نقش چالشهای مذهبی ، اقتصادی و سیاسی در گسترش افراط گرایی در نیجریه
بسیاری از کارشناسان معتقدند جلوگیری از نفوذ ایران یکی عوامل اصلی ایجاد جنبشهای افراطی می باشد.
نیجریه پر جمعیت ترین کشور افریقاست با جمعیتی حدود 170 میلیون نفر ، پیش بینی می شود تا سال 2020 از هر 6 افریقایی یکی نیجریه ای باشد.جمعیت در نیجریه ترکیبی از اقوام و قبایل مختلف است ، پیرامون تعداد قبایل موجود در این کشور نظرات مختلفی وجود دارد ، برخی تعداد قبایل را 250 و برخی حدود 400 قبیله ذکر کرده اند ،اختلاف در ارایه آمار غیر دقیق از قبایل موجود در نیجریه ناشی از برخی مشترکات زبانی و فرهنگی و باورهای اجتماعی است که تفکیک بسیاری از قبایل را از سایرین مشکل کرده است.نیجریه یکی از نادر ترین کشورهای جهان از لحاظ تنوع قومی و نژاد است و این عدم تجانس قومی و نژادی از مهمترین مشکلات این کشور محسوب می شود و همانگونه که یکپارچگی قومی و نژادی و زبانی عامل پربار کردن فرهنگ ملی و تقویت کننده وحدت ملی است ، تنوع و گوناگونی قومی و تکثر قبایل و سنن ، رسوم ، زبان ، ادیان و عقاید عامل تهدید وحدت ملی و یکپارچگی کشور می شود.چالشهای قومی و قبیله ایجامعه نیجریه جامعه ای است موزاییکی که از قبایل و اقوام مختلفی تشکیل شده است ، ترکیب قومی ناهمگون در نیجریه باعث به وجود آمدن دسته بندی و نظام طبقاتی در این کشور شده است که مشکلات عدیده ای را برای آن به وجود آورده است.
در تاریخ معاصر این کشور همواره سه گروه قومی در عرصه سیاسی مهم ترین اقوام بوده و قدرت اصلی بین این سه قوم تقسیم شده است جالب این جاست که هر کدام از این اقوام در منطقه ای خاص زندگی می کنند به طوریکه قوم هائوسا که بزرگترین قبیله نیجریه می باشد در شمال سکنا گزیده و به همین زبان نیز تکلم می کنند در طول تاریخ اقوام دیگری به این قبیله وارد شده و با آنها در آمیخته اند که مهم ترین آنها فولانی ها هستند ، اکثریت مطلق جمعیت این دو قبیله مسلمان بوده و حدود 30 درصد از جمعیت نیجریه را تشکیل می دهندیوروبا قبیله دیگری است که در ایالتهای جنوب غربی شامل لاگوس ، اویو و اولشون زندگی می کنند و حدود 20 درصد از جمعیت نیجریه را تشکیل داده است نکته مهم در مورد این قوم این است که بسیاری از سیاهان آمریکا و آمریکای لاتین خصوصا سیاهانی که در دوران برده داری به کوبا و برزیل بده شدند از قبیله یوروبا بودند.قبیله ایبو یکی دیگر از قبایل مهم نیجریه است که کمتر از 20 درصد جمعیت این کشور را تشکیل می دهد ، مردم این قبیله در ابتدا آنیمیست بودند و در اثر برخورد با دول استعمارگر و سپس فعالیت میسیونرهای مسیحی به دین مسیحیت گرویدن.لازم به ذکر است که انحصار قدرت در بین این سه گروه قومی که هیچ کدام از آنها نمی توانند اکثریت جامعه نیجریه را پوشش دهند و محروم ساختن سایر اقوام و قبایل که تعداد آنها تا بیش از 350 قبیله تخمین زده می شود زمینه ساز منازعات ،پراکندگی و تفرق اجتماعی در جامعه نیجریه شده است.
مذهب چالش اصلی در نیجریهچالش مسیحی - مسلمانقبل از ورود استعمار و حتی پس از ورود میسیونرهای مسیحی ، مسلمانان بر اوضاع فرهنگی ، اقتصادی و سیاسی نیجریه مسلط بودند اما استعمار با همدستی و همکاری میسیونرهای مسیحی سلطه مسلمانان را کاهش داده و خود جایگزین آن شدند در خصوص روند رو به افول نفوذ مسلمانان در اوضاع سیاسی ، فرهنگی و اقتصادی نیجریه و از سوی دیگر گسترش نفوذ مسیحیت به موارد بسیاری می توان اشاره کرد از جمله کارشکنی مسیحیان در مورد عضویت نیجریه در سازمان کنفرانس اسلامی ، توهین علیه شعائر و مقدسات مسلمانان و تلاش جهت سنجش عکس العمل و حساسیت آنان ، مخالفت با تاسیس مسجد مرکزی در شهر ابوجا (پایتخت ) ساخت و تجهیز کلیساهای متعدد در کشور در جهت مقابله با مساجد ، برگزاری و گرامی داشت اعیاد مسیحیت در ابعاد گسترده و تبلیغ و ترویج آن توسط جراید و رسانه های گروهی که اکثرا در دست آنان می باشند ، این موارد باعث شد تا در سالهای اولیه حکومت اوباسانجو یعنی 1999 تا 2003 کشمکش های شدیدی بین مسلمانان و مسیحیان بر سر موضوعات مختلف ایجاد شود و طی این مدت دهها هزار نفر از طرفین در اثر درگیریهای بسیار پیش پا افتاده به قتل برسند البته همیشه این حوادث با کشته شدن افراد به پایان نمی رسید بلکه طی این مدت صدها مسجد و کلیسا در آتش خشم و نفرت دو طرف به کلی سوختند و به تلی از خاکستر تبدیل شدند.
چالش وهابیت – شیعهعلاوه بر شکاف مذهبی بین مسلمانان و مسیحیان در نیجریه ، گروه های مختلف مسلمان نیز یکپارچه نبوده و در درون آن فرقه ها و گروه های مختلفی هستند که به متراکم شدن شکاف اجتماعی این کشور دامن می زنند یکی از بحرانهای مهم در نیجریه درگیری بین شیعان ووهابیت می باشد که طی چند سال اخیر رشد چشمگری پیدا کرده است. یکی از مهم ترین گروه های شیعی در نیجریه جنبش اسلامی نیجریه به رهبری شیخ ابراهیم زاکزاکی می باشد که طی 30 سال گذشته جمعیتی حدود 7 میلیون نفررا ایجاد کرده است ، زاکزاکی از معروفترین و سرشناس ترین روحانیون شیعه در غرب افریقاست که امروزه شهرت او عالمگیر شده است. وی متولد شهر بائوچی از ایالت بائوچی واقع در شمال نیجریه بوده و فازغ التحصیل رشته اقتصاد از دانشگاه سوکوتو می باشد. دوران دانشجویی وی مصادف با پیروزی انقلاب اسلامی ایران بود و وی که همواره علاقه فراوانی نسبت به تشیع و شیوه انقلابی این مذهب داشت پس از سفری که در سالهای اول پیروزی انقلاب اسلامی به ایران داشت رسما مذهب تشیع را پذیرفته و با بهره گیری از رهنمودهای حضرت امام خمینی (ره) فعالیتهای مذهبی سیاسی خود را در قالب انجمن اسلامی دانشجویان سوکوتو آغاز نموده و با تبلیغ اصول و مفاهیم تشیع و اهل البیت (ع) پرداخت.
شیخ با بهره گیری از استعداد وافر و ذاتی خود در سخنرانیهای آتشین و با کمک تنی چند از دوستان هم مسلک خود به تبلیغ تشیع پرداخت و با الگو گرفتن از جمهوری اسلامی ایران و انقلاب اسلامی حضرت امام خواهان استقرار حکومتی مشابه ایران در نیجریه گردید اقدامات وی موجب اعتراض گروه کثیری از دانشجویان مناطق شمال نیجریه نسبت به عملکرد دولت شهو شاگاری رییس جمهور وقت نیجریه شد و در نتیجه همین اقدامات بسیاری از دانشجویان مسلمان با خودداری از تعهد به مشروعیت مذهبی تعهد نامه ملی نیجریه رسما اعلام کردند نسبت به هیچ فردی و هیچ قانونی جز قانون خداوند تعهد نداشته و خواهان برچیده شدن مشروب فروشیها و رعایت حجاب اسلامی در دانشگاهها و اماکن مذهبی نیجریه شدند.
زاکزاکی بین سالهای 1981تا 1988 حدود 8 سال در زندانهای دولتی نیجریه به سربرد، با روی کار آمدن اوباسانجو و ایجاد فضای باز سیاسی زاکزاکی از فرصت استفاده کرد و موفق شد در طول هشت سال حکومت اوباسانجو جمعیت عظیمی از مسلمانان نیجریه را شیعه کند به طوریکه جمعیت شیعیان این کشور که در سال 1999 حدود چند هزار نفر بود به یک جمعیت چند میلیون نفری تبدیل شد ، اما با نفوذ و افزایش قدرت جنبش اسلامی نیجریه سعودیها که از افزایش قدرت شیعیان در این کشور مهم غرب افریقا به هراس افتاده بودند به سرعت دست به کار شدند و با تحریک دولت این کشور موفق شدند در اربعین سال گذشته ضمن سرکوب شدید شیعیان و به شهادت رساندن بیش از هزار نفر از آنان ، زاکزاکی را دستگیر و حسینه سید الشهدا را با خاک یکسان کنند و بدین ترتیب جنبش عظیم شیعیان این کشور را تا حدود زیادی مهار کنند در ادامه به معرفی یکی از عوامل اصلی چالش زا بین شیعیان و اهل سنت اشاره میکنیمجمعیت وهابی ازاله البداعه و اقامه السنهاین جمعیت در دهه 1980 و همزمان با تشکیل جنبش اسلامی جهت مهار و جلوگیری از نفوذ آن توسط عمال سعودی در نیجریه تشکیل شد.
این جمعیت طی 30 سال گذشته اقدامات فراوانی علیه شیعیان و شخص زاکزاکی انجام داده است که از مهم ترین آنها می توان به انتشار صدها جلد کتاب ، هزاران مقاله و بروشور علیه جنبش اسلامی نام برد ، یکی از اقدامات خصمانه این گروه همکاری با سازمان امنیت نیجریه در شناسایی و دستگیری رهبران حرکت اسلامی و شکنجه و آزار آنها در زندانهای مخوف نیجریه بود
آنها با هدف نابود کردن جریان شیعی در نیجریه در سال 1982 اقدام به ارسال نامه ای برای رییس جمهور وقت این کشور کرده و سعی نمودن شیعیان نیجریه را افرادی خطرناک که قصد براندازی دولت و ایجاد حکومتی شبیه جمهوری اسلامی ایران در افریقا را دارند معرفی کنند ، شهو شاگاری رییس جمهور وقت نیجریه بعد از مطالعه این نامه سازمان امنیت این کشور را مامور بررسی صحت و سقم مفاد این نامه کرد ، هرچند بعد از بررسیهای دقیق ماموران امنیتی مشخص شد که این نامه تمام کذب بوده اما تا مدتها بعد از ارسال این نامه شیخ و طرفدارانش به شدت از سوی مقامات نظامی تحت نظر بوده و از انجام هرگونه تظاهرات و راهپیمایی منع شده بودند ، اما این همه داستان نبود این سازمان وهابی جهت کنترل شیخ زاکزاکی برادر ناتنی وی (محمد ثانی یعقوب) را تطمیع نموده و از وی خواستند تا اقدامات شیخ را تحت نظر گرفته و به آنها گزارش دهد ، وی نیز تمامی سفرهای شیخ به ایران و سایر کشورهای اسلامی و دیدارهایی که وی در این سفر انجام داده بود را به این سازمان وهابی گزارش می داد ،محمد ثانی یعقوب بعد از سرکوب سال گذشته شیعیان نیجریه و در واکنش به این اقدام گفته بود : من از اقدام ارتش در خلال این درگیری خشنود هستم و در صورت بازگشت کاروان حامل فرمانده نظامی ارتش از مسیر مسدود شده توسط شیعیان در روز حادثه این می توانست یک آبروریزی برای ارتش نیجریه محسوب شود
بعد از حوادث اربعین سال گذشته و شهادت شیعیان و دستگیری شیخ این سازمان با برگزاری یک کنفرانس بزرگ و دعوت از شیوخ وهابی از سراسر کشورهای غرب افریقا چنین وانمود کرد که جنبش شیخ زاکزاکی در غرب افریقا بسان طاعونی می باشد که ابتدا غرب و سپس کل این قاره را فراخواهد گرفت ، این کنفرانس که حدود یک هفته به طول انجامید با پوشش رسانه ای قوی از سوی دولت این کشور و جریانات وهابی روبرو شد ، این کنفرانس با صدور بیانیه ای خواستار اعدام رهبران جنبش اسلامی و برچیده شدن این جنبش به طور کامل در نیجریه شدچالش اقتصادینیجریه با داشتن بزرگترین منابع نفت و گاز در منطقه خلیج گینه ، به بزرگترین شریک تجاری آمریکا تبدیل شده و یک چهارم نفت مورد نیاز آمریکا را به تنهایی تامین می کند ، با وجود منابع عظیم نفت و گاز مردم این کشور از فقر شدیدی رنج می برند و سرانه هرفرد کمتر از دو دلار در روز می باشد.
یکی از دلایل وجود فقر عمومی در این کشور ثروتمند وجود فساد اداری شدید در آن می باشد به طور مثال از مجموع درآمدهای نفتی این کشور از دهه 1970 تا به امروز که بالغ بر چندصد میلیارد دلار می باشد حدود دویست میلیارد آن هرگز به خزانه دولت باز نگشته و معلوم نیست چه بر سر این ثروت عظیم آمده است ،فساد اقتصادی شدید از یک سو و بالابودن نرخ زاد و ولد از سوی دیگر باعث شده تا این کشور با یک چالش عظیم در زمینه اشتغالزایی روبرو شود ، فقردر این کشور به حدی شدید است که عده ای از افراد با جمع آوری فضولات انسانی در خیابانها و کوچه ها و فروش آنها به عنوان کود امرار معاش می کنند که به آن تجارت کثیف گفته میشود ، در حال حاضر به علت بی کاری مفرط ،نیجریه به یکی از خطرناک ترین کشورهای جهان تبدیل شده و عبور و مرور در بسیاری از ساعات شب در شهرهای بزرگ آن خالی از خطر نیست ، وجود هزاران باند جنایتکار سازمان یافته باعث شده تا بسیاری از تجار و ثروتمندان این کشور برای محفوظ ماندن از خطرات احتمالی اقدام به استخدام بادیگارد نمایندنکته آخر این که باندهای قاچاق انسان با فریب خانواده های فقیر و دختران کم سن و سال آنها را با امید زندگی بهتر از نیجریه به مقصد اروپا اعزام و بعد آنها را در اختیار فاحشه خانه های غرب قرار می دهند.
چالش سیاسیسومین چالش در ایجاد شکافهای اجتماعی در نیجریه که باعث ایجاد افراط گرایی در آن شده چالش سیاسی است ، سازماندهی بوکوحرام نشان می دهد که چگونه اعضای این گروه از چتر حمایتی دولت خارج شده و برای رسیدن به اهداف خود در گروه های تندرویی چون بوکوحرام پناه می برند ، با اندکی تسامح می توان گفت این گروه دارای سه ستون اصلی است1-کودکان خیابانی و گروه هایی که فقر آنها را به سمت افراط گرایی می کشاند2-سیاستمداران ، ثروتمندان و افراد متنفذی که از دستیابی به قدرت محروم شده و به تامین نیازهای مالی و تسلیحاتی این گروه می پردازند.3-گروه های تروریستی که به حمایت از این گروه می پردازند که مهم ترین آنها القاعده است.کودکان خیابانی به دلیل شرایط بد اقتصادی براحتی جذب این گروه می شوند زیرا هم مایحتاج اولیه آنها در این گروه تامین می شود و هم شعار تغییر وضعیت را می دهند همانطور که می دانیم بیشتر امکانات آموزشی و به تبع آن امکانات اقتصادی در اختیار مسیحیان است و بیش از دوسوم مسلمانان نیجریه در فقر به سر می برند ، در حقیقت می توان گفت فقر گسترده و عدم تامین نیازهای اساسی سبب شده تا گروه های اسلامگرا خود را در موقعیت نابرابر نسبت به مسیحیان مشاهده کنند.
به طور مثال در ایالت برنوکه بوکوحرام فعالیت خود را از آنجا آغاز کرد سه چهارم مردم در فقر مطلق به سر می برند و فقط 17 درصد از جوانان با سواد هستند و تقربیا فقط نیمی از کودکان در سن تحصیل به مدرسه می روند ، این آمار نشانگر شرایط بسیار نامناسب استانهای مسلمان نشین نیجریه است در این مناطق میتوان رابطه معناداری میان فقر و تمایل به افراط گرایی مشاهده کرد ، گروه های تندرو از یک طرف وعده آینده ای بهتر که عدالت اسلامی وجه مشخصه ی آن است را می دهند و از طرف دیگر افراد طبقه پایین جامعه با پیوستن به این گروه ها از مزایای اقتصادی بهتر بهره مند می شوند ، شاید طرح مسایل مادی و اقتصادی برای یک گروه که دین را ایدئولوژی خود قرار داده توجیه گر نباشد اما در قاره افریقا فقر و گرسنگی در نتیجه بلایای طبیعی ، قحطی سومدیریت ها و مسایلی از این قبیل تا اندازه ای گسترده است که برخی از نظریه پردازان حتی علل گرایش به مسیحیت را نیز در نتیجه تطمیع و با انگیزه های منافع مادی می دانند که اسقفان مسیحی غیر افریقایی برای مومنان به این دین در نظر گرفتند
دسته دوم را طبقات متوسط در جامعه نیجریه تشکیل می دهند معمولا اعضای طبقه متوسط به سمت میانه روی و اعتدال میل پیدا می کنند اما به دلیل آنکه دولت نیجریه هرگونه مشارکت سیاسی را برای مسلمانان محدود ساخته ، تمایل به افراط گرایی حتی در بین طبقات متوسط افزایش یافته است سیاستمداران و تجاری که خواهان حضوری پر رنگ در عرصه سیاسی کشور هستند روزنه ای برای تاثیر گذاری بر دولت و در حقیقت بر سرنوشت خود نمی یابند ، از روشهای خشونت بار سود می جوینددر بررسی ساختار تشکیلاتی بوکوحرام نباید از متغیرهای خارجی و به ویژه حمایتهای مالی القاعده در ایجاد موج جدید خشونت چشم پوشی کرد تاثیر پذیری بوکوحرام از القاعده به اندازه ای است که برخی از آن به عنوان طالبانیسم دوم یاد می کنند. خشونتهای بی اندازه و عقاید افراطی که بی شباهت به گروه طالبان در افغانستان و داعش در عراق نیست ، مجامع بین المللی را برآن داشته تا ضمن محکوم کردن اقدامات بوکوحرام برای از بین بردن این گروه سخن از مداخله بشر دوستانه بزنند.همچنین اسناد و مدارکی وجود دارد که کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از جمله عربستان ، کویت و قطر حمایت های مالی از افراط گرایی جهت جلوگیری از نفوذ ایران در مناطق مسلمان نشین داشته اند ، این کمک های مالی از سال 1987 آغاز شد اما شدت این کمک و حمایت های مالی بویژه از زمان ریاست محمد یوسف بر بوکوحرام سیر صعودی داشته است ، این تلاشها را می توان ترویج اسلام سلفی جهت مقابله با نفوذ ایران دانست.انتهای متن/.
00:05 - 8 آبان 1395
44 بازدید
1 پاسخ