۵ دغدغه راهبردی در اندیشه رهبر انقلاب
بررسی پیامهای رسمی صادرشده از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله سیّد مجتبی حسینی خامنهای در بازه زمانی اسفند ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵، نشاندهنده یک دوره حساس انتقالی و مواجهه با پیامدهای رویدادهای نظامی و امنیتی (موسوم به جنگهای تحمیلی دوم و سوم) است. در این برهه، کشور با ترکیبی از چالشهای داخلی پساجنگ و فرصتهای جدید دیپلماتیک روبهرو بوده است. خطوط فکری ترسیمشده در پیامهای مکتوب رهبر انقلاب، رویکردی جامع را نشان میدهد که امنیت ملی را به پایداری داخلی و بیداری اجتماعی گره زده است. در منظومه فکری آیتالله سیّد مجتبی خامنهای، مردم محور اصلی قدرت و منزلت کشور تلقی میشوند و عبور از بحرانها منوط به انسجام مقتدرانه اجتماعی، هوشیاری رسانهای، پافشاری بر حقوق حقه در مذاکرات و در نهایت، تمرکز بر جهاد اقتصادی و معیشت تودههاست.این یادداشت تحلیلی، پنج دغدغه راهبردی و مبنایی مطرحشده در پیامهای رسمی رهبر معظم انقلاب را به ترتیب تکرار، اهمیت و بسامد ساختاری مورد واکاوی قرار میدهد:
دغدغه اول: حفظ وحدت ملی و انسجام اجتماعی (پرتکرارترین دغدغه در پیامهای رهبر انقلاب)
صیانت از یکپارچگی جامعه و جلوگیری از بروز انشقاق در بدنه مردم، حیاتیترین دغدغهای است که به عنوان ترجیعبند و ستون فقرات تقریباً تمامی پیامهای مکتوب آیتالله سیّد مجتبی خامنهای تکرار شده و پایداری کشور در برابر بحرانها به آن وابسته است. از نگاه رهبر انقلاب، ایستادگی و روشنبینی در مواجهه با سختیهای طبیعی دوران جنگ، مایه نزدیکی قلوب و «ذوب شدن یخهای فیمابین اقشار مختلف با گرایشهای متفاوت» و «جمع شدن همگان زیر پرچم وطن» میشود [۱].ایشان هشدار میدهند که پاتک اصلی دشمن پس از شکست در میدان نظامی، تمرکز بر جنگ نرم و پیادهسازی نقشهای کور برای «ایجاد تفرقه و تجزیهی اجتماعی برای به زانو درآوردن ملّت» است [۲]. بنابراین در دیدگاه رهبر معظم انقلاب، هرگونه دامن زدن به اختلافات پوچ سیاسی و بزرگنمایی تفاوتهای اجتماعی، بازی در زمین دشمن تلقی شده و «رعایت نعمت عظیم وحدت ملّی و انسجام بیبدیل حول پرچم ایران اسلامی» به عنوان «یکی از مصادیق تقوا» و عامل کلیدی ظفر معرفی میشود و تأکید دارند که آحاد ملت «اختلافات غیرموجّه و حتی موجّه را به تنازع و تفرقه تبدیل نکنند» [۳]. در همین راستا، ایشان مسئولان و مدیران کشور را نیز در پیامهای خود موظف به رفتاری امیدآفرین میدانند، چرا که «هرگونه اقدامی که موجب بدبینی و سرخوردگی آحاد مردم شود»، از نظر رهبری «نوعی کمک به دشمن این کشور و مردمانش محسوب میگردد» [۴].
دغدغه دوم: پافشاری بر حقوق ملت و جبهه مقاومت در دیپلماسی
در عرصه سیاست خارجی و تعاملات بینالمللی، دغدغه کلیدی دیگر در منظومه فکری آیتالله سیّد مجتبی خامنهای بر حفظ اقتدار، تسلیمناپذیری و صیانت کامل از دستاوردهای جبهه حق استوار است که حجم بسیار بالایی از متن پیامهای ایشان را به خود اختصاص داده است. در تبیین خطوط قرمز نظام، در مکتوبات رهبر انقلاب تأکید میشود که «ما طالب جنگ نبوده و نیستیم ولی به هیچوجه از حقوق حقّه خود دست نمیکشیم و در این جهت همه جبهه مقاومت را بهطور یکپارچه در نظر داریم» [۵].این دغدغه در مواجهه با توافقات دیپلماتیک به وضوح خود را نشان میدهد؛ صادر شدن اجازه از سوی رهبر معظم انقلاب برای هرگونه تفاهمنامه یا مذاکره حضوری، مشروط به تعهد قطعی مسئولان «در پاسداشت حقوق ملّت ایران و جبهه مقاومت» است و ایشان صراحتاً در پیام خود اعلام داشتهاند که «بنده علیالاصول، نظر دیگری داشتم» اما به دلیل این تعهد اجازه را صادر نمودم و تصریح کردند که «اگر طرف آمریکایی بخواهد زیادهخواهی کند، زیر بار آن نخواهند رفت» و «مذاکرات حضوری که در آینده برقرار خواهد شد، به معنی پذیرش نظر دشمن نخواهد بود» [۶]. علاوه بر این، آیتالله سیّد مجتبی خامنهای در اتخاذ موضعی فراملی و مقتدرانه، پافشاری بر حقوق مادی و معنوی آسیبدیدگان جنگ را به عنوان یک پرونده باز مطرح کرده و معتقدند «ما حتماً متجاوزین تبهکاری که کشور ما را مورد حمله قرار دادند را رها نمیکنیم» و «حتماً غرامت تکتک صدمات وارد شده و خونبهای شهیدان را طلب خواهیم کرد» و صراحتاً به کشورهایی که پایگاه در اختیار دشمن گذاشتهاند هشدار میدهند که «باید تکلیف خود را با متجاوزین معلوم کنند» و «توصیه میکنم هر چه زودتر آن پایگاهها را تعطیل کنند» [۷].
دغدغه سوم: دغدغههای اقتصادی و معیشت مردم
مسائل اقتصادی و معیشتی جامعه اگرچه در پیامهای ابتدایی رهبر انقلاب تحت تأثیر شرایط حاد نظامی بود، اما به سرعت به عنوان نکته کانونی به متن مکتوبات بعدی ایشان وارد شد؛ به طوری که بهبود وضعیت معیشتی از سوی معظمله به عنوان «نکته کانونی و نوعی دفاع و بلکه پیشروی چشمگیر در مقابل جنگ اقتصادی که دشمن براه انداخته» نگریسته میشود [۸].شدت دغدغهمندی رهبر انقلاب نسبت به وضعیت روزمره مردم تا حدی است که فراتر از گزارشهای رسمی، در پیام خود اشاره میکنند که «با هیئتی ناشناس با شما در تاکسی که به درخواست خودم تهیه شده بود در خیابانهای تهران همسفر میشدم و به سخنانتان گوش فرا میدادم و این نوع نمونهگیری را از خیلی از نظرسنجیها برتر میدانستم» و تأکید دارند که «برداشت بنده در خیلی موارد موافق کلمات شما که معمولاً بشکل انتقادات مختلف مربوط به جهات اقتصادی و مدیریتی بیان میشد، بود» [۹]. در فضای پساجنگ، این دغدغه در کلام مکتوب ایشان در قالب یک تکلیف جهادی برای تمام دستگاههای حکومتی بازتعریف میشود تا تمام توان خود را مصروف «گرهگشایی از دغدغههای مردم خصوصاً مسائل اقتصادی و معیشتی، رونق تولید و اشتغال، مهار تورم و گرانی و محرومیتزدایی همهجانبه» کنند [۱۰]. راهکار اساسی و ساختاری رهبر انقلاب برای خروج از این چالشها نیز «با تمرکز بر شعار اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملّی و امنیّت ملّی در سال ۱۴۰۵، ثبات اقتصادی، کاهش تورم، مدیریت نقدینگی، رونق تولید و اصلاح برنامه هفتم پیشرفت» اعلام شده است [۱۱].
دغدغه چهارم: استمرار حضور، بیداری و نقشآفرینی مردم در صحنه
یک دغدغه راهبردی و ساختاری که بیشتر در نقاط عطف پیامهای رهبر معظم انقلاب برجسته شده، پرهیز از افتادن جامعه به ورطه بیتفاوتی و ضرورت حفظ بیداری و حضور مستمر مردم در میدانهای مختلف است. از دیدگاه آیتالله سیّد مجتبی خامنهای، تحقق عینی جمهوریت در گرو آگاهی و حضور مردم است و ایشان صراحتاً در پیامهای خود تاکید دارند که «اگر قدرت شما در صحنه ظاهر نشود، نه رهبری و نه هیچ یک از دستگاههای مختلف که شأن واقعی آنها خدمت به مردم است، کارایی لازم را نخواهند داشت» و یادآور شدند که در بحرانها «این شما مردم بودید که کشور را رهبری و اقتدار آن را ضمانت کردید» [۱۲].نمود عینی و بسیار مهم این دغدغه در زمان اعلام آغاز مذاکرات سیاسی در پیامهای رهبری برجسته میشود؛ ایشان قاطعانه هشدار میدهند که «نباید با اعلام بنای بر مذاکرات با دشمن، تصور شود که حضور در خیابانها لازم نیست» [۱۳]. به باور رهبر معظم انقلاب، حتی در فرض فروکش کردن نبردهای نظامی، «وظیفه آحاد مردمی که امکان حضور را دارا هستند، سنگینتر از قبل بهنظر میرسد» چرا که «مسلّماً فریادهای شما در میادین، در نتیجه مذاکرات مؤثر است» [۱۴].
دغدغه پنجم: هوشیاری در برابر جنگ ترکیبی و رسانهای دشمن
نگرانی عمیق دیگری که به عنوان یک ابزار هوشیارکننده و مکمل در مکتوبات رهبر انقلاب مطرح شده، آسیبهایی است که هجوم رسانهای و روانی بدخواهان میتواند بر ذهن جامعه و محاسبات مسئولان وارد کند. تحلیل آیتالله سیّد مجتبی خامنهای نشان میدهد که «دشمن خبیث کِید خود را در جنگ ترکیبی بر دو نقطه متمرکز ساخته است: یکی تابآوری مردم؛ دیگری ایجاد خطا در دستگاه محاسباتی مسئولان کشور» [۱۵].از نظر رهبر معظم انقلاب، «ابزار اصلی او در این هر دو، کاشت بذر تردید، یأس، ترس، بدگمانی، و اختلاف است» تا «با نشانهگیری ذهن و روان آحادی از مردم قصد خدشه در وحدت ملّی و به تبَع در امنیت ملی را داشته باشد» [۱۶]. دغدغه و توصیه مشخص ایشان برای پادتن این هجوم، «مراقبت از گوشهایمان که پنجره مغز و قلب است در مقابل رسانههای تحت حمایت دشمن یا همسوی با ایشان» است [۱۷]. بر این اساس، رویارویی هوشمندانه ابلاغشده در پیامهای رهبری این است که «یا اساساً مواجهه و استفاده از آنها را ترک کنیم یا اقلاً با سوء ظن فراوان با هر چیزی که ارائه میدهند برخورد کنیم» و به رسانههای داخلی نیز توصیه میکنند که «از پرداختن به نقاط ضعف بطور جدی خودداری کنند» تا نقشه شوم دشمن خنثی شود [۱۸].
پاورقیها
[۱] پیام رهبر انقلاب به مناسبت چهلمین روز شهادت رهبر سابق، ۲۰ فروردین ۱۴۰۵: «شمّهی قابل توجهی از این وحدت در این چهل روز تحقق پیدا کرد: قلوب مردم به هم نزدیک شد، یخهای فیمابین اقشار مختلف با گرایشهای متفاوت شروع به ذوب شدن کرد، همگان زیر پرچم وطن جمع شدند...»[۲] پیام رهبر انقلاب به مناسبت آغاز به کار مجلس، ۷ خرداد ۱۴۰۵: «طرح و نقشهی کور دشمن پس از جنگ تحمیلی... ایجاد تفرقه و تجزیهی اجتماعی برای جبران شکستهای میدان نظامی و به زانو درآوردن ملّت است...»[۳] همان پیام، ۷ خرداد ۱۴۰۵: «شکر این موهبت، اهتمام آحاد ملّت خصوصاً نخبگان فکری و سیاسی... به صیانت از این وحدت و پرهیز از اختلافات پوچ سیاسی و برجسته کردن تفاوتهای اجتماعی است... اختلافات غیرموجّه و حتی موجّه را به تنازع و تفرقه تبدیل نکنند...»[۴] پیام رهبر انقلاب به مناسبت عید غدیر و سالگرد ارتحال امام، ۱۴ خرداد ۱۴۰۵: «در این مقام، نقش مسئولان در پشتیبانی از این امور بسیار مهم است. هرگونه اقدامی که موجب بدبینی و سرخوردگی آحاد مردم شود، نوعی کمک به دشمن این کشور و مردمانش محسوب میگردد.»[۵] پیام رهبر انقلاب به مناسبت چهلمین روز شهادت رهبر سابق، ۲۰ فروردین ۱۴۰۵: «ما طالب جنگ نبوده و نیستیم ولی به هیچوجه از حقوق حقّه خود دست نمیکشیم و در این جهت همه جبهه مقاومت را بهطور یکپارچه در نظر داریم.»
[۶] پیام رهبر انقلاب خطاب به ملت در خصوص تفاهمنامه، ۲۸ خرداد ۱۴۰۵: «بنده علیالاصول، نظر دیگری داشتم ولی از باب تعهّدی که رئیسجمهور محترم بهعنوان رئیس شورای عالی امنیّت ملّی... در پاسداشت حقوق ملّت ایران و جبهه مقاومت به بنده دادند... اجازه آن را صادر نمودم... امّا بدیهی است مذاکرات حضوری که در آینده برقرار خواهد شد، به معنی پذیرش نظر دشمن نخواهد بود.»[۷] نخستین پیام مکتوب رهبر انقلاب در آغاز رهبری، ۲۱ اسفند ۱۴۰۴: «این کشورها باید تکلیف خود را با متجاوزین به وطن عزیزمان و قاتلین آحاد مردم ما معلوم کنند. من توصیه میکنم هر چه زودتر آن پایگاهها را تعطیل کنند»؛ و پیام ۲۰ فروردین ۱۴۰۵: «باذن الله تعالی ما حتماً متجاوزین تبهکاری که کشور ما را مورد حمله قرار دادند را رها نمیکنیم. حتماً غرامت تکتک صدمات وارد شده و خونبهای شهیدان... را طلب خواهیم کرد.»[۸] پیام نوروزی رهبر انقلاب، ۲۹ اسفند ۱۴۰۴: «تأمین معیشت مردم و ارتقاء زیرساختهای زیستی و رفاهی و تولید ثروت برای عموم مردم نکته کانونی و نوعی دفاع و بلکه پیشروی چشمگیر در مقابل جنگ اقتصادی که دشمن براه انداخته تلقی شود.»[۹] همان پیام، ۲۹ اسفند ۱۴۰۴: «با هیئتی ناشناس با شما در تاکسی که به درخواست خودم تهیه شده بود در خیابانهای تهران همسفر میشدم و به سخنانتان گوش فرا میدادم... برداشت بنده در خیلی موارد موافق کلمات شما که معمولاً بشکل انتقادات مختلف مربوط به جهات اقتصادی و مدیریتی بیان میشد، بود.»
[۱۰] پیام رهبر انقلاب به مناسبت آغاز به کار مجلس، ۷ خرداد ۱۴۰۵: «بهطور مجاهدانه تمام توان و ظرفیت خود را برای... گرهگشایی از دغدغههای مردم خصوصاً مسائل اقتصادی و معیشتی، رونق تولید و اشتغال... مهار تورم و گرانی و محرومیتزدایی همهجانبه مصروف کنند.»[۱۱] همان پیام، ۷ خرداد ۱۴۰۵: «با تمرکز بر شعار "اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملّی و امنیّت ملّی" در سال ۱۴۰۵، ثبات اقتصادی، کاهش تورم، مدیریت نقدینگی، رونق تولید... را دستورکار اصلی قرار داده...»[۱۲] نخستین پیام مکتوب رهبر انقلاب در آغاز رهبری، ۲۱ اسفند ۱۴۰۴: «اگر قدرت شما در صحنه ظاهر نشود، نه رهبری و نه هیچ یک از دستگاههای مختلف که شأن واقعی آنها خدمت به مردم است، کارایی لازم را نخواهند داشت.»[۱۳] پیام رهبر انقلاب به مناسبت چهلمین روز شهادت رهبر سابق، ۲۰ فروردین ۱۴۰۵: «بنابراین نباید با اعلام بنای بر مذاکرات با دشمن، تصور شود که حضور در خیابانها لازم نیست. بلکه اگر بر فرض، ضرورتاً نوبت دوره سکوت صحنه نبرد نظامی رسیده باشد، وظیفه آحاد مردمی که امکان حضور در میادین... را دارا هستند، سنگینتر از قبل بهنظر میرسد.»[۱۴] همان پیام، ۲۰ فروردین ۱۴۰۵: «مسلّماً فریادهای شما در میادین، در نتیجه مذاکرات مؤثر است؛ همچنانکه عدد شگفتآور و رو به افزایش میلیونیِ پویش جانفدا برای ایران، هم از عناصر تأثیرگذار در این عرصه است.»[۱۵] پیام رهبر انقلاب به مناسبت عید غدیر و سالگرد ارتحال امام، ۱۴ خرداد ۱۴۰۵: «دشمن خبیث... کِیدِ خود را در جنگ ترکیبی بر دو نقطه متمرکز ساخته است: یکی تابآوری مردم؛ دیگری ایجاد خطا در دستگاه محاسباتی مسئولان کشور.»
[۱۶] پیام نوروزی رهبر انقلاب، ۲۹ اسفند ۱۴۰۴: «عملیات رسانهای او است که... با نشانهگیری ذهن و روان آحادی از مردم قصد خدشه در وحدت ملّی و به تبَع در امنیت ملی را دارد»؛ و پیام ۱۴ خرداد ۱۴۰۵: «ابزار اصلی او در این هر دو، کاشت بذر تردید، یأس، ترس، بدگمانی، و اختلاف است.»[۱۷] پیام رهبر انقلاب به مناسبت چهلمین روز شهادت رهبر سابق، ۲۰ فروردین ۱۴۰۵: «ثانیاً مراقبت از گوشهایمان که پنجره مغز و قلب است در مقابل رسانههای تحت حمایت دشمن یا همسوی با ایشان امری لازم است.»[۱۸] پیام نوروزی رهبر انقلاب، ۲۹ اسفند ۱۴۰۴: «توصیهام به رسانههای داخلی کشورمان... این است که از پرداختن به نقاط ضعف بطور جدی خودداری کنند»؛ و پیام ۲۰ فروردین ۱۴۰۵: «بنابراین یا اساساً مواجهه و استفاده از آنها را ترک کنیم یا اقلاً با سوء ظن فراوان با هر چیزی که ارائه میدهند برخورد کنیم.»
18:10 - 5 تیر 1405