توافق ایران و آمریکا؛ از واکنش مخالفان داخلی تا بهرهبرداری جریانهای الحادی و سلطنتطلب
این توافق از همان ساعات اولیه با موج گستردهای از مخالفتها از سوی طیفهای گوناگون در داخل و خارج از ایران روبهرو شده است. جریانهای آتئیستی و الحادی خارج از کشور که همواره بر «تغییر رژیم» از طریق فشار حداکثری تأکید داشتند، این توافق را مانع تحقق آرزوی دیرینه خود میدانند.
شب گذشته (۲۴ خرداد ۱۴۰۵/۱۴ ژوئن ۲۰۲۶)، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی با انتشار بیانیهای رسمی از نهایی شدن «یادداشت تفاهم اسلامآباد» میان ایران و آمریکا خبر داد. بر اساس این توافق که روز جمعه (۲۹ خرداد) در سوئیس به امضا خواهد رسید، جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبههها از جمله لبنان پایان یافته و محاصره دریایی علیه ایران بلافاصله خاتمه مییابد [۱]. با این حال، این توافق از همان ساعات اولیه با موج گستردهای از مخالفتها از سوی طیفهای گوناگون در داخل و خارج از ایران روبهرو شده است. جریانهای آتئیستی و الحادی خارج از کشور که همواره بر «تغییر رژیم» از طریق فشار حداکثری تأکید داشتند، این توافق را مانع تحقق آرزوی دیرینه خود میدانند [۲]. در مقابل، رهبر معظم انقلاب آیتالله خامنهای با تأکید بر «بدبینی به آمریکا» به عنوان یک اصل راهبردی، از مذاکرهکنندگان حمایت کرده و تکلیف دینی مردم را «وحدت» حول محور نظام و رهبری تعیین فرمودهاند [3].
گزارش فرایند تنظیم تفاهمنامه و ابهامات موجودمذاکرات از فوریه ۲۰۲۶ در ژنو آغاز شد و با میانجیگری جمهوری اسلامی پاکستان و دولت قطر به نتیجه رسید [۴]. شورای عالی امنیت ملی در بیانیه خود تأکید کرده است: «جمهوری اسلامی ایران در پرتو رهنمودهای رهبری و حمایتهای آحاد مردم، متن یادداشت تفاهم را نهایی کرد» [۱]. بر اساس توافقات انجام شده، جنگ در تمامی جبههها پایان یافته و محاصره دریایی علیه ایران خاتمه مییابد. امضای این یادداشت تفاهم در روز جمعه ۲۹ خرداد به طور رسمی انجام خواهد شد و مذاکرات برای توافق نهایی به پس از اجرای تعهدات طرف مقابل موکول شده است[۱].البته، این تفاهمنامه به معنای پایان منازعه راهبردی جمهوری اسلامی ایران با آمریکا و اسرائیل تلقی نمیشود، بلکه صرفاً ناظر به پایان مرحله کنونی درگیری نظامی و تثبیت دستاوردهای حاصل از آن است. در این چارچوب، توافق حاضر به عنوان فرصتی برای بهرهبرداری از نتایج میدانی، کاهش هزینههای جنگ، بازسازی زیرساختها و تقویت توان بازدارندگی کشور ارزیابی میشود. اما رقابت و تقابل در حوزههای سیاسی، اقتصادی، رسانهای، امنیتی و شناختی همچنان ادامه خواهد داشت و صرفاً سطح درگیری نظامی مستقیم کاهش مییابد.
در عین حال، برخی منتقدان و کارشناسان نسبت به نحوه اجرای توافق و میزان پایبندی طرف آمریکایی ابهاماتی را مطرح کردهاند. از جمله مهمترین پرسشها میتوان به چگونگی راستیآزمایی رفع محاصره دریایی، تضمینهای اجرایی برای جلوگیری از بدعهدی احتمالی آمریکا، نحوه دریافت غرامتهای جنگی، وضعیت تحریمهای خارج از اختیار دولت آمریکا، حدود دسترسیهای احتمالی آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ابهامات موجود در برخی بندهای توافق و نیز چگونگی صیانت از اهرمهای راهبردی جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد. این منتقدان تأکید دارند که طرح چنین پرسشهایی به معنای مخالفت با اصل توافق نیست، بلکه با هدف افزایش شفافیت، تقویت اجماع ملی و اطمینان از تأمین کامل منافع کشور صورت میگیرد.طیفهای مخالف در داخل ایران1) مخالفان دیپلماسی گسترده با آمریکا (حامیان خطوط قرمز): شامگاه شنبه، دهها نفر مقابل ساختمان وزارت خارجه در مشهد و میدان ابنسینای تهران تجمع کرده و شعارهایی از جمله «عراقچی حیا کن، مملکت رو رها کن» و «عراقچی شرمت باد، از آمریکا بگذر» سردادند [۵]. سید محمود نبویان، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، با صراحت گفت: «با امضای این توافق، رسماً مستعمره آمریکا میشویم» و افزود که تنگه هرمز بدون محدودیت باز میشود اما «رفع تحریمها مبهم است» [۶]. او این توافق را «ضرر مطلق» برای ایران توصیف کرده است. رسانه نزدیک به سپاه پاسداران، روزنامه جوان، برخی سخنرانان این تجمعات را متهم کرد که «در حال پراکندن بذرهای تفرقه هستند» [۷].
طیفهای مخالف در خارج از ایران2) طیف صهیونیستی: اسرائیل به شدت با این توافق مخالف است. منابع دیپلماتیک اسرائیلی اعلام کردهاند که در صورت دستیابی ایران و آمریکا به توافق، اسرائیل خود را ملزم به رعایت مفاد آن نخواهد دانست [۸]. نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، همزمان با اعلام توافق، حملات هوایی به ضاحیه بیروت را تصویب کرد تا پیام روشنی بفرستد که این توافق به معنای پایان درگیری در لبنان نیست [۹].3) جریانهای آتئیستی و سکولار خارج از کشور: یکی از صدایرساترین جریانهای مخالف، شبکههای آتئیستی و سکولار هستند. آرمین نوابی، فعال سرشناس آتئیست ایرانی-کانادایی، بنیانگذار «جمهوری بیخدایان» با بیش از یک میلیون دنبالکننده، که از چهرههای شاخص بیخدایان محسوب میشود، در ساعات اخیر در شبکههای اجتماعی خود شدیداً مخالفت خود را با توافق اعلام کرده است [۲]. استدلال اصلی او: هرگونه توافق با جمهوری اسلامی، «تنفس مصنوعی» به رژیمی میدهد که به زعم او در آستانه فروپاشی بود و جنگ اخیر بهترین فرصت برای سرنگونی نظام بود [۲]. کانال «زئوس» که یکی از پربینندهترین کانالهای ماهوارهای با رویکرد سکولار و ضد دین است، این توافق را «فاجعهای برای نیروهای سکولار و دموکراسیخواه» توصیف کرده است [10].4) طیف سلطنتطلب و ضد انقلاب: جریان سلطنتطلب که پیشتر در راهپیماییهای اروپا با بالابردن پرچم اسرائیل خواستار حمله نظامی آمریکا به ایران شده بودند، اکنون با اعلام توافق دچار یأس شدهاند [۱۱]. رسانههای نزدیک به سلطنتطلبان، این توافق را «تسلیم ایران» قلمداد کرده و سعی در بزرگنمایی آن به عنوان شکست نظام اسلامی دارند [۱۲]
تحلیل: تفاوت ماهوی طیفهای مخالفنکته بنیادین در بررسی این مخالفتها، تفاوت راهبردی در استدلالهای هر دسته است:مخالفان داخلی (حامیان خطوط قرمز) از آن رو مخالفند که توافق را ضعف ایران در برابر آمریکا میبینند و آن را بیش از حد حاوی امتیازات یکجانبه به نفع آمریکا ارزیابی میکنند. نبویان صراحتاً میگوید «هرچه سیگنال ضعف بیشتری بفرستیم، جنگ به ما نزدیکتر میشود» [۶].اسرائیل از آن رو مخالف است که توافق را تقویت ایران و «شکست استراتژیک» برای خود میبیند [۸]جریانهای آتئیستی و سکولار از آن رو مخالفاند که توافق را تثبیت و بقای جمهوری اسلامی میدانند و آن را مانع تحقق «تغییر رژیم» مورد نظر خود قلمداد میکنند [۲].سلطنتطلبان نیز که همواره بر ادامه جنگ برای تضعیف نظام تأکید داشتند، اکنون در یأس و سرگشتگی به سر میبرند [۱۱].نتیجه مخالفتها در بهرهبرداری ضد انقلاب و سلطنتطلب: این مخالفتهای گسترده از سوی جریانهای خارج از کشور، نه تنها تأثیری بر روند تصمیمگیری ملی ندارد، بلکه عملاً شکست پروژه «تغییر رژیم» آنها را عیان میکند. همآهنگی این جریانها برای بزرگنمایی توافق به عنوان «تسلیم ایران» در حالی است که مقامات ارشد بر «پیروزی دیپلماتیک» تأکید دارند [۱].
موضع رهبر معظم انقلاب و تکلیف دینی مردمرهبر شهید انقلاب آیتالله خامنهای سالهاست که با تأکید بر منطق «بدبینی به آمریکا» به عنوان یک اصل راهبردی، خطوط قرمز را برای هرگونه مذاکره ترسیم کردهاند. ایشان در سال ۱۳۹۴ فرمودند: «با وجود اینکه من خوشبین نبودم به مذاکره با آمریکا، با این مذاکرات موردی، مخالفت نکردم، موافقت کردم؛ از مذاکرهکنندگان هم با همه وجود حمایت کردم» [۳]. موافقت رهبر معظم انقلاب با این تفاهمنامه، مصداق عینی همین رویکرد است. تکلیف دینی مردم در این میان، «اتحاد مقدس» در پشت سر نظام و رهبری است [۱۳]. نیروهای مسلح نیز با آمادگی کامل و «دست روی ماشه»، پشتوانه محکمی برای تیم مذاکرهکننده بوده و هستند [۱۴]. تحلیل تطبیقی با ماه محرم و تکلیف عاشوراییاین توافق درست در آستانه ماه محرمالحرام نهایی شده است. در فرهنگ عاشورایی، قیام امام حسین (علیهالسلام) در مقابل ظلم، نماد «نه گفتن به ذلت» است. استناد رهبر شهید انقلاب به جمله تاریخی امام حسین (علیهالسلام) «مِثلی لا یُبایِعُ مِثلَه» و تبیین شهید آیتالله سید محمدباقر صدر درباره عدم تسلیم در برابر ظلم، تنها در صورتی میتواند ناظر به نفی یک توافق سیاسی باشد که ماهیت آن توافق، ذلت و تسلیم محض در برابر دشمن باشد [۱۵]. اما چنانکه شواهد موجود نشان میدهد، دستاوردهای میدان (دفاع از کیان کشور، اثبات توانمندیهای دفاعی و حفظ خطوط قرمز هستهای) بههمراه احتیاط کامل در برابر دشمن در بستر دیپلماسی دنبال شده است. از این رو، «تفاوت موضوع و زمینه» مهمترین گره تحلیلی این بحث است و امروز مسئولیت حفظ جان ملت، جلوگیری از جنگ فراگیر و بازسازی اقتصادی کشور نیز به عنوان بخشی از وظایف حاکمیت مطرح است [۱۶].
جمعبندیدر نهایت، با وجود مخالفتهای سهگانه از سوی طیفهای مختلف داخلی و خارجی، آنچه اهمیت دارد این است که موافقت رهبر معظم انقلاب آیت الله سید مجتبی خامنهای با این تفاهمنامه صورت گرفته است. «اتحاد مقدس» ملی حول محور ولایت، بزرگترین دستاورد داخلی این توافق است. مردم در این حدود 106 شب در خیابان و تجمعات ضمن بیعت با رهبر انقلاب اسلامی، پشتیبان قوی برای میدان و دیپلماسی بوده و با هوشیاری در برابر فتنهانگیزیهای داخلی و خارجی، ضمن «بدبینی به آمریکا» به عنوان یک اصل دینی، پشت سر نظام خود خواهند ایستاد. مخالفتهای جریانهای الحادی، سکولار و سلطنتطلب خارج از کشور، شکست پروژه «تغییر رژیم» آنها را بیش از پیش آشکار میسازد.✍️ احمد منصوری ماتک پینوشت1.بیانیه دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی درباره نهایی شدن یادداشت تفاهم اسلامآباد»، تابناک، ۲۴ خرداد ۱۴۰۵.لینک دسترسی: https://www.tabnak.ir۲ Armin Navabi, Instagram Posts, 14–15 June 2026.لینک دسترسی: https://www.instagram.com/arminnavabi/۳ . پاسخ رهبر انقلاب به ۱۱ پرسش درباره مسئله هستهای»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، ۱۸ آوریل ۲۰۱۵.لینک دسترسی: https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=29358۴.گزارش بیبیسی از جزئیات توافق و نقش میانجیگران»، BBC Persian، ۱۴ ژوئن ۲۰۲۶.لینک دسترسی: https://www.bbc.com/persian۵ .تجمع مخالفان توافق با آمریکا در تهران و مشهد»، BBC Persian، ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶.لینک دسترسی: https://www.bbc.com/persian6 .مصاحبه سید محمود نبویان با شبکه خبر»، شبکه خبر جمهوری اسلامی ایران، ۱۴ ژوئن ۲۰۲۶.لینک دسترسی: https://www.irinn.ir
۷. روزنامه جوان، شماره ۵۴۲۱، ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶.لینک دسترسی: https://www.javanonline.ir۸ .اولین واکنش اسرائیل به توافق احتمالی میان ایران و آمریکا»، دنیای اقتصاد، ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶.لینک دسترسی: https://donya-e-eqtesad.com۹ .گزارش از حملات همزمان اسرائیل به لبنان»، Jerusalem Post، ۱۴ ژوئن ۲۰۲۶.لینک دسترسی: https://www.jpost.com10] Zeus Channel, Live Broadcast, 14 June 2026.لینک دسترسی: https://www.youtube.com۱۱ .شرایط بحرانی سلطنتطلبان بعد از وطنفروشی را ببینید»، تابناک، ۱۹ مه ۲۰۲۶.لینک دسترسی: https://www.tabnak.ir۱۲ .سفره مشترک سلطنتطلبان و منافقین با موضوع فشار بر نظام»، خبرگزاری فارس، ۱۹ آوریل ۲۰۲۵.لینک دسترسی: https://www.farsnews.ir۱۳ .پیام رهبر انقلاب به مناسبت فرا رسیدن ماه محرم»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، خرداد ۱۴۰۵.لینک دسترسی: https://farsi.khamenei.ir۱۴ .اظهارات سرلشکر محمد باقری»، خبرگزاری تسنیم، ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶.لینک دسترسی: https://www.tasnimnews.com۱۵. صدر، سید محمدباقر. الاسلام یقود الحیاة. ج ۲. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، ص ۱۷.۱۶ . سخنرانی آیتالله خامنهای در دیدار مسئولان نظام»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، ۱۲ خرداد ۱۴۰۵.لینک دسترسی: https://farsi.khamenei.ir#ایران #آمریکا #مذاکره
14:16 - 26 خرداد 1405
13٫4k من المشاهدات