واکسیناسیون دیجیتال
اگر شما نباشید، «من و تو» هست. اگر گفتگوی روزانه نباشد، شایعه جای خالی شما را پر میکند. جنگ شناختی «اینترنشنال» و «من و تو» آتشبس ندارد. هدف این شبکهها، پرورش نسلی بیغیرت است و راهکار مقابله واکسیناسیون دیجیتال در خانه با گفتگوی روزانه و قانون سهگانه «کی گفته؟ کجا گفته؟ چه حسی به من میدهد؟»
گروه زندگی: دشمن امروز با شایعه، ناامیدی و تحریف وارد حریم شخصی خانوادهها میشود. راهکار مقابله، «سپر رسانهای» در خانه، آموزش تشخیص خبر جعلی از طریق بازی، و تبدیل گفتگوی روزانه والدین با فرزندان به یک عادت تربیتی است.در این گفتگو «سید سجاد نجفی»، پژوهشگر حوزه فضای مجازی، از هدفگذاری شبکههای معاند برای نسل آلفا و نسل زد میگوید.
اصلاً چرا باید خانوادهها نگران فضای مجازی باشند؟ مگر دشمن مستقیم با بچههای ما کاری دارد؟
بله دقیقاً همینطور است. دشمن از سالها پیش یک جنگ ترکیبی علیه ایران شروع کرده است. در طول ماههای گذشته ما شکل سخت آن را دیدیم که مدتی است به تعبیر رهبر عزیز انقلاب به «سکوت میدان نبرد» منجر شده است. اما جنگ نرم هیچ موقع آتشبس یا سکوت ندارد. ما همینالان وسط جنگ نرم با دشمن هستیم. همینالان ذهن بچههای ما، ذهن نوجوانها و جوانهای ما در معرض شایعه، ناامیدی، تحریف، ترس و عصبانیت و آماج حملات دشمن است.شبکههای مزدور و جیرهخوار مثل «من و تو»، «اینترنشنال» یا کانالهای سلطنتطلب و ایادی دیگرشان، محتوای خودشان را برای نسل جوان طراحی میکنند. اما نکته تلخ و هشداردهنده این است که متأسفانه بخشی از همین نوجوانها و جوانهایی که پشت میز و صندلی مدارس ما نشستهاند، جذب این شبکهها شدهاند. سرویسهای امنیتی در عملیاتهای اخیر، افرادی را دستگیر کردهاند که با این شبکههای معاند همکاری میکردند. تعدادی عنصر وابسته به آمریکا و اسرائیل که در تهران دستگیر شدند و اینها فقط نوک کوه یخ است و تلنگری برای همه ما که ببینیم چه شد که فرزندان این مرزوبوم به این نقطه رسیدند؟
اگر سواد رسانهای از کودکی به آنها آموزش داده نشود، اگر در خانه کسی نباشد تا جواب شبهاتشان را بدهد، طبیعی است که یک نفر دیگر جواب میدهد و آن یک نفر، همان تفکر اینترنشنال است. چون دشمن میداند اگر بتواند نسل جوان را که بهعنوان بازوهای توانمند جامعه، مخصوصاً در سالهای آینده است از درون پوک و ضعیف کند، میتواند به این ملت غلبه کند. هدف مشخص است: پرورش نسلی بیغیرت؛ بیغیرت نسبت به ناموس و نهاد مقدس خانواده، بیغیرت نسبت به دین و مذهب، بیغیرت نسبت به خاک و میهن. نسلی که امید، آرزو و باوری به هیچچیز نداشته باشد. این یعنی جنگ شناختی. خط مقدم این جنگ، اتفاقاً خانواده است و باید خانواده باشد.
یعنی واقعاً شبکههایی مثل اینترنشنال اینقدر روی ذهن و مغز جوانها اثر میگذارند؟
بله و بدتر از آن. این شبکهها مثل ضحاک مار بر دوش، مغز و ذهن جوانها را میخورند و خالی میکنند. بگذارید چند مثال خیلی روشن بزنم.مثال اول؛ تناقض در موضعگیری درباره حمله نظامیدر اوج حملات نظامی به ایران، اینترنشنال مشغول تشویق به حمله نظامی و تحریک افکار عمومی علیه ایران بود. اما بعد از چند روز که دید ایران تسلیمشدنی نیست، مردم پایکار این انقلاب و این نظام مقدس ایستادهاند و جنگ ابعاد جدیتری پیدا کرده، دیگر جایی برای دفاع از مواضع قبلیشان باقی نمانده بود، یکباره روایت را عوض کردند و گفتند «ترامپ و سپاه با هم هماهنگ کردهاند که ایران را نابود کنند!» کدام ترامپ؟ همان که تا دیروز میگفتند فرشته نجات ایران است. با کدام سپاه هماهنگ کردند؟ با همان سپاهی که تا دیروز ترامپ میخواست نابود کند. برای چه کاری هماهنگ کردند؟ برای نابودی ایران. مگر تا دیروز شما نمیگفتید ترامپ بیا مردم ایران را نجات بده؟ چطور شد؟ بسیار خوب، بر چه اساسی، بر چه سندی این حرف را میزنی؟ این یعنی رسانهای که ادعای حرفه گری میکند، روایتهایش را صرفاً بر اساس نیاز لحظهای شکلدهی افکار عمومی متناسب با اهداف دشمن ترسیم میکند نه بر اساس یکروند منطقی و مستدل و مستند.
مثال دوم؛ آمارهای ضدونقیضدرباره جانباختگان حوادث دیماه ۱۴۰۴، اینترنشنال یک روز گفت ۱۰ هزار نفر، روز دیگر گفت ۱۲ هزار نفر، بعداً یکبار گفت ۵۰ هزار نفر و بار دیگر گفت ۴۰ هزار نفر. هیچ مبنایی هم برای هیچکدام از این اعداد ارائه نشد. نه سندی، نه مدرکی، نه گزارش مستقل. فقط یک عدد در فضای مجازی پرتاب میشود و بعداً بدون هیچ توضیحی عوض میشود. یک نوجوان پرسشگر باید یاد بگیرد بپرسد: این عدد از کجا آمده؟ چطور حساب کردهاید؟ چرا هر بار یک عدد متفاوت میگویید؟ آیا غیر از شما رسانه دیگری هم این آمار را تأیید میکند؟مثال سوم؛ اتهام بدون سنداینترنشنال در شرایطی که ایران صرفاً از حق دفاع مشروع خود استفاده میکرد، شروع به متهمکردن ایران به «پنهانکردن تجهیزات نظامی در مدارس و بیمارستانها» کرد. بعداً خود رسانههای آمریکایی از قبیل نیویورکتایمز که از مدافعان حمله به ایران بود، اعلام کرد که مدرسه شجره طیبه میناب، از سال 2016 مدرسه بوده است، یعنی ده سال است که مدرسه بوده و جاهای دیگر هم همینطور.خوب مگر شما برای ایران دل نمیسوزانید؟ اگر راست میگویید یکبار محکوم کنید. شما دشمن آن دختربچههای مینابی هم هستید؟حالا سؤال این است: کسی که آشکارا از ترامپ و آمریکا خواسته به ایران حمله نظامی کند، چطور میتواند امروز مدعی دلسوزی برای مردم ایران باشد؟ کسی که هر بار یک عدد بیمبنا میدهد، چطور میتواند منبع خبری معتبری باشد؟ وظیفه ما این است که این تناقضها را به فرزندانمان نشان بدهیم تا خودشان قضاوت کنند.
والدین چطور میتوانند فرزندشان را در برابر این بمباران واکسینه کنند؟
کلمه «واکسینه» خیلی کلیدی است. واکسینه کردن باید زمانی اتفاق بیفتد که هنوز ذهن درگیر بیماری نشده است؛ ذهنی که هنوز سیبل تیرهای سمی دشمن نشده است.در مرحله اول باید سعی کرد تا جایی که امکان دارد شبههای برای فرزندان باقی نماند. ما در دورهای زندگی نمیکنیم که بتوان ورودیهای مغز و ذهن نوجوان و جوان را مسدود کرد. اینها بهقولمعروف نسل آلفا و نسل زد هستند. بالاخره در محیط مدرسه، در محیط دانشگاه، در محیطهای دیگر یا در شبکههای اجتماعی، این مسائل برای فرزندان ما مطرح میشود. اگر شما جواب سؤالاتشان را ندهید، یک نفر دیگر جواب میدهد. آن یک نفر کیست؟ همان کانالهایی که الان میبینید.بعضی از نوجوانها و جوانها بهواسطه صمیمیتی که با والدین دارند، خودشان سر صحبت را باز میکنند. این صمیمیت خیلی کمک میکند. اگر این رابطه وجود ندارد، باید اول سعی کرد این مسئله را حل کرد که خوب خود بحث مفصلی هست که باید به کارشناسان حوزه خانواده مراجعه کرد. میتوان با سؤالاتی مثل «امروز تو فضای مجازی چه بحثی داغ بود برام تعریف میکنی؟» شروع کرد. بعد بدون حساسیت باید دید گرههای ذهنی فرزند ما کجاست و سعی کرد بدون پیشقضاوت و با گارد باز، در یک بازی پینگپنگی و نه یکطرفه، موضوع و گره ذهنی او را تحلیل کرد.
نکته مهم دیگر، مدیریت زمان استفاده از گوشی و فضای مجازی است. الان خانوادهها نباید فکر کنند اینترنت که ملی است و محتوای داخلی هم که از فیلترهای سرسختی میگذرد، پس بچه هر چند ساعت که خواست از گوشی استفاده کند. این ذهن فرزند ما را، خلاقیت، دقت و تمرکز او را میگیرد. یکی از مسائل مهم این است که تاحدامکان با برنامههای متنوع برای فرزندمان، سعی کنیم نزدیکشدن او به اینترنت فقط برای سرگرمی یا کارهای واجب باشد، نه برای وقت تلفکردن. متأسفانه بسیاری از خانوادهها برخورد قهری و اجباری با فرزندان دارند. والدین عزیز، شما برای نوجوان خود سرگرمی و شادی ایجاد کنید، دیگر نیازی نیست گوشی را بهزور و اجبار از دست او بگیرید.
نسل آلفا چه ویژگی خاصی دارد که دشمن اینقدر روی آن سرمایهگذاری کرده؟
نسل آلفا متولدین حدود ۲۰۱۰ به بعد هستند. اولین نسلی که از کودکی با تبلت و موبایل بزرگ شده. ویژگی این نسل، سرعت بالای پذیرش محتوا، اما قدرت کم در تشخیص دروغ از راست است. دشمن میداند اگر در همین سنین ذهن این نوجوانان را با روایت «ایران ضعیف است، مسئولین دروغگو هستند، آیندهای وجود ندارد» پر کند، دیگر در بزرگسالی هیچ کاری نمیتوان برای آنها کرد. به همین دلیل است که بنده معتقدم آموزش سواد رسانهای باید از دبستان شروع شود، نه دانشگاه.
برای اینکه حرفتان ملموستر شود، یک مثال بزنید. یک نوجوان چطور میتواند یک خبر جعلی را تشخیص بدهد؟
طبیعتاً از یک نوجوان بهاندازه یک کارشناس که انتظار نداریم ، در حد خیلی ساده یک قانون سهگانه به او یاد بدهیم؛اول: چه کسی گفته؟ منبع خبر کیست؟ آیا کانال یا صفحه معتبری است یا یک پیج ناشناس؟ همان شبکهای که آشکارا از ترامپ خواسته به ایران حمله کند، برایش مهم نیست آمار درست بدهد یا غلط.دوم: کجا گفته؟ آیا فقط در یک شبکه خاص منتشر شده یا چندین منبع مستقل آن را تأیید کردهاند؟ مثلاً ادعای «پنهان کردن تجهیزات نظامی در مدارس» را فقط اینترنشنال مطرح کرد، بعداً خود سازمان ملل تکذیب کرد.سوم: چه حسی به من میدهد؟ اخبار جعلی معمولاً طراحی شدهاند که شما را عصبانی یا ناامید کنند و یا بترسانند. اگر یک خبر شما را بیشکل عصبانی کرد، یکقدم عقب بروید و دوباره بررسی کنید.هدف نهایی این است که نوجوان ما خودش بتواند تحلیل داشته باشد، نه اینکه ما تکتک مسائل را برایش حل کنیم. یک تمرین خوب اینکه از فرزندتان بخواهید یک خبر از اینترنشنال را کنار یک خبر از یک منبع دیگر بگذارد و با هم مقایسه کند. من این روش «توقف کن، فکر کن، تصمیم بگیر» را همیشه به والدین توصیه میکنم.
توصیه شما برای آنهاکه فرزند نوجوان دارند و نگران تأثیر رسانههایی مثل اینترنشنال یا فضای مجازیاند؟
جنگ شناختی را در خانه و محیط گرم و پر مهر خانواده میشود بُرد، اما نه با زور، با حضور و گفتگو، با مسئله بودن تربیت فرزند. جای خالی والدین در فضای مجازی فرزندان را شبکههای معاند پر میکنند. اگر شما نباشید، «من و تو» هست؛ اگر شما نباشید، «اینترنشنال» هست. اگر گفتگوی روزانه نداشته باشید، شایعه جای آن را میگیرد.پس برنامهتان را بچینید. هر شب ۱۵ دقیقه. نمیرسید؟ هر دو شب ۱۵ دقیقه. بدون قضاوت، بپرسید «امروز چه دیدی؟»، «نظر تو چیست؟»، «با هم بررسی کنیم». این ۱۵ دقیقه، قویترین سپر رسانهای برای نسل آینده است.به فرزندانتان یاد بدهید که در فضای مجازی، هر کسی ادعای دلسوزی دارد، اما پشت هر صفحهای میتواند یک اتاق جنگ باشد. همین اینترنشنال که امروز مدعی حمایت از مردم ایران است، دیروز تشویق به حمله نظامی میکرد، امروز میگوید ایران با ترامپ هماهنگ است، فردا یک آمار بیمبنا میدهد و پسفردا یک روایت دیگر میسازد. از این واضحتر که این رسانه دشمن است؟بچههای ما باهوشتر از آن هستند که فریب این تناقضات را بخورند، فقط باید فردی باشد که این تناقضات را به آنها نشان بدهد و ابزار تشخیص را در اختیارشان بگذارد و این شخص جز پدر و مادر، هیچکس دیگری نمیتواند باشد.پایان پیام/
23:05 - 30 اردیبهشت 1405
