قدرت «ساختار» بیشتر از «اعتدال روحانی»!
برخلاف آن‌چه تبلیغ می‌شد که «تنش ایران و عربستان میراث احمدی‌نژاد است» حالا می‌توان به روابط ایران و این کشور نگاه کرد که هیچ پالسی مبتنی بر بهبود روابط در آن دیده نمی‌شود.
با پیروزی دکتر روحانی در انتخابات ریاست جمهوری دوره یازدهم، برخی از تحلیل‌ها از تنش زدایی میان ایران و جهان عرب و به خصوص عربستان حکایت می‌کرد. بنای اصلی این تحلیل‌ها این بود که این تنش‌ها، میراث احمدی‌نژاد برای روحانی است و با آمدن روحانی، دوباره روابط میان ایران و عربستان رو به بهبود خواهد گذاشت.(1)
اصلی‌ترین نشانه‌ای هم که از سوی این تحلیل‌گران مورد استفاده قرار می‌گرفت، امضای یک موافقت‌نامه امنیتی در زمانی بود که روحانی دبیری شورای عالی امنیت ملی را بر عهده داشت. گفته می‌شد که «اعتدال‌گرایی» دولت، مورد پسند اعراب واقع می‌شود. وقتی روحانی که حالا رئیس جمهور شده بود، شمخانی را به دبیری شورای عالی امنیت ملی برگزید، دوباره تحلیل‌هایی مبنی بر این‌که شمخانی اصالتا عرب است و با توجه به عملکردش در دورانی که وزیر دفاع دولت خاتمی بود، الان مامور نزدیک‌سازی ایران و عربستان به یکدیگر است مطرح شد.(2) اما نکته‌ای که جالب بود، این‌که حتی اعراب نیز به صراحت به این موارد اشاره داشتند. روزنامه الشرق الاوسط با پیروزی روحانی نتوانست خوشحالی خود را پنهان سازد. تحلیل‌هایی با تمرکز بر نزدیکی او به هاشمی رفسنجانی و اعتدال‌گرایی او که می‌توانست موجب تنش‌زدایی میان ایران و عربستان شود، در این روزنامه متعلق به عربستان که البته خط ضدایرانی را پیگیری می‌کند، دنبال می‌شد. روزنامه العرب که چندان دل‌خوشی از جبهه مقاومت ندارد هم با ارائه تحلیل‌های مشابه بر این باور بود که شمخانی مامور این تنش‌زدایی خواهد بود. چنین تحلیل‌هایی از سوی برخی رسانه‌های دیگر نیز منتشر می‌شد.
اما گذشت زمان چیز دیگری را نشان داد. حالا روابط ایران و عربستان به عنوان اصلی‌ترین کشور عرب در منطقه که نفوذ قابل توجهی بر سایر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس دارد، نه تنها تنش‌های سابق را هم‌چنان دارا است که روند آن نیز شدت یافته. فعال شدن پرونده تنش‌زدایی ایران با غرب و تلاش تیم دیپلماسی کشورمان برای حل پرونده هسته‌ای، آن‌قدر برای عربستان سنگین آمده است که رفتارهای آن را کاملا تحت تاثیر قرار داده است. عربستان به صورت مشخص از امکان نزدیکی متحد استراتژیک خود یعنی ایالات متحده آمریکا با رقیب استراتژیک خود یعنی ایران به شدت واهمه دارد. این نزدیکی در صورت تحقق می‌تواند بر پرونده‌های منطقه‌ای اثرگذار بوده و امکان مانور عربستان جهت دستیابی به منافع خود در آن‌ها را تحت تاثیر قرار دهد. گفت وگوی تلفنی روحانی و اوباما و روندی که از سفر روحانی به نیویورک آغاز شده و تا کنون نیز ادامه دارد، به طور مفصل خشم عربستان را برانگیخته است. اگرچه برخی تحلیل‌گران نزدیک به دولت بر این باور بودند که تنش‌های میان ایران و عربستان با نزدیکی ایران به غرب حل خواهد شد، اما آن‌چه تا کنون قابل فهم است، افزایش این تنش‌ها است.
در سفر چندی قبل جان کری وزیر خارجه آمریکا به عربستان، سعود الفیصل وزیر خارجه این کشور صریحا از امکان دستیابی ایران به بمب هسته‌ای ابراز نگرانی کرد و البته تعهد آمریکا مبنی بر این‌که مانع رسیدن ایران به بمب می‌شود را پذیرفت! این‌گونه ابراز نگرانی صریح، قابل توجه است. عربستان این‌بار صرفا یک بازیگر مطیع سیاست‌های آمریکا نیست بلکه چون بحث رقیب خود یعنی ایران به میان آمده است، سعی دارد تا بر روابط ایران و غرب اثرگذار باشد. در شرایط کنونی تنش میان عربستان و آمریکا علاوه بر بحران سوریه، بر سر ایران است و با این اوصاف امکان تنش‌زدایی میان ایران و عربستان نیز بسیار پائین است به خصوص این‌که فعالیت‌های دیپلماتیک ایران در جهان عرب و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس نیز روندی بسیار کند دارد. دکتر ظریف چند روز قبل خیلی صریح نوع نگاه کشورهای عرب منطقه به خصوص عربستان به روابط ایران و غرب را مورد انتقاد قرار داد. او گفت که «ما و همسایگان‌مان نیاز داریم که با هم امنیت داشته باشیم. همسایگان ما باید بدانند که حل مشکلات ما و جامعه بین‌الملل به ضرر آن‌ها نیست و نباید چنین وانمود کنند که پیشرفت و موفقیت خودشان را در ادامه اختلافات بین ایران و سایر کشورها می‌بینند.»
تا کنون، نه «عرب بودن شمخانی» و نه «اعتدال روحانی» و نه «نزدیکی روحانی به هاشمی» هیچ کدام نتوانسته است روابط آشفته ایران و عربستان را ترمیم کند. از ابتدا می‌شد مبتنی بر نظریه های ساختارگرا به چنین نتیجه‌ای دست یافت.(3) برخلاف آن‌چه تبلیغ می‌شد که «تنش ایران و عربستان میراث احمدی‌نژاد است» حالا می‌توان به روابط ایران و این کشور نگاه کرد که هیچ پالسی مبتنی بر بهبود روابط در آن دیده نمی‌شود. متغیرهای ساختاری حاکم بر روابط ایران و عربستان آن‌قدر قدرت دارند که کار به عرب بودن شمخانی و اعتدال روحانی و البته افراط‌گرایی! احمدی‌نژاد نرسد.
پی نوشت:1٫ «تنش با اعراب، میراث احمدی نژاد برای روحانی». سایت دیپلماسی ایرانی.
2٫ «پیام آشتی ایران به عربستان با انتخاب شمخانی». سایت دیپلماسی ایرانی به نقل از روزنامه العرب.
3٫ «آیا روابط ایران و عربستان روحانی می‌شود؟». سایت رصد.سعید ساسانیانمنبع : رصد
05:00 - 9 آذر 1392
1 بازدید
1 پاسخ