مرمت ۲۸ هزار برگ سند تاریخی در سال گذشته
معاون اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران از مرمت ۲۸ هزار برگ سند و کتاب آسیبدیده، ضدعفونی ۱۳ میلیون برگ سند و تعیین تکلیف سوابق راکد ۱۷۱ دستگاه در سراسر کشور طی سال گذشته خبر داد.
به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات خبرگزاری فارس، گرامیداشت روز اسناد ملی و میراث مکتوب روز شنبه ۱۹ اردیبهشت در ساختمان آرشیو اسناد ملی برگزار شد.علیرضا دباغی، معاون اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی، در این مراسم ضمن تبریک روز اسناد ملی و میراث مکتوب، با اشاره به شرایط کشور و شهادت جمعی از فرماندهان و مقامات کشور در جنگ تحمیلی اخیر، گفت: پاسداری از میراث ملی و مکتوب در شرایط کنونی، وظیفهای تاریخی و ملی بر عهده آرشیویستها و فعالان حوزه اسناد است تا آنچه برای حفظ و اعتلای ایران انجام میشود، به درستی ثبت و ماندگار شود.وی در ادامه گزارشی از عملکرد معاونت اسناد ملی در سال گذشته ارائه کرد و افزود: در حوزه شناسایی و انتقال اسناد، سوابق راکد ۱۷۱ دستگاه و واحد تابعه در سراسر کشور تعیین تکلیف شد که حاصل آن بررسی حدود هشت میلیون و ۵۰۰ هزار پرونده و انتقال ۱۵۶ هزار پرونده دارای ارزش نگهداری دائم به سازمان بود. به گفته او، این اقدامات منجر به آزادسازی ۴۱ هزار متر مربع از فضای اداری دستگاهها در کشور شد.دباغی با اشاره به خرید و دریافت مجموعههای اسنادی بیان کرد: در سال گذشته ۱۵ مجموعه اسنادی در قالب ۲۳۴ ردیف و به ارزش تقریبی ۲۸ میلیارد تومان خریداری و همچنین ۱۷ مجموعه نیز به سازمان اهدا شد. وی اسناد میرزا علیاصغرخان امینالسلطان و مرحوم دکتر محمد مصدق را از جمله مهمترین مجموعههای منتقلشده به آرشیو ملی عنوان کرد.
معاونت اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی ادامه داد: در حوزه تنظیم، توصیف و دسترسپذیری اسناد، بیش از ۱۱ هزار پرونده و همچنین هزار و ۴۵۳ پرونده شامل بیش از سه هزار قطعه عکس ساماندهی و توصیف شد. همچنین بیش از سه هزار توصیفگر مستندسازی و حدود ۴۹ هزار رکورد بازبینی و اصلاح شد.وی درباره خدمات آرشیوی نیز گفت: ارائه خدمات به حدود چهار هزار پژوهشگر در تالار پژوهش، تعیین سطح دسترسی بیش از ۱۵ هزار پرونده، برگزاری نشستها و کارگاههای تخصصی آرشیوی و همچنین حضور مستمر در رسانهها از جمله اقدامات این حوزه بوده است.دباغی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به اقدامات حفاظتی و مرمتی اظهار کرد: حدود ۲۸ هزار برگ سند و کتاب آسیبدیده مرمت و بیش از ۱۳ میلیون برگ سند و منابع کتابی ضدعفونی شده است. همچنین پایش محیطی مخازن و ارائه مشاوره تخصصی به مراکز آرشیوی دیگر نیز انجام شد.وی با اشاره به برنامههای توسعهای معاونت اسناد ملی گفت: کارگروه بازنگری مقررات اسناد ملی تشکیل و تاکنون هشت مقرره برای تصویب به شورای اسناد ملی پیشنهاد شده است. همچنین نظارت بر عملکرد دستگاهها در حوزه تعیین تکلیف اسناد تشدید شد و در مواردی نیز از بروز تخلف جلوگیری به عمل آمد. معاونت اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی با اشاره به اجرای طرح پایش بایگانی دستگاهها افزود: بایگانی راکد ۳۱ دستگاه در تهران مورد ارزیابی قرار گرفت که نتایج آن نشاندهنده وضعیت نامناسب بخشی از بایگانیها بود؛ بهگونهای که تنها چهار دستگاه در سطح مطلوب ارزیابی شدند.
وی همچنین از بررسی ۲۰۰ هزار پرونده برای تعیین سطح دسترسی و بارگذاری در آرشیو ملی دیجیتال خبر داد و گفت: برای شناسایی اسناد ایرانی و فارسی موجود در دیگر کشورها نیز سایتی با عنوان «آرشیو اسناد ایرانی و فارسی در جهان» راهاندازی شده و تاکنون اسنادی از کشورهای مختلف از جمله برزیل شناسایی و بارگذاری شده است.دباغی نبود سامانه جامع و یکپارچه اسنادی را یکی از دغدغههای اصلی معاونت اسناد ملی دانست و اظهار کرد: اقدامات گستردهای برای طراحی این سامانه انجام شده و پیشبینی میشود فاز نخست آن در نیمه دوم سال جاری به بهرهبرداری برسد.وی ساماندهی مخازن آرشیو ملی را از دیگر اقدامات مهم سال گذشته برشمرد و افزود: به دلیل حجم بالای پروندههای ورودی، مخازن آرشیو با بینظمی گستردهای مواجه شده بود که پروژه ساماندهی آنها آغاز شده و طبق برنامهریزی تا پایان سال جاری تکمیل خواهد شد. معاونت اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی همچنین از ایجاد دو محل جدید برای نگهداری بایگانیهای راکد خبر داد و گفت: این اقدام امکان دریافت و بررسی دقیقتر سوابق دستگاهها را فراهم کرده است.وی در پایان با اشاره به طراحی جایزه سالانه «سیروس پرهام» برای توسعه مطالعات آرشیوی اظهار کرد: امیدواریم در صورت فراهم بودن شرایط، نخستین دوره این همایش علمی امسال برگزار شود. او همچنین از افزایش ساعات و روزهای ارائه خدمات حضوری به پژوهشگران، از جمله فعالیت تالار پژوهش در روزهای پنجشنبه، خبر داد و از حمایتهای ریاست سازمان و همکاری مدیران و کارکنان معاونت اسناد ملی قدردانی کرد.
رئیس سازمان اسناد ملی: سند باید وارد جامعه شود و فراتر از بایگانی راکد دیده شود
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در مراسم گرامیداشت روز اسناد ملی و میراث مکتوب، با بیان اینکه اسناد نباید به عنوان پروندههای راکد صرف دیده شوند، اظهار داشت: سند باید وارد جامعه شود و بتواند در شکلدهی تاریخ و ارائه واقعیتها نقش ایفا کند.وی با اشاره به تجربیات ارزشمند چندین ساله کارکنان این سازمان گفت: تجارب بهدستآمده در سالهای گذشته، نقطه عطفی برای تحولات نرمافزاری و ساختاری سازمان است و با همت معاونین و کارشناسان، این تجربهها به بهترین شکل مورد بهرهبرداری قرار خواهد گرفت.غلامرضا امیرخانی با انتقاد از نگاه سنتی به بایگانیها افزود: واژه راکد بهر معنایی منفی دارد و نباید اسناد را صرفاً به عنوان مجموعهای منزوی و بیارتباط با جامعه دید. همانطور که پژوهشگران و محققان اشاره کردهاند، اسناد میتوانند حقایق مختلفی را از تاریخ و زندگی مردم نشان دهند و در پژوهشهای نوین تاریخی، از جمله تاریخ فرودستان، نقش مهمی دارند.وی در سخنان خود از تلاشهای همکاران معاونت اسناد و پژوهشکده اسناد قدردانی کرد و تاکید کرد که اقدامات این بخشها در ثبت و حفظ میراث مکتوب، پایهای محکم برای توسعه فعالیتهای پژوهشی و اجتماعی اسناد است.امیرخانی در سخنرانی خود ضمن تأکید بر اهمیت هویت ملی و نقش آرشیوها در حفظ آن، اظهار داشت: قطعاً کسی که از نابودی کشورش خوشحال شود، ایرانی نیست. من یک افغانی، یک لبنانی، یک تاجیک یا یک ازبک را که به فرهنگ این سرزمین عشق میورزند، بر آن بهاصطلاح ایرانیای که شناسنامه دارد اما از نابودی ایران خوشحال میشود، ترجیح میدهم.
وی با اشاره به رویکرد سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در جذب و حفظ میراث مستند ایرانیان در سراسر جهان گفت: هر ایرانی در هر جای جهان باید آرشیو ملی ایران را متعلق به خود بداند. ما هم با همین دیدگاه عمل کردهایم. امیرخانی در این باره به نمونههایی از اقدامات انجامشده اشاره کرد:مجموعه صفحههای گرامافون سنگی: سال گذشته مجموعهای از صفحههای بسیار قدیمی که در نیویورک ضبط و نگهداری میشد، خریداری و به آرشیو ملی اضافه شد. این صفحهها شامل صدای مرحوم دکتر مصدق نیز بود. اسناد آرامگاه دکتر مصدق: مجموعه ارزشمند دیگری که متعلق به آرامگاه دکتر مصدق بود، با تصمیمی خردمندانه به این مرکز منتقل شد. آرشیو صوتی تصویری یک خانواده ایرانی در ویرجینیا: مجموعهای بسیار ارزشمند که هنوز به دست ما نرسیده، با همکاری نمایندگی ایران در واشنگتن تحویل مقامات ایرانی شده است. به دلیل جنگ اخیر، انتقال آن به تأخیر افتاده، اما بهزودی به دست ما خواهد رسید.امیرخانی از خانوادهها و نهادها خواست که اسناد خود را به سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران بسپارند و این مرکز را «پناهگاه امنی برای نگهداری اسناد» معرفی کرد. وی تأکید کرد: چه اسناد خانوادگی و چه اسناد دولتی و حکومتی، همه باید در مخازن امن نگهداری شوند. حوادث ناگواری مانند جنگ اخیر نشان داد که وجود یک مرکز مطمئن برای حفظ میراث مکتوب کشور چقدر حیاتی است.
مسجدجامعی: تمدن ایران در ۲۴۰۰ سال پیش اخلاقی و مبتنی بر حقوق بشر بود
در ادامه احمد مسجدجامعی، عضو شورای اسناد ملی، در سخنانی بیان کرد: در نامگذاری روزها، روز اسناد ملی جزو نخستینهاست که به سال ۱۳۷۰ مطرح شد. من یک دهه یا بیشتر در شورای فرهنگی حضور داشتم و در تمام نامگذاریها مانند روز سعدی، مولانا و... مشارکت داشتم. در هیچکدام یادم نمیآید که رهبر شهید ایران یادداشتی داده باشد، اما در این مورد ایشان یادداشتی به رئیسجمهور وقت، آقای هاشمی رفسنجانی دادند و آقای هاشمی نیز آن را به آقای حسن حبیبی ارجاع داد. این سطح از دخالت شخصیتهای عالیرتبه در نامگذاری فرهنگی بیسابقه است.وی گفت: با وجود این، پس از نامگذاری اتفاق خاصی نیفتاد. مدتی بعد مکاتبهای صورت گرفت مبنی بر اینکه روز اسناد از تقویم حذف شده است. رئیس وقت جلسهای گذاشت تا گزارشی بدهیم. این موضوع سه بار در شورای فرهنگ عمومی مطرح و بررسی شد که من به یاد ندارم برای یک موضوع سه بار این اتفاق افتاده باشد. علت اساسی این است که فرهنگ ما نسبت به سند توجه جدی ندارد. بخشنامهای نیست که بگوید از فردا مردم چنین و چنان کنند.وی گفت: نمونهای از این بیتوجهی را در موضوع نامگذاری خلیج فارس میبینم. برخی افراد دو معنا برای آن پیدا کردهاند: یکی اینکه کسی که کاری کرده نمیخواهد بگوید این کار من بوده، و دیگر فرصتطلبی. من خودم در جلسهای بودم که دیدم یک نفر با فرصتطلبی روز خلیج فارس را تبدیل به چیزی دیگر کرد. این نشان میدهد که زمینه حفظ سند به این دلایل ضعیف است.
مسجدجامعی بیان کرد: ما باید بر اساس زیرساختهای فرهنگی تلاش کنیم و همه مشارکت کنند. مثلاً درباره خلیج فارس، بر اساس اسناد میتوانیم بگوییم نام آن از ۲۴۰۰ سال پیش «فارس» بوده است. یک سنگنوشته از ۲۴۰۰ سال پیش وجود دارد. ما در جزیره خارک قنات کشیدیم و آبادانی کردیم که به ۲۴۰۰ سال پیش برمیگردد. اما مشکل اینجاست که معمولاً این اسناد را از بین میبرند چون تصور میکنند زیر آنها گنج است.وی گفت: یکی از مسائل مهم امروز، ۳۰ هزار لوح هخامنشی است که بسیار مهم هستند، زیرا ما تاریخ هخامنشی را نداریم و آنچه هست نوشتههای یونانی یا استوانه کوروش است. این لوحها که در سال ۱۳۱۳ کشف شدند، اکنون در مرکز شرقشناسی دانشگاه شیکاگو هستند. رئیسجمهور فعلی آمریکا میخواست این لوحها را به عنوان غرامت بگیرد، اما دادگاه حکم داد که نمیتواند. به یاد دارید که نیمتنه سرباز هخامنشی بر اساس حکم دادگاه آمریکا به ایران بازگردانده شد. اما همه اسناد اینگونه نیستند؛ مثلاً در انتقال صنایع به جنگ جهانی دوم، یکی از کشتیها آسیب دید و اسناد مربوط به آن نیز اهمیت دارد.عضو شوراس اسناد افزود: از آن ۳۰ هزار لوح، اکنون فقط یکسوم آنها قابل دسترسی و دستیابی است. نکته مهم این است که ارزش این اسناد تنها به محتوای نوشته شده در آنها نیست، بلکه بستر و زمینه آنها نیز اهمیت دارد. این لوحها نشاندهنده یک ساختار فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی هستند که مبتنی بر حقوق انسانها بوده و ادامهدهنده همان خطمشی مندرج در استوانه کوروش است. از این اسناد میتوان دریافت که ایران در ۲۴۰۰ سال پیش نه تنها تمدنی پیشرفته داشته، بلکه از نظر عملیاتی نیز روشی کاملاً اخلاقی، انسانی و مدیریتی را به کار گرفته است.
وی گفت: برای مثال، در این اسناد کارگاهی را میبینید که زنان و مردان در آن کار میکنند اما مدیر کارگاه یک زن است و بیش از ۱۰۰ نفر زیر نظر او مشغول به کارند. در جایی دیگر، زنی را میبینید که مدتی غایب بوده، سپس بازگشته و فرزندی نیز به همراه دارد. به او یک بزغاله به عنوان هدیه داده شده است. این اسناد حقوق افراد را به دقت ثبت و ضبط کردهاند؛ از میزان گندم، جو، گوشت، پنبه و نقرهای که به هر فرد رسیده تا نظام اقتصادی و ساخت و ساز شهری. همچنین در این اسناد، حضور ملیتهای مختلف در تخت جمشید نمایان است که نشان میدهد این بنا یک هنر مفهومی و ترکیبی بوده و همه چیز را در خود جای داده است.او همچنین اشاره کرد که در این اسناد قابل مشاهده است که همسر یکی از بزرگان دوران داریوش، مالیات پرداخت کرده و نامش ثبت شده است و یا در اطراف این منطقه، ۴۰۰ آبادی وجود داشته که هرکدام ویژگیهای خاص خود را داشتند و این یعنی یک سند، تمام یک تمدن درخشان را به ما نشان میدهد.این چهره فرهنگی افزود: در دورهای که در وزارت ارشاد بودم، این اسناد را دریافت و منتشر کردم. متأسفانه پیش از آن با این اسناد بدرفتاری شده بود و ما سعی کردیم این بیمهری را جبران کنیم. مسئول علمی آن پروژه بزرگ جهانی را فردی شایسته قرار دادیم و امیدوارم این محبت ادامه یابد.
وی گفت: این اسناد مکتوب، جزو حوزه اسناد ملی ما محسوب میشوند. ما باید ارتباطی جدی با دانشگاه شیکاگو و مراکز دیگر برای جمعآوری این اسناد جهانی برقرار کنیم. متأسفانه نسبت به تاریخ درخشان ایران پیش از اسلام کمتوجهی شده است. ما شرافت یافتیم که ولایت علی امیرالمؤمنین و خاندانش را بپذیریم، اما این عقبه فرهنگی است که باعث میشود کسی بتواند نهجالبلاغه را بفهمد و میان علی (ع) و دیگران تفاوت قائل شود. اگر امام رضا (ع) توانست آن بساط گفتوگو را به راه بیندازد، به دلیل بستر فرهنگی بود که زمینه فهم آن مفاهیم را فراهم میکرد. بنابراین تلاش ما باید معطوف به آن بخش از تاریخ باشد که به دلایل مختلف از ایران خارج شده و به آن کمتوجهی شده است.وی در پایان گفت: امیدوارم جلسات بحث و گفتوگوی بیشتری داشته باشیم، زیرا جنس کار ما نیازمند تبادل نظر و گفتوگوست و این را به فال نیک میگیریم.در پایان از اهداکنندگان برتر اسناد و همچنین آرشیویستهای نمونه تجلیل به عمل آمد و از تازهترین آثار انتشارات سازمان اسناد رونمایی شد.#کتاب#اسناد #آثار_مکتوب #کتابخانه_ملی 10:58 - 19 اردیبهشت 1405