گیلان در مسیر قطب خاویار منطقه با بازسازی ذخایر خزر
رهاسازی بیش از یک میلیون قطعه بچهماهی خاویاری با میانگین وزنی بالاتر از استاندارد جهانی و افزایش ۳۰ درصدی تکثیر نسبت به پارسال، گیلان را در مسیر تبدیل شدن به قطب منطقهای تولید و صادرات خاویار پایدار قرار داده است.
به گزارش خبرگزاری فارس از بندرانزلی، دریای خزر بهعنوان بزرگترین دریاچه جهان، از دیرباز زیستگاه باارزشترین ذخایر ماهیان خاویاری بوده است.ایران به ویژه استان گیلان، نقشی کلیدی در صید، تکثیر و بازسازی این ذخایر دارد. ماهیان خاویاری که خاویار حاصل از آنها از گرانترین محصولات غذایی جهان محسوب میشود، متأسفانه طی دهههای اخیر به دلیل صید بیرویه، تخریب زیستگاه و آلودگیهای زیستمحیطی در معرض خطر انقراض قرار گرفتهاند.در چنین شرایطی، رهاسازی بچهماهیان سالم و استاندارد به منظور بازسازی ذخایر، یک راهبرد اساسی و ضروری در مدیریت شیلاتی به شمار میرود.پیش از فروپاشی شوروی، ماهیان خاویاری دریای خزر حدود ۹۰ درصد از خاویار جهان را تأمین میکردند اما از اواخر قرن بیستم، جمعیت گونههایی مانند فیلماهی (بلوگا)، قرهبرون (روسی)، شیپ (استرلیاد) و ازونبرون (سوروگا) به شدت کاهش یافت.
ایران از دهه ۱۳۵۰ با تأسیس مراکز تکثیر و بازسازی ذخایر (مانند مرکز شهید بهشتی سنگر) اقدام به تولید انبوه بچهماهیان خاویاری و رهاسازی آنها در رودخانههای منتهی به دریا (به ویژه سفیدرود) کرده است و در سالهای اخیر، افزایش صید غیرمجاز و تأخیر در ممنوعیت صید، فشار بر این ذخایر را تشدید کرده و نقش بازسازی مصنوعی را پررنگتر ساخته است.علیاصغر داداشپور، مدیرکل شیلات استان گیلان، روز گذشته در حاشیه مراسم رهاسازی بچهماهیان خاویاری در رودخانه سفیدرود اظهار کرد: بیش از یک میلیون قطعه بچهماهی خاویاری آماده رهاسازی در دریای خزر است که امروز ۷۰ هزار قطعه از گونههای ازونبرون، قرهبرون و سایر گونهها در این رودخانه رهاسازی شد.وی با اشاره به اینکه ماهیان خاویاری از ارزشمندترین ذخایر دریای خزر محسوب میشوند، افزود: بهرهبرداریهای بیرویه و صیدهای غیرمجاز در سالهای گذشته، این گونهها را در آستانه انقراض قرار داده است و وظیفه ما به عنوان دستگاه حاکمیتی، حفاظت و بهرهبرداری اصولی با رویکرد بازسازی ذخایر است.
داداشپور با تأکید بر بهبود شاخصها در سال جاری گفت: تولید و تکثیر ماهیان خاویاری در استان نسبت به سال گذشته بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته و میانگین وزن بچهماهیان رهاسازیشده به بیش از ۶ گرم رسیده که بالاتر از استاندارد بینالمللی (معمولاً ۴-۵ گرم) برای رهاسازی در دریا است که این موضوع شانس بقای ماهیان را به طور چشمگیری افزایش میدهد.وی تصریح کرد که مولدین مورد نیاز از طریق شرکتهای تعاونی پره صیادی و مدیریت ماهیان خاویاری تأمین و به مراکز بازسازی ذخایر شهید بهشتی سنگر و مرحوم یوسفپور سیاهکل منتقل شدهاند که عملیات تکثیر، پرورش لارو و نگهداری بچهماهیان در همین مراکز انجام گرفته است.مدیرکل شیلات گیلان از ظرفیتهای اقتصادی این حوزه نیز گفت: هماکنون نزدیک به چهار هزار تن ماهیان خاویاری در استان تولید میشود و توسعه شهرکهای شیلاتی، پرورش ماهی در قفس و مزارع پرورش ماهیان خاویاری از برنامههای اصلی ماست چرا که توسعه فرآوری خاویار به عنوان محصولی صادراتمحور و ارزآور میتواند به رونق اقتصادی گیلان کمک کند.
سالانه بیش از ۱۰۰ میلیون قطعه انواع بچهماهیان خاویاری و استخوانی در رودخانههای منتهی به دریای خزر در سطح استان گیلان رهاسازی میشود و امیدواریم با افزایش ظرفیت این مراکز، این ذخایر گرانبها برای نسلهای آینده حفظ شود.رسیدن وزن بچهماهیان خاویاری به بالای ۶ گرم (در مقایسه با استاندارد ۴ گرم) یک نقطه عطف فنی محسوب میشود و بچهماهیان سنگینتر، سیستم ایمنی قویتر، توانایی شنا و فرار از شکارچی و تحمل بهتر شوری و دما را دارند و این دستاورد نشاندهنده بهبود مدیریت تغذیه و پرورش در مراکز بازسازی است.
همچنین افزایش ۳۰ درصدی تکثیر هم میتواند ناشی از تأمین بهتر مولدین با کیفیت، کاهش تلفات در مراحل لاروی و افزایش کارایی مراکز تکثیر باشد و با این حال، نکته کلیدی «ژنتیک جمعیت» است؛ افزایش صرف تعداد بدون توجه به تنوع ژنتیکی مولدین، خطر همخونی و کاهش مقاومت جمعیت را در درازمدت به همراه دارد.رهاسازی بچهماهی حتی با وزن بالا، در صورتی که رودخانهها آلوده، مسدود شده یا صید غیرمجاز ادامه یابد، اثر بازسازیکنندگی نخواهد داشت و موفقیت این برنامه منوط به کنترل مؤثر صید غیرمجاز، احیای مناطق تخمریزی طبیعی و کاهش آلودگیهای نفتی و کشاورزی در حوضه خزر جنوبی است.تاکید مدیرکل بر مشارکت بخش خصوصی در تأمین مولدین، ایدهای هوشمندانه است ئ ورود تعاونیهای صیادی و مزارع خصوصی به چرخه تأمین مولدین سالم، میتواند ضمن کاهش هزینههای دولتی، حس مالکیت و مسئولیتپذیری صیادان را در حفظ ذخایر افزایش دهد؛ با این حال، باید قوانین سختگیرانهای برای جلوگیری از صید مولدین وحشی و جایگزینی آن با مولدین پرورشی – وحشی تدوین شود.
توسعه پرورش ماهی در قفس و شهرکهای شیلاتی راهبردی درست برای کاهش فشار بر ذخایر وحشی است اما باید مراقب اثرات زیستمحیطی قفسها (تجمع مواد آلی، انتقال بیماری) در دریای خزر بود و همچنین برای خاویار صادراتی، رعایت استانداردهای بینالمللی (CITES) و برندسازی منطقهای گیلان ضروری است.برنامه رهاسازی بیش از یک میلیون قطعه بچهماهی خاویاری با وزن استاندارد بالاتر از میانگین جهانی، گامی مؤثر و امیدوارکننده در مسیر بازسازی ذخایر رو به انقراض دریای خزر است.
افزایش ۳۰ درصدی تکثیر در گیلان نشاندهنده ارتقای توان فنی و مدیریتی مراکز بازسازی است با این حال، موفقیت این اقدام زیستمحیطی و اقتصادی، تنها به رهاسازی محدود نمیشود.مبارزه جدی با صید غیرمجاز، پایش مستمر کیفیت آب رودخانهها، مشارکت واقعی بخش خصوصی با نظارت کارشناسی، و تنوعبخشی ژنتیکی مولدین، شروط لازم برای تبدیل «تعداد رهاسازیشده» به «جمعیت پایدار در دریا» هستند.توجه به پرورش در قفس و فرآوری خاویار نیز در صورت رعایت استانداردهای زیستمحیطی و تجاری، میتواند گیلان را به قطب صادرات خاویار پایدار در منطقه تبدیل کند و آنچه امروز در سفیدرود رها میشود، امانتی برای نسلهای آینده است و فقط با نگاه علمی و مشارکت همگانی حفظ خواهد شد.#شیلات_گیلان #بازسازی_ذخایر_خزر #ماهیان_خاویاری #رهاسازی_بچه_ماهی #خاویار_ایران #دریای_خزر #تکثیر_مصنوعی #سفیدرود #محیط_زیست_دریایی #اقتصاد_دریا
07:05 - 20 خرداد 1405
