لزوم بکارگیری دیپلماسی برای حل مسئله «تورخم»
رضا پارسا نوشت: جنگ نه سودی برای افغانستان دارد و نه به سود پاکستان است؛ بهترین گزینه این است که کابل و اسلام‌آباد اختلافات خود در مرز تورخم را از راه دیپلماسی حل کنند.
به گزارش خبرنگار سایت افغانستان خبرگزاری فارس، «رضا پارسا» تحلیلگر مسائل سیاسی افغانستان طی یادداشتی سیاسی به موضوع درگیری‌های اخیر نظامیان افغانستانی و پاکستانی در مرز «تورخم» اشاره کرده است.در این یادداشت امده است: بار دیگر در 2 سوی خط دیورند ارتش افغانستان و پاکستان به سوی هم آتش گشودند؛ علت درگیری هم ایجاد تأسیسات در نقطه صفر مرزی توسط پاکستان بود که سربازان افغانستانی مانع آن شدند و درگیری از همان‌جا شروع شد و این اولین و آخرین درگیری بر سر خط دیورند نیست.افغانستان با پاکستان 2400 کیلومتر مرز مشترک دارد؛ سنگ‌بناى پاکستان به عنوان یک کشور مستقل و داراى حاکمیت با هر پیش‌زمین‌هایی که گذاشته شد، قابل انکار نیست.پاکستان در سال 1947 میلادی انبوهى از کشیدگى‌های مرزى را از زمان استعمار بریتانیا به ارث گرفت؛ این کشیدگی‌ها امروز در روابط پاکستان با افغانستان و هند قابل لمس است. از معضل دیورند افغانستان همواره دردسرهای فراوانی کشیده است.اساس قضیه جنگ تورخم هم ریشه در این خط دارد، هرچند باید از نیروهای امنیتی افغانستان به خاطر دفاع از خاکشان خرسند بود.اختلافات افغانستان و پاکستان در خصوص مرز «تورخم» داستانی است دیرینه و به زمان‌هایى بازمی‌گردد که حتی اندیشه ایجاد پاکستان هنوز در افکار عمومی نمی‌گنجید.قرارداد، توافق‌نامه، معاهده و یا پیمان دیورند که تاکنون با زبان روشن دیپلماتیک و ارزش‌های پذیرفته‌شده حقوق بین‌الدول تعریف روشن نیافته است، سنگ‌پایه این اختلافات است.
هم‌چنین پیش‌آمد دولت‌ها و حکومت‌های افغانستان در خصوص مساله دیورند و حق تعیین سرنوشت برای مردمان آن‌سوی دیورند پاکستان را همواره نگران ساخته است همانند زمان حاکمیت «داوودخان» که مسأله مرزی به یک بحث داغ تبدیل شده بودوی به صورت صریح داعیه پشتونستان را مطرح کرد. پاکستان نیز مشکل مرزی و داعیه افغانستان را یک زنگ خطر برای امنیت ملی خود پنداشت و از آن پس پاکستان در صدد آن شد که حکومتی در افغانستان شکل بگیرد که داعیه آن‌سوی خط دیورند نباشد و عمق راهبردی‌اش را در افغانستان حیاط خلوت در پشت جبهه جنگ احتمالی با هند تعریف کرد.آیا با جنگ مسأله حل خواهد شد؟شجاعت مرزبانان ما بی‌نظیر و تحسین‌برانگیز است. تردیدی نیست که آن‌ها تحت هر‌شرایطی آماده دفاع از تمامیت ارضی افغانستان هستند.با این حال جنگ راه حل نیست. در دیپلماسی امروزی جنگ آخرین گزینه دیپلماسی محسوب می‌شود، حکومت‌ها توسط دستگاه‌های دیپلماسی همه مراحل نرم دیپلماسی یعنی گفت‌وگو، اقنا، پادش و... را طی می‌کنند و در آخر اگر دیدند گزینه‌های نرم نتیجه نداشت به گزینه دیپلماسی سخت یعنی جنگ متوسل می‌شوند.اما در استراتژی جنگ چگونه است؟ باید ظرفیت ارتش و نیروهای نظامی طرف مقابل را شناسایی و ارزیابی کرده و بعدا وارد جنگ شد، اگر خود، منابعِ خود، ظرفیت دشمن و محیط جنگ را به‌خوبی شناسایی نکنیم، به شکست جبران‌ناپذیر روبه‌رو خواهیم شد.چرا که افغانستان در جنگ با تروریسم قرار دارد و از سوی دیگر ارتش پاکستان در رده‌های هفدهم و یکی از کشورهای هسته‌ای محسوب می‌شود.
بنابراین جنگ برای افغانستان مناسب نیستدر ادبیات سیاسی دولت‌هایی که یکی از پس دیگری در کابل حکومت داشتند، مسأله «خط دیورند» غیرقابل معامله تلقی می‌شده است. کابل از دعوای ارضی در آن‌سوی خط دیورند نیز ابایی نداشته و بارها حاکمان این کشور به‌صورت تلویحی یا مستقیم این ادعا را مطرح کرده‌اند.اهمیت استراتژیک خط دیورند برای پاکستاناز جهتی دیگر، برای پاکستان خط دیورند اهمیت استراتژیک دارد. این کشور به دلیل ظرفیت بالایش برای تجزیه شدن، تلاش کرده تا به اندازه تنش‌هایش با هند بر سر «جامو» و «کشمیر»، بر مسأله تنش مرزی میان کابل و اسلام‌آباد نیز توجه کند.براین اساس پاکستان با ایجاد و حمایت مستقیم از تروریسم بین‌المللی و گروه‌های شورشی در داخل خاک افغانستان مانند گروه طالبان، شبکه حقانی و حزب اسلامی شاخه حکمتیار، تهدید آنی و جدی امنیتی را متوجه افغانستان ساخته است.هم‌چنین پاکستان برای تضعیف نظام افغانستان و رویکرد آمریکا در منطقه از قدرت نفوذ خود در سایر کشورهای جهان به خصوص کشورهای عربی استفاده می‌کند. این نوع تلاش را نیز به‌نام جنگ نرم یاد می‌کنند.از سوی دیگر پاکستان از مهاجران افغانستانی و سایر افغانستانی‌هایی که بنابر عوامل مختلف در آن کشور مستقر شده‌اند، استفاده ابزاری می‌کند که در این جبهه بزرگ‌ترین موفقیت را پاکستان داشته است.
ارتش پاکستان با استفاده از عملیات‌های روانی در مدارس دینی به طلابی که برای فراگیری علوم دینی مجبور شده‌اند، به این کشور بروند ذهنیت سیاسی داده و با پرورش دادن انگیزه جنگی در وجود آنان، افرادی را که زودتر اغفال می‌شوند،از میانشان انتخاب و به جبهه جنگ معرفی می‌کنندتا به آن‌ها تعلیمات نظامی داده شود و جهت اجرای عملیات‌های انتحاری و تعرضی در خاک افغانستان آماده شوند.سربازگیری پاکستانهمان‌گونه که گزارش‌های چند روز پیش از نزدیکی مدارس پاکستانی با ای.اس.آی گزارش داده شد. از آن‌جا که جبهه انسانی حمایت‌کننده بخش عملیات‌های نظامی می‌باشد و با جبهه نظامی همکاری بسیار دقیق و نزدیک دارد، سربازگیری پاکستان برای جنگیدن در افغانستان نیز از این بخش صورت گرفته است.گزارش‌ها نشان می‌دهد که بیش از 2 میلیون مهاجر افغانستانی هنوز هم در خاک پاکستان زندگی می‌کنند و پاکستان از آن‌ها نیز به عنوان حربه فشار برضد افغانستان استفاده کرده و تهدید به اخراج این مهاجرین می‌کند.چنین وضعیت، تعداد زیادی از جوانان مهاجر که در پاکستان زندگی دارند، یا به خاطر جنگیدن در جبهات طالبان در شمال، شرق و جنوب کشور استفاده می‌شوند و یا هم جهت جمع‌آوری اطلاعات از افغانستان توسط ارتش پاکستان استخدام می‌شوند.از نظر تجاری نیز بندر کراچی و گذرگاه تورخم برای افغانستان اهمیت حیاتی دارند. هزاران کامیون کالاهای تجاری به افغانستان وارد و با‌لعکس از آن خارج می‌شوند.
تا زمان پایان کار بندر چابهار، اگر تنش‌ها از راه دیپلماتیک حل نشود ما کماکان با دشواری‌های جدی برای نقل و انتقال اموال تجاری‌مان مواجه خواهیم بوددر نتیجه باید گفت که درگیری‌های تورخم ریشه در مسأله خط دیورند دارد و این 2 کشور برای حل مشکلات تاریخی خود انگیزه کافی ندارد.افغانستانی‌ها صحبت کردن از خط دیورند را تابو می‌پندارد و پاکستان به خاطر حفظ جغرافیا خود و سیاست مبنی بر دست یافتن بر عمق استراتژیک در افغانستان برای تضعیف حکومت افغانستان از هر گونه ابزار استفاده می‌کنند.بنابراین جنگ نه سودی برای افغانستان دارد و نه به سود پاکستان است، بهترین گزینه این است که حکومت افغانستان و پاکستان این مسأله را از راه‌های دیپلماسی حل نمایند.زمام‌داران افغانستان باید این واقعیت را به رسمیت بشناسند که یک گروه قومی می‌تواند در بیش‌تر از یک کشور زندگی کند و وقت آن فرا رسیده که بار دیگر مردم افغانستان خط دیورند را به عنوان مرز بین‌المللی با پاکستان به رسمیت بشناسند.انجام چنین کاری به اختلاف و منازعه طولانی مرزی با پاکستان پایان خواهد بخشید و این یک پیش‌شرط برای همکاریِ واقعی پاکستان در روند صلحِ افغانستان نیز است.بعد از به رسمیت شناختن خط دیورند، افغانستان باید به زودی مرز را نشانه‌گذاری کرده و دیوار ایجاد کند. این کار باعث خواهد شد که از تهاجم طالبان جلوگیری شده و قاچاق و عبور و مرور غیرقانونی افراد کنترل شود.
سود دیگر آن این است که بعد از استحکام دیوار، نظامیان پاکستانی دیگر توجیهی برای راکت‌اندازی بر روستاهای افغانستان نخواهند داشتانتهای پیام.
17:51 - 29 خرداد 1395
2 بازنشر
1 بازدید
1 پاسخ