سلام و احسنت
نگاهی به «شادی آگاهانه» در اعتکاف نوجوانان
طنین زمزمههای نماز و دعا گهگاه با صدای شیطنتهای ریز بچهها، سکوت نیمهشب مسجد را میشکند. سر سفره سحری صدا به صدا نمیرسد. اینجا در شلوغی رفاقتها، بوی نان تازه و طعم شیرین خرمای افطار هم، حال و هوای دیگری دارد.
گروه زندگی: در جامعه امروز، شادی و نشاط اغلب بهاشتباه متهم و حاشیهدار شده است. این نگاه نادرست ناشی از تعریف ناقص و محدود ما از مفهوم «شادی» و «عبادت» است. برخی فکر میکنند شادی با فضاهایی مانند مسجد سازگار نیست یا عبادت فقط به معنای نمازخواندن و مناسک ظاهری است، درحالیکه عبادت مفهومی وسیعتر دارد و شادیهای سازنده و روحیات مثبت نوجوانی، اگر در مسیر درست هدایت شوند، میتوانند خود بزرگترین عبادات باشند.حجتالاسلام «محمدهادی هدایت»، کارشناس فلسفه و کلام و استاد حوزه و دانشگاه با این مقدمه، از لزوم ایجاد فضای شاد اما آگاهانه در اعتکاف نوجوانی میگوید.
خنده و گریه موهبتهای الهیاند
خداوند در قرآن، خندیدن و گریستن را از جمله حالتهایی میداند که به انسان عنایت شده است. حجتالاسلام هدایت در آغاز کلام با بیان این موضوع به شادی و نشاط نوجوانی اشاره میکند و میگوید:« یکی از ویژگیهای فضای نوجوانی همین است که میتوانند بهراحتی بخندند و بهراحتی گریه کنند. پیامبر اکرم (ص) نیز همین ویژگی را بهعنوان صفتی نیکو در کودکان برشمرده و فرمودهاند: باید بیاموزید تا بهآسانی بخندید و بهآسانی گریه کنید.»وی با تأکید بر ویژگی نشاط و متبسم بودن اهلبیت (ع) و اینکه اهل بهشت خندانند و اهل دوزخ گریان میگوید: « در قرآن آمده است: وَ أَنَّهُ هُوَ اضحک وَ أَبْکَى؛ خداوند متعال است که میخنداند و اوست که میگریاند.»
لحظه های که بی اندازه واقعی و خالص است
هنگامی که انسانها هنوز به دنیا وابسته نیستند و در گرداب خلود و دلبستگی به آن گرفتار نشدهاند، خنده و گریهشان حالتی دیگر دارد. خندهها بسیار واقعی و گریهها نیز از بیم ازدستدادن آن نشاط و لذت راستین است.حجتالاسلام هدایت با این توضیح و اینکه اعتکاف از ماده «عَکَفَ» است و «عُکُوف» یعنی شدت توجه به یک حقیقت واحد که در اعتکاف این توجه بر خداوند قرار میگیرد، اعتکاف را بهعنوان یک نمونه عینی از فضای نشاطآمیز معرفی میکند و میگوید: «بارها در همین مراسم اعتکاف سالهای اخیر که فضایی بسیار بانشاط و پر از نوجوان شده است، شاهد چنین صحنههایی بودهام؛ هم در لحظه ثبتنام که میگویند ظرفیتتکمیل است و عدهای پشت در مشتاق و گاهی در حال گریه و بغض هستند و هم در لحظه پایان اعتکاف، زمانی که افطاری نهایی داده میشود. حالتی عجیب و سرشار از اشتیاق و اشک حکمفرماست و سه روز انس نوجوانان با مسجد و با یکدیگر، تأثیری ژرف برجای میگذارد.»
فرح؛ شادی برخاسته از نعمت الهی
خداوند در سوره آل عمران میفرماید:« آنان که سبکبارند و نعمت خدا را در دنیا و آخرت درمییابند، «فرح» دارند. حجت الاسلام هدایت، فرح را به معنای انشراح صدر و گشوده شدن سینه و وجود آدمی به سبب لذتی نقد و حاضر معرفی و به ذکر این مفهوم در اشعار حافظ اشاره می کند و می گوید:« حافظ درباره لذت نقد و نسیه میگوید: «من لذت نقد را به وعده زاهد نمیفروشم.»شخص عارف راستین (که نوجوانان ما نیز چنین هستند) به لذتهای نقد و دمدست مینگرند و همین لحظه و همین همنشینی را غنیمت میشمرند و از آن لذت میبرند، در حالی که اهل دنیا پیگیر لذتهای نسیه و پیوسته در حال جمعآوری و اندوختن برای آیندهاند.»
فرح نیک و فرح ناپسند
آیا این ویژگی خوب است یا بد؟ حجتالاسلام هدایت با طرح این پرسش به تشریح فرح و شادی میپردازد و میگوید:«قرآن کریم، دو گونه «فرح» را معرفی میکند: فرح نیک و فرح ناپسند. فرح ناپسند، شادی و مباهات به دنیا است. همان که در سوره رعد آمده: «فَرِحُوا بِالْحَیَاهِ الدُّنْیَا وَمَا الْحَیَاهُ الدُّنْیَا فِی الْآخِرَهِ إِلَّا مَتَاعٌ» ،به زندگی دنیا شادمان شدند و زندگی دنیا در آخرت جز کالایی ناچیز نیست. مانند کسی که به ماشین گرانقیمت یا ثروت زودگذر خود میبالد یا همانطورکه در آیات دیگر آمده است: «فرحوا بِمَا عنْدَهُم مِنَ العلم» (به آنچه از علم نزد خود داشتند شادمان شدند)؛ مانند کسانی که به مقام، موقعیت یا مدرک خود مینازند. خداوند در سوره یونس (آیه ۵۸) میفرماید: بگو: به فضل خدا و رحمت او [شادمان باشند]، که این [نعمت] از آنچه [از مال دنیا] فراهم میکنند بهتر است. این فرمان، امری واجب است. باید به فضل خدا و رحمت او شادبود، به هدایا و عطایای الهی و رحمت او. ما در پناه خدا و اهلبیت(ع) هستیم.
وظیفه ما تقویت نشاط آگاهانه است
این کارشناس مذهبی با ذکر مثالی از فرح پسندیده میگوید: «خداوند در آیه ۱۷۰ سوره مبارکه آلعمران، وقتی از شهدایی که در راه خدا کشته میشوند سخن میگوید، میفرماید آنها حزن و خوف ندارند. حزن مربوط به از دست دادنهاست و خوف مربوط به نگرانیها؛ مثلاً نگرانی نسبت به این که در بازار چه میشود یا مبادا گرسنه بمانیم... حزن برای این است که مثلاً بگوییم: ای وای! دیدی دلار را نخریدیم و گران شد، دیدی فلان اتفاق افتاد... آن کسانی که سبکبارند، میگویند: ما نه خوف داریم و نه حزن. اینان کسانی هستند که رحمت و فضل خدا را درک کردهاند و پیوسته به یکدیگر و به دیگران بشارت میدهند.یا مثل ماجرای لقمان که در پاسخ نگرانی پسرش در هنگام ازدواج به او گفت: مگر در شکم مادرت یا وقتی به دنیا آمدی و یا در کودکی نگران روزی بودی؟ _نه! چون به مهر مادر و پدر دلبسته و امیدوار بود._ پس حالا هم خداست که تو را رها نمیکند.» وی در ادامه در بیان روحیات نوجوانان میگوید: «آنها هم همین حالت را دارند. چرا ما میخواهیم آنها را دچار خوف و حزن کنیم؟ این نوع نوجوان با همان نشاط نوجوانانه خودش به اعتکاف میآید. خیالش نسبت به همه چیز راحت است، نگرانی دنیا ندارد، دلبسته هیچ چیز نیست، اصلاً دنیایش هم که سر سفره پدرش است و بنابراین سرشار از نشاط است. ما باید اتفاقاً همین نشاط را تقویت کنیم. سپس تکیهگاهش را به خدا بدهیم و این رابطه را تقویت کنیم و به آنان بفهمانیم که توجه داشته باش چرا شادی میکنی. فهمیدن دلیل شادی، نوجوان را برای دوران پس از اعتکاف بسیار متدین میکند.»
شب عاشورا و شادی حبیب
ماجرای شادی سپاه امام حسین(ع) در شب عاشورا هم نمونهای از شادی اهل دین است.حجتالاسلام هدایت در تشبیه اعتکاف به فضای معنوی شب عاشورا و شادی اصحاب امام (ع) میگوید: «حال در فضای اعتکاف، وقتی افراد آن رحمت الهی را میبینند و درک میکنند، خوشحال میشوند، شاد میشوند و حتی با یکدیگر میخندند. در شب عاشورا، حبیب بن مظاهر که حدود نود سال داشت، در کنار مسلم بن عوسجه بودند و میخندیدند.به ایشان گفته شد: الان که وقت خنده نیست! گفتند: اگر الان وقت خنده نیست، پس کی وقت خنده است؟! الان که ما در خیمهٔ اباعبدالله (ع) و در پناه رحمت او هستیم، باید خوشحال باشیم.»
هدف آفرینش و نقش محوری مسجد
حجتالاسلام هدایت هدف آفرینش را، ایجاد اتصال بین انسانها و تشکیل امت واحد حول محور امام معرفی میکند و میگوید: «مسجد بهعنوان خانه خدا، محلی برای این گردهمایی حول عشق به اهلبیت(ع) است، همانطور که مقام معظم رهبری در دیدار با مداحان به نقش پررنگ هیئتها در جذب نوجوانان اشاره کردند، در مسجد، محور جمعشدن، نیکی و معنویت است، نه گناه. این در حالی است که کافهها با حذف این محور اصیل، جایگزینی برای نیاز نوجوان به ارتباط شدهاند. در مسجد، فضای قرآن، سجاده و معماری اسلامی حاکم است. مسجد میتواند نوجوان را برای چند شب در فضای معنوی خود نگه دارد، درحالیکه کافه چنین جاذبهای ندارد.»
ایجاد انس تدریجی
این استاد حوزه و دانشگاه میگوید: «همه شرکتکنندگان در اعتکاف خواهان «خوببودن»هستند، هرچند ممکن است به مرحله ثبات نرسیده باشند. تنها توقع از نوجوان، حفظ نشاط اوست. باید فرح واقعی و شادی حقیقی را به او شناساند تا بهتدریج با فضای مسجد انس گیرد و طعم آرامش راستین را بچشد. ایام اعتکاف فرصتی برای شکلگیری یک خاطره شیرین در ادبیات زندگی نوجوان و یک نوستالژی ارزشمند است که برایش بسیار اهمیت دارد. بگذارید این تجربه، یکی از خاطرات خوب در دفتر خاطراتش شود؛ صفحهای که اعتبارش، «اعتکاف و مسجد» و «در کنار خدا بودن» و «در کنار دوستانی که با هم میخواهیم خوب باشیم» است. آنگاه این خاطره، آرامآرام او را به خوبیها علاقهمند میسازد.»
نقد رویکرد انفرادی افراطی و تأکید بر قدرت جمع
حجتالاسلام هدایت که خود پدر سه نوجوان است در نقد رفتار والدینی که معتقدند فرزندشان باید برای اعتکاف به مسجدی برود که غریب و فقط سر سجاده باشد میگوید: « این پدر و مادرها در واقع بسیاری از فرصتهای زیبا و خاطرات سازنده را از فرزندشان میگیرند. شاید آن نوجوان، بهتنهایی نتواند یکباره با سجده و خلوت عبادت ارتباط عمیق برقرار کند، اما وقتی در کنار دوستانی باشد که آنان نیز باهدف خوب شدن وارد مسجد شدهاند، تجربهای بهتر و دلپذیرتر از سر سجاده بودن برایش ایجاد شود. این همراهی و اشتراک در نیّت، فضایی را میسازد که درک معنویت و انس با عبادت، در آن آسانتر و جذابتر میشود.» نیاز نوجوان به نشاط و شکفتگی، طبیعی است. در ادبیات فارسی نیز میگویند: «گل خندان که نخندد چه کند؟علم از مشک نبندد چه کند؟نار خندان که دهان بگشاد استچونکه در پوست نگنجد چه کند؟» ما نوجوان را نشناختهایم!او خود را در مرحله شکوفایی میبیند و چون موانع کمتری پیشرو دارد، بهتر میتواند استعدادهایش را بروز دهد.»پایان پیام/#اعتکاف#نوجوان#مسجد#اعتکاف_نوجوانی#اعتکاف_دانشآموزی#حجتالاسلام_هدایت
17:13 - 12 دی 1404