ریشه اختلافات شورای همکاری خلیج فارس در چیست؟
گذشته از این که اختلافات در چه حوزه‌هایی نمود پیدا می کند، ساختار متفاوت جوامع کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، که همواره مورد غفلت کارشناسان بوده است، عامل اصلی اختلاف میان این کشورها می باشد.
برخلاف افسانه گسترده‌ای که در مورد یکپارچگی تفکرات و راهبردهای اعضای شورای همکاری خلیج فارس وجود دارد، اختلافات کنونی اعراب حاشیه خلیج فارس تداوم این تصور اشتباه را با بحران مواجه کرده است. این اختلافات که از گذشته موجود بود به دلایل گوناگونی پدیدار شده است که البته مهم‌ترین دلیل آن به ساختار فکری رهبران این کشورها و تلاش عربستان برای تحمیل نظرات خود بر دیگر اعضا مربوط می‌شود.
کشورهای عربی همواره سعی داشته‌اند که به گونه‌ای تمایز خود را نسبت به دیگر کشورهای منطقه حفظ کنند و از سوی دیگر اختلافات خود را پنهان کنند. این تلاش در سطح اول با تشکیل اتحادیه‌هایی چند مانند اتحادیه عرب یا شورای خلیج فارس و در سطح دوم با اتخاذ مواضعی یکسان در برخی موضوعات از جمله مسئله جزایر سه‌گانه ایران و جنگ ایران و عراق، نمود پیدا می‌کند.
اما موضوع سوریه برای اولین بار اختلافات دیرینه آن ها را آشکار کرد و ترک‌های جدی بر پیکره این اتحاد نامنسجم وارد آورد. این اختلافات این روزها به اندازه‌ای بوده است که به فراخوان سفرای عربستان سعودی، امارات متحده عربی و بحرین از کشور قطر منجر شده است.
موضوع سوریه، اصلی‌ترین موضوع
در موضوع سوریه کشورهای تاثیرگذاری مانند قطر و عربستان هرکدام خواستار دخالت هر چه بیشتر در بحران سوریه بودند. هرچند دو کشور مخالف بشار اسد بودند، اما هر کدام به دنبال محکم کردن جای پای خود در سوریه بودند؛ بنابراین تاکتیک های متفاوتی برای گسترش قدرت خود در نظر داشتند.
قطر که به یمن دلارهای نفتی و بنگاه خبرپراکنی الجزیره توانسته است در سیاست بین الملل نمودی از قدرت را نشان دهد، خواستار آن بود که با کمک نظامی به مخالفان اسد، بتواند قدرت دیپلماتیک خود را در جوامع عمومی برجسته سازد. این کشور حامی گروه های میانه رو سوریه بود که به مخالفت با اسد برخاسته بودند.
از سوی دیگر عربستان که از گذشته دعوی برادر بزرگتر اعراب را در ذهن دارد، در سیاست خارجی خود همواره بر شیوه های خشونت محور و تفکرات سلفی تکیه داشته است. به بیان دیگر راهبرد گسترش تفکرات وهابی راهبرد اصلی عربستان سعودی در کشورهای مسلمان و به‌خصوص عرب است.
سوریه نیز از این مسئله مستثنا نبود. بنابراین پس از مهیا شدن شرایط وارد میدان شده و حمایت از گروه‌های تندرو و متعصب هم از نظر سیاسی و هم از نظر مالی- نظامی به استراتژی اصلی این کشور مبدل شد.
مسئله اخوان المسلمین و تداوم اختلافات
اختلافات تنها به سوریه منتهی نشد؛ مسئله اخوان المسلمین نیز موجبات تشدید اختلافات قطر و عربستان سعودی – امارات متحده عربی شد. قطر که از حامیان دیپلماتیک و مالی اخوان المسلمین است (فعالیت اخوان المسلمین در عربستان و امارات ممنوع است)، متهم به از میان بردن ثبات و امنیت و عمل نکردن به تعهدات خود در زمینه ترتیبات امنیتی مشترک شده است[1]. در بیانیه ای که سه کشور بحرین، عربستان و امارات متحده عربی منتشر کرده‌اند، علت فراخواندن سفرای خود از قطر را مدخله قطر در امور داخلی خود عنوان کرده اند.
روز چهارشنبه نشست وزیران خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس منجر به آشکار شدن اختلافات عمیق کشورهای عرب که همدیگر را متهم به دخالت در امور یکدیگر می‌کردند، شد.
فشارهای عربستان برای تحمیل نظرات محافظه‌کارانه
به نظر می رسد عربستان فشارهای گسترده ای برای اعمال نفوذ خود در کشورهای عرب همجوار دارد که مورد غضب برخی از کشورها قرار گرفته است. این مسئله نیز به میزان وابستگی این کشورها به عامل بیگانه مربوط می‌شود که در مقایسه با یکدیگر این فاکتور متفاوت بوده است.
کشورهایی مانند عمان و قطر همواره به عملکرد نسبتاً مستقل‌تری از دو کشور دیگر مشهورند. از سوی دیگر عربستان، بحرین و امارات وابستگی روانی و نظامی شدیدی به ایالات متّحده آمریکا دارند که گاهی مشکلات جدی میان این کشورها ایجاد می‌کند. عربستان، ایران را عامل اصلی اختلافات می‌داند. اما تلاش این کشور برای تحمیل نظرات خود، عامل مخالفت جدی برخی کشورهای این شورا بوده است. برای نمونه پیش‌تر عمان به علت مخالفت با تبدیل شورای همکاری خلیج فارس به اتحادیه خلیج فارس، تهدید به خروج از شورا را مطرح کرد که با تعجب بسیاری مواجه شد.
مسئله ایران
پیش تر در زمینه برنامه هسته ای ایران نیز اختلاف نظرهای جدی میان عربستان و عمان وجود داشت. عمان روابط خوبی با ایران دارد که همواره با مخالفت جدی عربستان مواجه بوده است. دیپلماسی ایران در قبال همسایگان عرب خود، به خصوص پس از توافق نوامبر (درباره برنامه هسته‌ای خود در ژنو)، نیز مورد اختلاف شیخ نشینان عرب خلیج فارس بوده است. پس از این توافق برخی از کشورها دیگر تبلیغات بی اساس عربستان را جدی نمی‌گیرند.
گذشته از این که اختلافات در چه حوزه‌هایی نمود پیدا می کند، ساختار متفاوت جوامع این کشورها که همواره مورد غفلت کارشناسان بوده است، عامل اصلی این اختلافات بوده است. بر این اساس، در کنار هم نگه داشتن کشورهای معتدل و میانه‌روی مانند قطر و عمان، در کنار کشورهایی مانند بحرین و عربستان که کشورهایی محافظه‌کار و تندرو هستند، کاری ظریف است که تنها با بزرگ نمایی خطر ایران یا عراق امکان‌پذیر است؛ مسئله ای که طی سال های گذشته به وسیله آمریکا و عربستان تبلیغ شده است، ولی به نظر می رسد که تاثیر خود را از دست داده است.
________________________________________
[1] قطر سه ماه پیش در ریاض، پایتخت عربستان، موافقت‌نامه‌ای با دیگر اعضای شورای خلیج فارس امضاء کرده است که به گفته اعضای امضاء کننده، پیمانی امنیتی بوده است که قطر به مفاد آن پایبند نمانده است.
مسعود فتحی پورمنبع: رصد/ انتهای متن/
04:01 - 25 اسفند 1392
18 بازدید
1 پاسخ