ولمینی: آمریکا و ترکیه دنبال به راه‌انداختن بازی جدید امنیتی در قفقاز هستند
یک کارشناس مسائل آسیای مرکزی و روسیه گفت: پس از بحران در روابط ترکیه-روسیه، آنکارا به طور قابل ملاحظه‌ای فعالیت‌های دیپلماتیک خود را در تفلیس و باکو افزایش داده است.
به گزارش خبرنگار دفتر منطقه‌ای خبرگزاری فارس، زخم کهنه قره باغ در میان منازعات مرگبار خاورمیانه و تهدیدات کشنده تروریسم سرباز کرده است.این رویداد حکایت از موضوعی دارد؛ درگیری‌های اخیر بین نیروهای ارتش آذربایجان و ارمنستان و تلفات نسبتا سنگین دو طرف در این درگیری‌ها بار دیگر شکننده بودن امنیت در فضای کشورهای پساشوری حکایت می‌کند منطقه‌ای که یکی از اصلیترین گزینه‌های کانون آینده بحران جهانی نیز تلقی می‌شود.اما، امروز مساله اساسی در پشت درگیری‌های رخ داده اینجاست که تنش میان آذربایجان و ارمنستان تنها تحت تاثیر عوامل داخلی میان آنها نیست بلکه وجود فرضیه احتمال حضور نیروهای افراطی-تکفیری و نیز نئوناسیونالیست‌های افراطی در منطقه قفقاز و آسیای مرکزی و ورود آنها برای شعله‌ور ساختن جنگی خانمان‌سوز است که می‌تواند تجربه دردناک افغانستان ، سوریه و عراق را در شکلی جدید و بسیار خطرناک در منطقه ققفاز تکرار کند.از جمله دیگر فرضیاتی که در پس بحران قره باغ می‌توان آنرا در بوته تحلیل و مورد ارزیابی قرار داد، نقش سازمان‌های سیاسی-امنیتی مدعی در حل و فصل بحران‌های منطقه‌ای همچون سازمان پیمان امنیت جمعی است.
وخامت در روابط سیاسی مسکو-آنکارا و تاثیر آن بر مناطق دارای منافع مشترک، کشیده شدن دامنه منازعات سوریه و عراق به مناطقی دیگر از جهان از جمله آسیای مرکزی و قفقاز در پس حل و فصل مسائل امنیتی این دو کشور و بهره‌گیری ژئوپلتیکی قدرت‌ها از ظرفیت انتقال داعش به مناطق مجاور، از دیگر مسائلی است که ورای چرایی وقوع چنین تحرکاتی، بایستی نسبت به آن آگاهی و توان تحلیلی کسب کردبه همین منظور، دفتر منطقه‌ای خبرگزاری فارس با رصد و ارزیابی تحلیل‌های منتشره در فضای رسانه‌ای داخلی و خارجی، سعی نمود با طرح سوالاتی، یکی از حلقه‌های مفقوده در فضای تحلیلی این بحران را که همانا کسب نظرات اختصاصی کارشناسان مطرح روس زبان در خصوص این پدیده امنیتی بود را جویا شود.در این راستا، در بخش پنجم مصاحبه‌های تحلیلی، فابریسی ولمینی محقق (برنامه اوراسیا) در موسسه مطالعات ژئوپلتیک و علوم کمکی (ISAG) ساکن مسکو، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری فارس در دوشنبه، به سوالات خبرنگار فارس پاسخ گفت.فارس: آیا بین درگیری‌های اخیر در قره باغ و دیگر روندهای منطقه‌ای و بین‌المللی (قفقاز، اوکراین، افغانستان و خاورمیانه) ارتباطی وجود دارد؟ولمینی: ارتباط وجود دارد، اما تعیین کننده نیست.
ظاهرا عامل تشدید مناقشه قره باغ کوهستانی برخورد مداوم بین روسیه و نیروهای غربی در صحنه‌های دیگر ذکر می‌شود اما عامل این درگیری عمدتا داخلی است، یک درگیری حل نشده از 20 سال پیش که در طی آن دو طرف درگیری با افزایش تبلیغات جنگ‌طلبانه به ویژه آذربایجان که دائما تاکید بر عدم پذیرش وضعیت قره باغ دارد، به افزایش اختلافات دامن زده‌اندفارس: به نظر شما، کدامیک از بازیگران خارجی اصلی در این درگیری منافع دارند (آمریکا، اروپا، روسیه، ترکیه)؟ولمینی: باز هم تاکید می‌کنم، علل درگیری در این منطقه، عوامل داخلی بعلاوه نقش آفرینی تمام بازیگران خارجی است که تمایل به حفظ وضع موجود در امتداد خط تماس قره‌باغ دارند.به طور خاص، طرف اتحادیه اروپا قطعا به دور از نیات مشابه بازیگران دیگر در این منطقه می‌باشد، چراکه نهادهای اتحادیه اروپا و کشورهای عضو این اتحادیه در حال حاضر درگیر بحران تروریستی و پناهندگان و درگیری‌های جاری در اوکراین و سوریه هستند.بیشتر گمانه‌زنی‌هایی که این روزها (و همچنین در طول درگیری‌های قبلی سال 2015 و 2014) در مورد امکان وجود منافع روسیه در تحریک مناقشه قره‌باغ صورت می‌گیرد این است که مسکو از آن به عنوان ابزاری برای تحکیم نفوذ خود در منطقه به ویژه با قراردادن نیروهای حافظ صلح استفاده می‌کند.
به نظر می‌رسد این گمانه‌زنی‌ها در این مقطع تاریخی بحران قدرت روسیه در منطقه صحیح نباشد، اگر چه روسیه از مناقشه قره‌باغ برای افزایش نفوذ آذربایجان و جلوگیری از باز کردن فضای بیشتر گرجستان برای ناتو (به خصوص پس از ایجاد مرکز آموزش ناتو) و تولید گاز برای اروپا در خط رویارویی روسیه با غرب بهره می‌برد اما باز هم، برای مسکو انتخاب بین متحد مهم سیاسی ارمنستان و بخش استراتژی منطقه‌ای خود به عنوان جمهوری آذربایجان، دشوار است.در حال حاضر ترکیه، بازیگر خارجی علاقمند به تشدید وضعیت قره باغ می‌باشد که در حمایت نیروهای جنگ‌طلب آمریکا در خط مقابل دولت اوباما قرار دارد. پس از خراب شدن روابط ترکیه با روسیه، این کشور دوباره شروع به فعالیت در خط نیروهای امپریالیستی آمریکا در منطقه نموده و به طور قابل ملاحظه‌ای فعالیت‌های دیپلماتیک خود را در تفلیس و باکو افزایش داده است.موقعیت جمهوری آذربایجان از اهمیت زیادی برای آنکارا برخوردار است. در باکو شکاف بین جناح‌های طرفدار روسیه و طرفدار ترکیه وجود دارد. با این وجود، منطقی به نظر می‌رسد فرض کنیم که جناح طرفدار ترکیه (با حامیان مالی خود در آنکارا و واشنگتن) خانواده «علی اف» را به عنوان تضمین اصلی این موضوع که آذربایجان راه خود را به سمت اردوگاه غرب و ترکیه کج نمی‌کند، در نظر می‌گیرد.ماه گذشته علی اف درست یک سال پس از انتقاد گسترده و تند غرب در مورد نقض حقوق بشر در این کشور در اولین سفر یک دهه گذشته خود در واشنگتن پیروزی مهمی بدست آورد. آخرین آرزوی وی شروع یک جنگ است.
عامل اصلی که باید در نظر داشته باشیم این است که کریدور شرق به غرب که اروپا را طریق قفقاز به آسیای مرکزی متصل می‌نماید، شریان حیاتی برای پروژه تسلط واشنگتن است چندین هیئت بلندپایه ایالات متحده بتازگی از طریق جمهوری آذربایجان عبور کرده‌اند. در نتیجه پس از آخرین سازماندهی مجدد نیروها ممکن است جایگاه آمریکا در امور منطقه‌ای ارتقا یافته باشد.در این دیدگاه احتمالاتی نیز وجود دارد مبنی بر این که نیروهای غربی قصد داشتند اجلاس وزرای امور خارجه روسیه، آذربایجان و ایران که 7 آوریل در باکو برگزار شد را هدف قرار دهند، رویدادی که ممکن است صفحه جدیدی در تحولات قفقاز باز نماید.فارس: آیا شما فکر می‌کنید که این درگیری شامل مبارزان داعش و دیگر سازمان‌های تروریستی نیز می‌شود؟ اگر پاسخ مثبت است، این امر منافع کدام بازیگران کلیدی ژئوپلتیک را تامین می‌کند؟ولمینی: از زمان جنگ سال‌های 1994-1988 که بسیاری از مزدوران افغانستان، چچن و ترکیه در آذربایجان مبارزه می‌کردند، می‌توان انتظار داشت که تندروها ممکن است برای مبارزه به منطقه بیایند. به ویژه از زمانی که ترکیه در زمان ریاست اردوغان به حامی فعال این شبکه‌های تروریستی تبدیل شده است.با این حال، باکو در طول سال‌های گذشته اسلام‌گرایی زیرزمینی را در داخل کشور سرکوب کرده است به طوری که انتظار می‌رود اگر جنگ قره‌باغ در مقیاس کامل از سر گرفته شود جمهوری آذربایجان در برابر مشارکت نظامی اسلامی مقاومت خواهد کرد.
فارس: برخی کارشناسان معتقدند که توسعه این درگیری می‌تواند روسیه، ترکیه و ایران را تحت تاثیر قرار دهد نظر شما چیست؟اگر جنگ قره باغ بطور کامل از سر گرفته شود، همه بازیگران اطراف مجبور به جهت‌گیری و دخالت در درگیری خواهند بود، حتی اگر تنها برای کاهش پیامدهای انسانی باشد.فارس: وضعیت قره باغ کوهستانی چه تاثیری بر کشورهای همسایه به خصوص ایران دارد؟ولمینی: همانطور که پیش از این گفته شد، خاک ایران همجوار با منطقه مناقشه است و در صورت بروز جنگ، بلافاصله درگیر خواهد شد.در صورت رویارویی طولانی، موقعیت دیپلماتیک تهران دشوار می‌شود چرا که ایران مجبور خواهد بود موقعیت بی‌طرف خود را که سال‌ها حفظ نموده، ترک نماید. به طور خاص، مسیر ترانزیت گرجستان بسته می‌شود و ممکن است تهران از سوی روسیه جهت باز کردن مسیرهای خود برای حمل و نقل نظامی روسیه (که تنها گزینه آن شمال ایران است) تحت فشار قرار گیرد.بحران طولانی مدت، پیامدهای جدی برای ثبات قفقاز و اول از همه برای گرجستان که موقعیت آن به عنوان متحد اصلی غرب در منطقه آسیب‌پذیر است، به همراه خواهد داشت.همانطور که تفلیس ارتباط خود با آنکارا را تقویت می‌کند، که مستلزم حمایت ضمنی از استراتژی آذربایجان در مورد محاصره ارمنستان است، موقعیت گرجستان نیز دشوار می‌شود.
علاوه بر این، اگر تفلیس با خواسته‌های روسیه برای باز کردن حریم هوایی و مسیرهای زمینی خود برای حرکات نظامی مخالفت نماید، با فشارهای دیپلماتیک، اقتصادی، سیاسی یا نظامی در صورت تشدید درگیری در قره باغ مواجه خواهد شدهرگونه ناآرامی در امور داخلی گرجستان، از نظر روابط بین قومی، به خصوص بین جوامع قومی ارمنی و آذری که در مناطق مرزی زندگی می‌کنند همچنین در صحنه سیاسی که ترس از افزایش نفوذ ترکیه و بوجود آمدن لابی برای تغییر سیاست خارجی این کشور وجود دارد، عوامل تعیین‌کننده در انتخابات سیاسی اکتبر در این کشور خواهد بود.بیشتر از همه، تفلیس از اعمال تلافی‌جویانه ارمنستان هراس دارد که ممکن است خطوط لوله و دیگر زیرساخت‌های حمل و نقل اصلی منطقه‌ای که از این ناحیه عبور می‌کند را هدف قرار دهد. باکو نیز ممکن است خرابکاری کند یا از دولت بخواهد خط لوله اصلی گاز شمال که روسیه را به ارمنستان متصل می‌نماید، ببندد.فارس: شما نقش سازمان‌های بین‌المللی و منطقه‌ای (از جمله سازمان پیمان امنیت جمعی، که ارمنستان عضو این سازمان است) را در حل این بحران چگونه ارزیابی می‌کنید؟ولمینی: این بحران کاهش نفوذ نهادهای چندجانبه غرب در منطقه را شتاب می‌بخشد. نخست اینکه به طور موثر تلاش‌های سازمان امنیت و همکاری گروه مینسک، که شامل مشارکت ایالات متحده و اروپا می‌باشد، کاهش می‌دهد.همین اتفاق می‌تواند برای سازمان پیمان امنیت جمعی رخ دهد که نقش آن تضمین‌های دفاعی همراه با کنار گذاشتن تسلیحات نظامی در قره‌باغ است.
تابستان گذشته، نیروهای حافظ صلح سازمان پیمان امنیت جمعی برای شرکت در مانورهای نظامی مشترک 2015 «برادری پایدار» به دنبال یک سناریوی واقعی تحت عنوان «آماده‌سازی و انجام عملیات حفظ صلح توسط نیروهای حافظ صلح سازمان پیمان امنیت جمعی در منطقه قفقاز» در «ارم» گردهم آمدنداین امر نشاندهنده اراده روسیه برای استفاده از ظرفیت سازمان پیمان امنیت جمعی برای استقرار نیروهای نظامی و شکستن بن‌بست بیست و یکساله قره‌باغ می‌باشد که امکان بازگرداندن بخش‌هایی از هفت منطقه آذربایجان که توسط نیروهای ارم خارج از قره باغ اشغال شده بود، بوجود می‌آورد.بدین ترتیب اهرم قدرت روسیه در جنگ قره باغ، خارج از چارچوب گروه مینسک تقویت می‌شود.با این حال، نگرش منفی قزاقستان و دیگر اعضای سازمان پیمان امنیت جمعی (به خصوص کشورهای ترک زبان) نشان می‌دهد آنها نمی‌خواهند با توجه به سناریوی مشابه و در برابر اراده باکو عمل کنند.از سوی دیگر، به نظر می‌رسد اتفاقات جدید، فضای مانور سازمان اوراسیایی همکاری شانگهای را گسترش می‌دهد. در نتیجه سازمان همکاری شانگهای در مورد قفقاز دخالت بیشتری خواهد داشت.برای اطمینان در اجلاس ژوئن تاشکند، باکو از این طرح برای خاتمه دادن به مساله قره باغ استفاده خواهد کرد و با توجه به اصول منشور سازمان همکاری شانگهای ایروان را وادار به احترام به تمامیت ارضی و حاکمیت خود خواهد نمود.انتهای پیام/ح.
10:26 - 30 فروردین 1395
2 بازنشر
9 بازدید
1 پاسخ