برای جلوگیری از سوءاستفاده از بیماران آلزایمری قانونگذاری کنید
در سالهای اخیر، توسعه سامانه نسخ الکترونیک پزشکی در سازمانهای بیمهگر با هدف ثبت سوابق درمانی، کاهش خطاهای پزشکی و یکپارچهسازی اطلاعات سلامت انجام شده است. با این حال، این سامانه میتواند کارکرد مهمتری نیز در حوزه پیشگیری از سوءاستفادههای حقوقی و مالی از بیماران دارای اختلالات شناختی ایفا کند؛ ظرفیتی که تاکنون در سیاستگذاری کشور کمتر مورد توجه قرار گرفته است. یکی از چالشهای رو به افزایش در پروندههای قضایی، نقل و انتقال اموال توسط اشخاصی است که به دلیل ابتلا به بیماریهایی مانند آلزایمر یا اختلالات شدید اعصاب و روان، توانایی تصمیمگیری آگاهانه و مستقل را از دست دادهاند. در برخی موارد، این وضعیت موجب میشود اشخاص ثالث یا حتی برخی وراث، با سوءاستفاده از شرایط بیمار، اقدام به انتقال مالکیت اموال به نفع خود کرده و سایر ذینفعان را از حقوق قانونی محروم کنند. با توجه به اینکه سوابق بسیاری از این بیماریها در سامانههای نسخه الکترونیک بیمهای ثبت میشود، این دادهها میتواند به عنوان یک ابزار پیشگیرانه هوشمند مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد سازوکار قانونی هوشمند پیشنهاد میشود مجلس شورای اسلامی با همکاری وزارت بهداشت، سازمانهای بیمهگر، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و پزشکی قانونی، سازوکاری قانونی برای موارد زیر طراحی کند: در صورتی که در سامانه نسخ الکترونیک پزشکی سوابق تشخیص بیماریهایی مانند آلزایمر یا سایر اختلالات شدید شناختی و روانی که بر قدرت تصمیمگیری فرد اثر میگذارد ثبت شده باشد، این وضعیت به صورت محرمانه و صرفاً در قالب علامت هشدار حقوقی در اختیار مراجع ذیصلاح قرار گیرد تا معنا و مفهوم حمایت و صیانت از حقوق خانوادگی و فرهنگ مقدس فرزندآوری در جامعه اسلامی بصورت عملی متجلی گردد. هنگام انجام نقل و انتقال اموال مهم مانند املاک، داراییهای مالی یا قراردادهای بزرگ، در صورت وجود چنین سابقهای، انجام معامله منوط به تأیید صلاحیت تصمیمگیری فرد توسط پزشکی قانونی یا مرجع تخصصی مستقل شود. ایجاد ارتباط سیستمی محدود و قانونی میان سامانههای سلامت، سازمان ثبت اسناد و مراجع قضایی، بهگونهای که تنها در زمان انجام معاملات حساس، امکان استعلام وضعیت سلامت شناختی فرد فراهم باشد. پیشبینی ضمانتهای قانونی برای معاملاتی که بدون طی این فرآیند انجام شدهاند، از جمله امکان ابطال یا بررسی قضایی سریع در صورت احراز سوءاستفاده فراهم گردد. پیامدهای مثبت اجرای این سیاست چنین سازوکاری میتواند چند اثر مهم داشته باشد: ۱- جلوگیری از سوءاستفاده مالی از بیماران دارای اختلالات شناختی ۲- کاهش اختلافات و دعاوی خانوادگی میان وراث و حمایت از حقوق سالمندان و بیماران آسیبپذیر ۳- استفاده هوشمند از زیرساختهای موجود سلامت دیجیتال برای تقویت امنیت حقوقی جامعه جمعبندی ؛ ۱- سامانههای سلامت دیجیتال تنها ابزار درمانی نیستند؛ این سامانهها میتوانند به ابزار حکمرانی هوشمند برای حفاظت از حقوق شهروندان آسیبپذیر تبدیل شوند. ۲- قانونمند کردن استفاده محدود و کنترلشده از اطلاعات تشخیصی در موارد خاص، میتواند مانع شکلگیری «معاملات در سایه فراموشی» شود و از تضییع حقوق بیماران و وراث جلوگیری کند. ۳- در نهایت، مسئله تنها یک اختلاف مالی یا یک پرونده حقوقی نیست؛ موضوع، حفاظت از بنیان خانواده است. ۴- وقتی خلأهای قانونی اجازه میدهد از بیماری، ناتوانی ذهنی یا کهولت سن یک عضو خانواده برای تصاحب اموال سوءاستفاده شود، در واقع اعتماد درون خانواده و امنیت روانی نسلها آسیب میبیند. ۵- خانوادهای که احساس کند قانون در برابر چنین بیعدالتیهایی سکوت کرده، چگونه میتواند با آرامش به آینده و تربیت فرزندان بیندیشد؟ ۶- حمایت مؤثر قانون از افراد آسیبپذیر، بهویژه سالمندان و بیماران مبتلا به اختلالات شناختی، تنها دفاع از یک فرد نیست؛ صیانت از حرمت خانواده و عدالت میان فرزندان و وراث است. ۷- اگر نظام حقوقی بتواند با سازوکارهای هوشمند از سوءاستفادهها جلوگیری کند، اعتماد اجتماعی تقویت میشود و خانوادهها با اطمینان بیشتری به آینده نگاه میکنند. ۸- در شرایطی که کشور نیازمند تقویت نهاد خانواده و تشویق به فرزندآوری است، یکی از مهمترین پشتوانهها احساس امنیت حقوقی در درون خانوادهها است. ۹- خانوادهای که بداند قانون از عدالت، از حقوق سالمندان و از سهم عادلانه فرزندان دفاع میکند، با آرامش بیشتری نسل آینده را پرورش میدهد. صیانت از خانواده تنها با شعار محقق نمیشود؛ این صیانت نیازمند قانون هوشمند، پیشگیرانه و حامی کرامت انسان است.
ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی، قوه قضائیه، سازمان بازرسی کل کشور، سازمان پزشكي قانوني قوه قضائیه، دولت و وزارت بهداشت، دفتر رهبر عزیز انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای