چه هالی!
کتابخانههایی که چرخ خیاطی هم امانت میدهند
گزارش تازه بیبیسی از کتابخانههای فنلاند نشان میدهد این نهادها دیگر صرفاً محل نگهداری کتاب نیستند، بلکه به مراکز چندمنظورهای تبدیل شدهاند که از چرخ خیاطی و چاپگر سهبعدی تا کلاسهای آموزشی و خدمات اجتماعی را در اختیار شهروندان میگذارند.
گروه کتاب و ادبیات خبرگزاری فارس: گزارشی در روزهای گذشته در بیبیسی منتشر شده است که نگاهی دارد به تحول کتابخانههای فنلاند؛ جایی که کتابخانه دیگر صرفاً «محل کتاب» نیست، بلکه به یکی از اصلیترین نهادهای کارکردی جامعه و حتی بخشی از زیرساخت دموکراسی تبدیل شده است.فنلاند کشوری با حدود ۵.۶ میلیون نفر جمعیت است و بیش از ۷۰۰ کتابخانه عمومی در سراسر کشور دارد. این یعنی شبکه کتابخانهای بسیار متراکم و در دسترس که تقریباً تمام جمعیت را پوشش میدهد.در هلسینکی، کتابخانه مرکزی «اودی» نمونه شاخص این تغییر است. در یک صبح سرد زمستانی، مردم از همان ساعت ۸ صبح پشت در صف میکشند. مدیر خدمات کتابخانههای هلسینکی، کاتری ونتینن، در توصیفی از این صحنه میگوید: «وقتی میبینم مردم تقریباً برای ورود به ساختمان میدوند و مستقیم به سمت جای محبوبشان میروند، اشک در چشمهایم جمع میشود؛ این نشان میدهد کتابخانه واقعاً متعلق به مردم است.»در داخل ساختمان، تصویر یک فضای کاملاً زنده و چندلایه شکل میگیرد: دانشجویانی که کنار پنجرههای بزرگ رو به پارلمان فنلاند کار میکنند، والدینی که با کودکها در بخشهای رنگارنگ بازی هستند، گروههایی که دور هم جمع شدهاند و کاموا میبافند و تازهکارها را آموزش میدهند، فردی که در «پاد موسیقی» کتابخانه ساکسیفون ضبط میکند، و نوجوانی که یک توپ بسکتبال امانت گرفته و به زمین ورزشی بیرون ساختمان میرود.این تنوع استفادهها، همان چیزی است که اودی را به یکی از مشهورترین کتابخانههای جهان تبدیل کرده است؛ کتابخانهای که در ۲۰۱۹ عنوان «بهترین کتابخانه تازهساختهشده جهان» را گرفت.
اما نکته اصلی مقاله این است که این مدل فقط محدود به هلسینکی نیست. در سراسر فنلاند، کتابخانهها به مراکز خدمات عمومی تبدیل شدهاند؛ جایی که مردم میتوانند از چاپگر سهبعدی استفاده کنند، پادکست ضبط کنند، ابزار ورزشی یا حتی چرخ خیاطی و بلیت استخر امانت بگیرند. در واقع، همانطور که در گزارش آمده، «آنچه بیشتر از کتاب در کتابخانهها امانت گرفته میشود، فضاها هستند»؛ یعنی اتاقهایی که برای جلسه، مطالعه، گفتوگو یا فعالیت گروهی رزرو میشوند.ریشه این فرهنگ، به گفته مسئولان کتابخانهها، در سنتهای قدیمیتر جامعه فنلاند برمیگردد؛ زمانی که مردم در زندگی روستایی ابزارها و امکانات را بهصورت مشترک استفاده میکردند. امروز هم این منطق ادامه یافته است: شهروندان ترجیح میدهند وسیلهای مثل چرخ خیاطی را که شاید سالی یکبار استفاده کنند، از کتابخانه و با هزینه عمومی در اختیار بگیرند تا اینکه آن را بخرند.در شهر اولو، کتابخانه تازهمرمتشده «سآری» همین منطق را دنبال میکند. کریس استفنسن، کتابدار، در توصیف فضای آن میگوید: «اینجا مردم برای کارهای کاملاً متفاوت میآیند؛ از چاپ نت موسیقی برای گروه کر گرفته تا کوتاه کردن شلوار با چرخ خیاطی یا ساخت تیشرت با چاپگر حرارتی.»آمارها هم نشان میدهد این مدل موفق بوده است. بیش از ۵۵ درصد فنلاندیها حداقل ماهی یکبار به کتابخانه میروند و میانگین استفاده سالانه از کتابخانهها بهمراتب بالاتر از کشورهایی مثل بریتانیا و آمریکا است. در واقع، کتابخانه در فنلاند هنوز یک فضای زنده و پررفتوآمد است، نه نهادی فراموششده.
اما اهمیت کتابخانهها فقط در امکانات نیست. به گفته پژوهشگران، آنها بخشی از «زیرساخت دموکراسی» هستند. پروفسور نُورا هیرونن از دانشگاه اولو میگوید: «کتابخانهها فضاهایی هستند که در آن هر کسی، فارغ از درآمد یا موقعیت اجتماعی، میتواند به دانش دسترسی داشته باشد و در گفتوگوی عمومی شرکت کند.»در قانون کتابخانههای فنلاند هم آمده که این مراکز باید از «دموکراسی، آزادی بیان و مشارکت فعال شهروندان» حمایت کنند. به همین دلیل، کتابخانهها در کنار نقش فرهنگی، نقش اجتماعی و حتی سیاسی هم پیدا کردهاند.از سوی دیگر، کتابخانهها به کاهش شکاف دیجیتال کمک میکنند. کارکنان آنها به مردم در استفاده از خدمات آنلاین دولتی، پر کردن فرمهای اداری، نوشتن رزومه و حتی دسترسی به پروندههای درمانی و مالی کمک میکنند. به همین دلیل، برخی پژوهشها این نهاد را «زیرساخت حیاتی شمول اجتماعی» مینامند.
14:17 - 2 تیر 1405
2 بازنشر
19٫6k بازدید
2 پاسخ