معماری جدید غرب آسیا در دستان ایران
۸۳ روز پس از آغاز جنگ، کشورهای منطقه اعم از پاکستان، عربستان، قطر و ... در صدد توقف دائمی جنگ آمریکا علیه ایران هستند.
دیدهبان غرب: اسلامآباد؛ از انزوای ۵۰ ساله تا کانون ثبات غرب آسیا؛ اسلامآباد که ۵۰ سال درگیر تنش با هند و هراس از انزوای جهانی بود، ناگهان خود را در قلب یک تحول دیپلماتیک تاریخی یافت. وزیر کشور پاکستان دومین سفر خود به تهران را در یک هفته انجام داد. عاصم منیر رئیس ستاد ارتش نیز راهی پایتخت ایران شد. نتیجه این سفرهای فشرده، سندی بود که ترامپ آن را «تا حد زیادی مذاکره شده» خواند.به گزارش رویترز، اسلامآباد—که تا پیش از این هرگز چنین نقشی نداشت—این بار بستر مذاکرات غیرمستقیم را فراهم کرد. یک مقام ارشد پاکستانی به شرط فاش نشدن نامش به العربیه گفت: «ما به تهران اطمینان دادیم که نقشآفرینیمان فراتر از یک واسطه معمولی است. این یک سرمایهگذاری راهبردی برای بیرون آمدن از حاشیه امنیتی است.» موفقیت دیپلماسی برای پاکستان دو دستاورد دارد: اول، تثبیت نقش این کشور به عنوان ضامنی که میتواند در آینده نیز میان تهران و واشنگتن پل بزند؛ دوم، خروج تدریجی از لاک تدافعی ۵۰ ساله برای تبدیل شدن به «ناجی صلح غرب آسیا».
قطر؛ معمای همسایه بمبارانشده که به ترمز جنگ تبدیل شدقطر برخلاف میانجیگری در غزه، در جنگ ایران سکوت کرده بود. دلیلش روشن بود: تهران مستقیماً حدود ۲۰۰ موشک و پهپاد به سمت دوحه بر اثر شرارت های این کشور شلیک کرد. اما موضع گیری تغییر کرد. سفیر قطر در مصاحبهای فاش کرد که شکافهای بزرگی در مذاکرات وجود دارد و «هیئت ما با طرح جدیدی پا به میان گذاشته که دفعه قبل شکست خورده بود، اما این بار فرق دارد؛ پاکستانیها پشت ما ایستادهاند و عربستانیها هم از ما خواستهاند کوتاه نیاییم».بر اساس گزارش رویترز، دوحه وارد عمل شد تا «به جمعآوری نظرات و رفع اختلافات باقیمانده کمک کند». یک مقام قطری که خواست نامش فاش نشود، به العربیه گفت: «قطر با تأسیسات عظیم LNGاش بیش از هر کشور دیگری از بسته بودن تنگه هرمز آسیب دیده است. اقتصاد این کشور در ماه اول جنگ ۱۴ میلیارد دلار ضرر کرد. دوحه به این نتیجه رسید که دیگر زمانی برای تماشاچی بودن نیست.»
عربستان؛ از معمار پیمان عدم تعرض تا التماس برای توقف حملاتعربستان چند هفته قبلتر، از ترس نابودی زیرساختهای نفتیاش، ایده «پیمان عدم تعرض منطقهای» با الهام از فرآیند هلسینکی ۱۹۷۵ را مطرح کرده بود. پشت پرده، ریاض با ترس عمیقتری مواجه بود: جنگ میتوانست تأسیسات حیاتی این کشور را به آتش بکشد. نفتکش بلومبرگ فاش کرد که سعودیها به همراه قطر و امارات، در تماسهای فشردهای با ترامپ از او خواستند حمله ۱۹ می را لغو کند و «به جای مشت، میز مذاکره را انتخاب کند». یک تحلیلگر ارشد مرکز آیندهپژوهی خلیجفارس گفت: «ریاض دو محاسبه همزمان داشت؛ اول، جنگ اقتصادیشان را نابود میکند. دوم، باید پیش از تهران نقش خود را در نظم جدید منطقه ایفا کند. از این رو سعودیها به جای سکون، خودشان موتور سازش شدند.»
بازدارندگی ایران؛ برگ برندهای که منطقه را به میز مذاکره کشاندنه تنها پاکستان و قطر و عربستان بلکه کل کشورهای منطقه قطعا به این جمعبندی رسیدند که ایران نه تنها در جنگ ضعیف نشده، بلکه با کنترل مؤثر تنگه هرمز و تثبیت بازدارندگی منطقهایاش، بازیگر تعیینکننده میز مذاکره است. آنچه به منطقه بقبولاند که زمان توافق فرا رسیده، دو واقعیت انکارناپذیر بود:۱. توانایی ایران در بستن سریع یک آبراه جهانی؛۲. عدم توانایی واشنگتن در باز کردن آن با هزینهای کمتر از فاجعهبار.کارشناسان ارشد مؤسسه IISS تأیید کردهاند که «ترامپ با زرادخانه تحلیلرفته و ائتلاف از هم پاشیدهاش، در عمل توان بازدارندگی ایران را به رسمیت شناخته است». همین بازدارندگی بود که کشورهایی را که تا دیروز در صف دشمنان ایران بودند، امروز وادار کرده برای حفظ بقای اقتصادی و امنیتی خود، نقش واسطه را بپذیرند و التماس کنند.
تغییر معادله قدرت در غرب آسیادر این بازی پنهان، پاکستان مهرهای بود که از لاک انزوای ۵۰ ساله خارج شد و خود را به عنوان بازیگر اصلی ثبات غرب آسیا معرفی کرد. قطر به بازیگر پنهان ولی کلیدی تبدیل شد که با وجود بمباران شدن، برای حفظ صادرات الانجیاش پا به میان گذاشت. عربستان نیز با ایده پیمان عدم تعرض، از ترس نابودی زیرساختهای نفتیاش، به سمت تنشزدایی حرکت کرد. اما آنچه همه آنها را به پای میز کشاند، یک واقعیت انکارناپذیر بود: بازدارندگی ایران به ثباتترین اهرم منطقه بدل شده است.منطقه به ایران نیاز داشت، و ایران با قدرت تمام در میز مذاکره حاضر شد. این دیگر یک آتشبس ساده نیست؛ این آغاز نظم جدیدی در غرب آسیاست؛ نظمی که در آن ایران برگ برنده را در دست دارد و کشورهای منطقه برای حفظ امنیت خود، ناگزیر به تعامل با آن شدهاند.
برای دنبالکردن تحلیلها و گزارشهای مرتبط با حوزه غربشناسی، رسانه های معاند، پهلوی، اپوزیسیون و گروهکهای ضدانقلاب به صفحه «دیدهبان غرب» مراجعه کنید.
18:09 - 24 مه 2026
0 بازدید
