات کودکان درباره این رویداد و چگونگی پاسخگویی به چالشهای ذهنی کودکان درباره این بحران ملی میگوید.
تفکیک مفهوم مرگ و شهادت؛ جایگزینی تصویر نورانی به جای ترس
بچهها ممکن است دربارهٔ مرگ و شهادت اطلاعات زیادی نداشته باشند و برایشان چالش ایجاد شده باشد که مرگ چیست و شهادت چه مفهومی دارد؛ باتوجهبه اینکه این روزها درباره شهید و شهادت بسیار گفته و شنیده میشود میدانیم که بسیاری از کودکان و نوجوانان وقتی میبینند والدینشان اشک میریزند، احساس ناراحتی میکنند و شاید در این ایامی که سپری کردیم و از طریق تلویزیون یا در تجمعات اشک مردم را دیدهاند،گاهی اوقات احساس ناامنی کنند.یعنی ممکن است از شما بپرسند که چرا رهبرمان را شهید کردند؟ اصلاً چرا از پیش ما رفتند؟ چرا باید آن بچه کوچولو (نوه آقا) را بکشند؟هدف این است که این دوری و فقدان را برای بچهها به مفهوم پاداش و وصال تبدیل کنیم. حالا چگونه بگوییم؟ باید بگوییم: « ببین دختر/پسرم! رهبر بزرگ ما مثل یک قهرمان آسمانی بود و همه عمرش را برای آرامش مردم گذاشت و برای ما تلاش کرد. خداوند هم که او را خیلی دوست داشت، بهخاطر زحمات زیاد و از خودگذشتگیهایش، به همراه خانوادهاش او را در کنار خودش برد و در آغوش خودش گرفت تا جایگاهی بزرگ، پر از نور و آرامش داشته باشند و ایشان الآن مهمان خداوند است.باید این دوری و فقدان را شبیه مأموریتی به پایان رسیده ترسیم کنیم. در مورد نوه کوچکشان هم که بچهها با او همزاد پنداری دارند، توضیح دهیم که این دخترک ۱۴ماهه همراه پدربزرگ و خانواده به جایی پر از آرامش رفتند. شهادت یعنی خدا اینقدر آنها را دوست داشت که پیش خودش برد. ما ناراحتیم چون دلتنگ حضورشان هستیم، اما خوشحالیم که میدانیم در جایگاهی که لیاقتش را دارند، قرار گرفتهاند. این آرامش، کودک را از ترس مرگ به سمت عاقبت به خیری و جایگاه خوب سوق میدهد.
به بچهها بگوییم که شهادت یعنی کسی بهخاطر خدا و برای محافظت از همه ما و مردم کشورمان، به سفری زیبا و ابدی میرود و باید به آنها بگوییم که آنها الآن در بهشت خدا هستند و غم و دردی ندارند. با این توضیح، تصویر مرگ تاریک و ترسناک ذهن بچهها را که با قبر و تصوراتشان همراه است، با تصویری از سفر نورانی و همراه با پاداش جایگزین میکنیم. این را برای بچهها مصور میکنیم تا زیبایی شهادت را درک کنند.
معنای سیاهپوشی و گریه؛ نشانه عشق و قدرشناسی، نه ضعف
ممکن است بچهها از شما بپرسند که چرا لباس مشکی میپوشیم؟ چرا همه گریه میکنند؟...اگر بچههایتان را به مراسم پیادهروی و تشییع رهبرمان میبرید، ازدحام جمعیت خیلی زیاد است و از کنار هر کسی بگذرید، میبینید با خودش درد و دل و گریه میکند، چرا همه یکدست لباس سیاه پوشیدهاند.این را باید برای بچهها بهعنوان یک فرهنگ باز کنیم که این سیاهپوشیدن و گریهکردن در فرهنگ ما مسلمانان نشانه ضعف نیست، بلکه نشانهظ عشق است. کودک و نوجوان باید یاد بگیرد که این سوگواری و این غم بزرگ، یک آیین محترمانه برای قدرشناسی از آن فرد بزرگ، از رهبر بزرگمان است که سالها برای ما از خودگذشتگی کردند و از آرامش خود و خانوادهشان زدند تا ما در آرامش باشیم. باید این ادای احترام را جایگزین آن ترس و ضعف ذهنیشان کنیم که ببین عزیزم، ما مشکی میپوشیم تا به همه بگوییم که همهٔ ما در این غم شریک هستیم و یاد کارهای خوبشان میافتیم و فراموش نمیکنیم که چه قدمهایی برای ما برداشتند، چه لحظاتی با دیدنشان اشک شوق ریختیم و احساس کردیم یک پدربزرگ، یک تکیهگاه پشت همه ما هستند. بچه باید درک کند که ما پدر و مادرها هم یک حامی و تکیهگاه بزرگ در این مملکت داشتیم که پشت ما را خالی نکرد. گریهکردن مردم نشان میدهد که چقدر آن رهبر و خانوادهاش را دوست داشتیم. مثال ملموس بزنیم از اینکه برای دوست نزدیکمان چقدر دلتنگ میشویم، غصه میخوریم و این سیاهی نشانه غم نیست، بلکه نشان احترام به آن فرد بزرگی است که همیشه به فکر ما بود و الآن با شهادتش، جسمش کنار ما نیست، هرچند وجودش زنده است. میخواهیم هم مفهوم همدلی اجتماعی را به بچهها بیاموزیم و هم اینکه درک این غم، بخشی از پیوند بین انسانهاست.
تشییع پیکر؛ وداعی باشکوه و فرصتی برای حس تعلق ملی
شاید بچهها یک روز، دو روز یا همه روزهای سوگواری را همراه خانواده باشند و بیقراریهای مردم، خلوتکردنهایشان و غم بزرگی را که دارند ببینند. شاید بپرسند چرا مردم جمع شدهاند، چرا این همه شلوغ است، چرا همه گرمشان میشود ولی به خانه نمیروند؟ مگر اذیت نمیشوند؟ در شلوغی ممکن است همدیگر را هل بدهند!باید این تشییع در شهرهای مختلف را که ممکن است باعث سردرگمی بچهها بشود، به زبان خودشان و شبیه یک وداع باشکوه تعریف کنید. بگویید این روزها همه کشور ایران مثل یک خانواده بزرگ شدهاند. چطور در خانواده خودمان، با پدر، مادر، خواهر یا برادر چقدر صمیمی و در کنار هم هستیم و اگر اتفاقی بیفتد، همه پشتهم هستیم؟حالا با ازدستدادن رهبرمان، همه ایران شبیه یک خانواده شدهاند که از شهرهای مختلف برای این مراسم بزرگ به تهران میآیند و این بزرگوار و خانوادهشان را در شهرهای دیگر هم میبرند تا همه مردم فرصتی داشته باشند برای آخرین بار با رهبرشان خداحافظی کنند و بگویند ممنونم که سالها برای ما زحمت کشیدی، ممنونم از قدمهایت برای آرامش ما و بچههایمان. باید به بچهها بگوییم که این راهپیمایی، شبیه یک جشن قدردانی است؛ میرویم تا نشان دهیم قدر خوبیها و از خودگذشتگیهای آقا را میدانیم. هدف این است که حس تعلق در کودک و نوجوان ایجاد شود و بهجای ناظر نگران بودن، به عضو فعال و قدرشناس جامعه تبدیل شوند.
اصول کلیدی پاسخگویی؛ صداقت، مدیریت هیجان و حفظ امنیت روانی
برای پاسخ به سؤالات بچهها، در عین سادهگویی، حتماً صداقت داشته باشید. اگر پاسخ سؤالی برایتان سخت بود، هرگز از پاسخدادن خودداری نکنید؛ حتی پاسخ کوتاه بدهید یا زمان بگیرید تا پاسخ درست را پیدا کنید، اما همراه با امید باشد.کودک باید با پاسخ شما احساس امنیت کند و شما را پناهگاهی قوی ببیند تا نگرانیهایش کم شود.هیجان خود را مدیریت کنید، زیرا بچهها آینه هیجانی والدین هستند. اگر شما باوقار، با غم و آرامش، توضیحات را بدهید، بچهها تشنج و نگرانی را از شما نمیگیرند و بهجای آن، آرامش را دریافت میکنند که پدر و مادرم با همه گرما، شلوغی و سختی، اشک شوق و آرامش را در این مراسم دارند.
تأکید بر «بودن» یاد رهبر، نه «نبودن» جسمانی
در پاسخهایتان و حتی درد و دلهایتان، بهجای تأکید بر نبودن رهبرمان، بر بودن یاد او تأکید کنید که یاد و حضور او همیشه در قلب، ذهن و دل ما میماند. شاید شهید شدند و از کنار ما رفتند، اما راه مهربانی و شجاعت و از خودگذشتگیشان تا آخر عمر در دلهای ما باقی میماند و از این مهربانیها درس بزرگی میگیریم.
گریه کردن در برابر کودک؛ طبیعی و همراه با توضیح
گریهکردن جلوی بچهها اشکالی ندارد، اما توضیح دهید که برای این بزرگمرد گریه میکنم چون قدمهای خوبی برای کشور و ما مردم برداشت و دلمان برای مهربانیاش تنگ شده است، مثل وقتی که پدر و مادر یا نزدیکترینمان را از دست میدهیم. به بچه یاد میدهیم که گریه واکنشی طبیعی برای دوری از انسانی بزرگ و ارزشمند است.
مدیریت شرایط شلوغی و حفظ روتین روزانه
در این شرایط شلوغی، با مدیریت خود، روتین روزانهٔ بچهها را حفظ کنیم و اجازه دهیم در شرایط مناسبتری در اجتماع قدم بردارند.
پاسخ متناسب با سن کودک و مفهوم فداکاری در شهادت
باتوجهبه سن کودک به سؤالاتشان پاسخ دهید. نیازی نیست مباحثی را که اطلاعی از آنها ندارند و نیاز نیست، جلوتر باز کنید. همچنین باتوجهبه سؤال و پیچیدگیاش، جزئیات را باز کنید. حتماً شهادت را به فداکاری ربط دهید. رهبر ما مثل معلم مهربانی بودند که عمرشان را برای آرامش و امنیت مردم و بچههای ایران تلاش کردند و مثل قهرمان، جانشان را برای محافظت از خانه ما، یعنی کشورمان، فدا کردند تا در آرامش زندگی کنیم. وقتی کسی برای محافظت از دیگری فداکاری میکند، به او شهید میگویند؛ یعنی کسی که همیشه در قلب ما زنده است و با رفتنش یاد او از ذهن و قلب ما نمیرود.پایان پیام/ #تشییع #رهبر_شهید #امام_شهید #بدرقه_آقای_شهید_ایران #باید_برخاست #وداع #تربیت_فرزند #روانشناسی_کودک#آموزش_شهادت #سوگ_ملی
23:08 - 13 تیر 1405