تقویت ساخت درونی کشور به مثابه راه حل مشکلات کشور
از دیدگاه مقام معظم رهبری پایه اصلی حرکت کشور به سوی وضع مطلوب و توفیق در حل مشکلات کشور بیش از آنکه بر استفاده از ظرفیت ها و امکانات خارجی مبتنی باشد، بر انسجام و استحکام درونی و تمرکز انرژی در داخل کشور بنا نهاده شده است.
پیشرفت قابل توجه ج.ا.ا. در زمینه های گوناگون و همچنین شروع موج سوم بیداری اسلامی در کشورهای منطقه سبب شد نظام سلطه بکوشد تا، به زعم خود، با اعمال تحریم‌های فلج کننده راه پیشرفت کشور را سد کند و مانع از الگوپذیری جنبش‌های بیداری اسلامی از جمهوری اسلامی شود. قوت و حجم تحریم‌های اعمال شده به حدی بود که نظام سلطه پیش‌بینی کرده بود که این تحریم­ها به زودی نظام جمهوری اسلامی را سرنگون خواهد کرد.
اعمال این تحریم ها علاوه بر محرومیت کشور از امکانات و فرصت­های بین المللی، در نمایاندن و برجسته ساختن ضعف­های ساختاری موجود در اقتصاد کشور به شدت اثرگذار بودند. بنابراین از یک طرف از امکانات و فرصت­های بین المللی محروم بودیم و از طرف دیگر با ضعف­ها و مشکلات داخلی مواجه بودیم.
از این­رو، در این شرایط که رویارویی جبهه استکبار با جبهه انقلاب اسلامی رنگ و بوی جدی­تری به خود گرفته است که مقام معظم رهبری از آن به پیچ تاریخی یا حساس­ترین مرحله تاریخ تعبیر کردند، توجه و تکیه به استعدادها و ظرفیت­های بومی، بیش از پیش، ضروری به نظر میرسد.
از این رو، در این شرایط مقام معظم رهبری به منظور متوقف نشدن سرعت پیشرفت کشور و همچنین برای عبور موفق از این شرایط حساس، بر «تقویت و استحکام ساخت درونی کشور»، تأکید دارند. ایشان در این‌باره میفرمایند: «در پیشرفت به سمت هدف‌های آرمانی، باید ساخت درونی قدرت را استحکام بخشید؛ اساس کار این است. ما اگر می خواهیم این راه را ادامه دهیم... و در مقابل این معارضه ها ایستادگی کنیم و صبر و توکل را به کار بگیریم، باید ساخت قدرت ملی را در درون کشور تقویت کنیم و استحکام ببخشیم».[1]
البته تأکید ایشان بر تقویت ساخت درونی کشور و تکیه بر ظرفیت های درون زای داخلی به معنای نفی و عدم استفاده از فرصت­های بین­المللی نیست، بلکه ایشان، اولویت را به ظرفیت­های درونی می­دهند و درشرایطی که از فرصت­های خارجی محروم شده­ایم می­فرمایند: «... نمی­گوییم از اینها استفاده نکنید، اما می­گوییم اطمینان نکنید، اعتماد نکنید، چشم به آنجا ندوزید، چشم به داخل بدوزید»[2]
به هر حال، از دیدگاه مقام معظم رهبری پایه اصلی حرکت کشور به سوی وضع مطلوب و توفیق در حل مشکلات کشور بیش از آنکه بر استفاده از ظرفیت ها و امکانات خارجی مبتنی باشد، بر انسجام و استحکام درونی و تمرکز انرژی در داخل کشور بنا نهاده شده است و حتی از منظری، شرط توفیق در استفاده از امکانات و راهکارهای خارجی نیز به میزان انسجام و استحکام درونی کشور بستگی دارد.
ایشان، عناصر این استحکام را دو دسته عناصر می­دانند؛ عناصر همیشگی و عناصر فصلی. از جمله عناصر همیشگی بایستی به عزم راسخ مسئولان و مردم برای حل معضلات کشور اشاره کرد و عناصر فصلی یعنی آنچه که در حال حاضر برای کشور در اولویت قرار دارند، عبارتند از علم و اقتصاد.[3] توجه به این نکته نیز ضروری است که تقویت ساخت درونی هر جامعه­ای زمانی میسر است که عناصر اصلی آن جامعه یعنی؛ فرهنگ، اقتصاد و سیاست آن جامعه هماهنگ با هم و در کنار هم پیش بروند.
به عبارت دیگر، چون تعادل اجتماعی[4] را پیش­زمینه وقوع هر تحول اجتماعی دانسته­اند، بنابراین در گام نخست می­بایست به ایجاد، حفظ و استحکام این تعادل توجه کرد و آن زمانی محقق می­شود که به عنوان مثال به موازات اقدام در راستای تحولات اقتصادی، برای انجام تحولات فرهنگی و سیاسی همسو نیز اقدام کرد و بالعکس. از این رو در این خصوص و عنایت به حفظ تعادل در نظام اجتماعی، توجه به چند نکته ضروری به نظر می­رسد:
الف) در حوزه سیاسی
1- عزم جدی در مجموعه­ی نظام: اقدام برای پیشرفت، بویژه برای کشورهای در حال توسعه، نیازمند تصمیم­گیری­های سیاسی- حکومتی است.[5] از این رو در نخستین گام می­بایست یک عزم جدی در مجموعه­ی نظام حکومتی کشور شکل بگیرد که خواهان تحول و ترقی بیشتر در وضعیت فعلی کشور باشد.
2- توجه به هویت (اصول و بنیان­های) جامعه خودی: تصمیم­گیرندگان بایستی بدانند که در چه محیطی و برای چه مردم یا جامعه­ای برنامه­ریزی می­کنند، صرف موفقیت یک برنامه در یک کشور، ضامنی برای موفقیت آن برنامه در سایر کشورها نیست. به عبارت دیگر، تجویز هر برنامه­ای برای پیشرفت، نیازمند بستر اجتماعی خاصی است و اگر نسخه­ای در یک کشور موفق بوده است، این دلیلی برای موفق بودن آن در سایر کشورها نیست. از این رو برنامه­ریزان توسعه کشور بایستی با شناخت کامل بنیان­های جامعه خودی، نسخه­ای را برای پیشرفت کشور تجویز کنند که با هویت اسلامی- ایرانی مردم این سرزمین در تضاد نباشد.
3- اهتمام به استفاده از تجربیات و آموزه­های دفاع مقدس: هشت سال­ دفاع مقدس، به عنوان طلا­یی­ترین دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، حاوی تجربیات و آموزه­های بسیار ارزشمندی است که توجه و استفاده از آن آموزه­ها و تجربیات می­تواند ضامنی برای عبور موفق از این مرحله حساس باشد.
4- وحدت ملی: وحدت ملی، به عنوان مقوله­ای مهم، هم می­تواند زمینه ساز پیشرفت کشور باشد و هم می­تواند در خنثی و بی­اثرکردن نقشه­های دشمنان نظام اسلامی مؤثر باشد. تقویت هرچه بیشتر وحدت ملی می­تواند در تقویت روح مشترک در میان ملت، تقویت روحیه­ی کار جمعی و... مؤثر باشد. از این رو توجه به تقویت وحدت ملی بسیار حیاتی به نظر می­رسد. یکی از اموری که در این راستا بایستی به آن توجه شود، محرومیت­زدایی از مناطق محروم است.
5- تحکیم ارتباط بین نخبگان فکری و ابزاری: مرکز ثقل بحث توسعه­یافتگی، حوزه نخبگی می­باشد از این رو این حوزه توجه ویژه­ای را می­طلبد. اهمیت این حوزه تا آنجاست که دستیابی نخبگان فکری و ابزاری به یک اجماع نظر پیرامون اهداف جامعه، چیستی پیشرفت و اینکه چه اقداماتی بایستی در این راستا صورت گیرد و... را مهم­ترین و اساسی­ترین گام برای یک جامعه علاقه­مند به پیشرفت می­دانند و این محقق نمی­شود مگر اینکه این دو طیف با همدیگر در ارتباط و تبادل نظر دائمی باشند. ... اجماع نخبگان، تشکل یافتگی اجتماعی را در پی دارد که آن نیز سبب تمرکز انرژی جامعه برای حرکت در مسیر پیشرفت می­شود. اجماع نخبگان، همچنین زمینه را برای طراحی و تدوین یک استراتژی بلند مدت، به عنوان یک ضرورت برای هر کشور علاقه­مند به پیشرفت، فراهم می­کند.
6- پرهیز از رویکرد جناحی و حزبی در اداره امور کشور: از آنجا که ماهیت حکومت در اسلام، خدمتگزاری به مردم است برای تحقق هر چه بهتر این مهم می­بایست، بدون توجه به وابستگی­های حزبی و جناحی، از ظرفیت تمامی نیروهای مؤمن و معتقد به اصول و مبانی نظام جمهوری اسلامی استفاده شود تا آنان به سوی عملکرد واگرایانه کشیده نشوند و از ظرفیت آنها برای تقویت کشور و خدمتگزاری هرچه بیشتر به مردم استفاده شود. مقام معظم رهبری در این‌باره می­فرمایند:
«... ما آمده­ایم خدمت کنیم به مردم و هیچ چیز نباید ما را از این وظیفه غافل کند. البته ما هر کداممان دلبستگی­هایی داریم، سلیقه­هایی داریم؛ در زمینه­ی سیاسی، در زمینه مسائل اجتماعی، دوستی­هایی داریم، دشمنی­هایی داریم، اینها همه حاشیه است؛ متن عبارتست از خدمت؛ نباید بگذاریم این حواشی بر روی این متن اثر بگذارد. و یک نکته­ای که در این زمینه­ی خدمت هست، این است که وقت محدود است».[6] ایشان همچنین برای خدمتگزاری بهتر به مردم، به انجام دادن کارها به صورت جهادی تأکید دارند.
7- توجه به نقش وجایگاه مردم: از آنجا که تحقق این مهم نیازمند وجود عزم جدی در میان مسئولان و مردم است، وجود هماهنگی و همدلی بین این دو بسیار ضروری و حیاتی به نظر می­رسد. چنانچه بدون توجه به نیروی عظیم نهفته شده در آحاد مردم در این راستا قدم برداشته شود بدون شک به نتایج مطلوبی نخواهیم رسید. کما اینکه موفقیت‌های گوناگونی که در طول سال­های پس از پیروزی انقلاب حاصل شده است در سایه توجه، اعتماد و تکیه بر همین نیروی الهی مردم به دست آمده است. از این رو لازم است تا با تبیین جایگاه خطیر مردم در تحقق این مهم، آنها آگاهی کافی را در این زمینه به دست آورند تا با عزم جدی­تری به ایفای نقش و مسئولیت شان در قبال کشور بپردازند.
ب) در حوزه اقتصادی
1- تلاش برای خروج از مدار وابستگی به نفت: وجود منابع خدادادی نفت و گاز از یک سو و ضعف سایر بخش­های مولد اقتصادی کشور از سوی دیگر، شکل­گیری نوع خاصی از دولت که در جامعه­شناسی سیاسی از آن به «دولت رانتیر نفتی» تعبیر می­شود، را در دوران پهلوی در پی داشته است. ساختار بیمارگونه که علی رغم تلاش سه دهه جمهوری اسلامی برای تغییر آن، هنوز به طور کامل از آن رها نشده است.
در اقتصادهای رانتیر چون بستر لازم برای انجام فعالیت­های مولد چندان فراهم نیست، بنابراین انجام فعالیت­های مولد سود چندانی را نصیب تولیدکنندگان نمی­کند، بلکه دستیابی به سودهای کلان در این نوع اقتصادها بیشتر با انجام فعالیت­های غیر مولدی مانند دلالی و واسطه­گری حاصل می­شود. در ذهنیت رانتیر نیز انتظارات فراوانی از سوی مردم متوجه حکومت می­شود و آنان به نوعی خود را نسبت به حکومت طلبکار می­دانند.
از این رو با وجود این ذهنیت، اقدام برای تقویت انسجام و ساخت درونی قدرت به کندی پیش خواهد رفت. در صورتی که برای تقویت و استحکام بخشی کشور، مردم می­بایست خود را بدهکار به حکومت بدانند و برای تحکیم قدرت آن حاضر باشند به آن کمک کنند. بنابراین بایستی برای تغییر این ذهنیت اقدام کرد؛ توسعه و تقویت فعالیت­های مولد اقتصادی و همچنین کوشش برای حذف واسطه­گری­ها از یک سو و انجام اقدامات فرهنگی از سوی دیگر راه­حلی برای رفع این معضل می­باشد.
2- تشویق مردم و بخش خصوصی به سرمایه­گذاری در اقتصادکشور: برای تقویت ساخت درونی کشور لازم است تا همه بخش­ها به ایفای نقش خود در این راستا بپردازند. بایستی با روشنگری و انجام اقدامات فرهنگی گفته شود که هرکسی برای ترقی و پیشرفت کشور وظیفه­ای دارد؛ هر کس که سرمایه­ای در دست دارد در قبال جامعه هم وظیفه­ای دارد و نمی­تواند فقط به منافع خودش بیندیشد و نسبت به وضعیت و سرنوشت جامعه بی­تفاوت باشد...
در این راستا باید گفته شود که سرمایه­داران بخش خصوصی وظیفه دارند که سرمایه­ی خود را در داخل کشور به کار گیری کنند، مردم می­بایست با پرداخت مالیات و همچنین با پس­انداز سرمایه­های هرچند اندک خود در بورس اوراق بهادار زمینه­ساز رونق گرفتن فعالیت­های مولد اقتصادی در کشور باشند و و ... یاری­گر دولت برای پیشبرد کشور باشند.
3- پرهیز از مصرف­گرایی و تجمل: اقتصاد کشور، اقتصادی دولتی است که بخش زیادی از منابع درآمدی آن از فروش نفت به دست می­آید که در بهترین حالت این درآمد می­بایست صرف امور عمرانی و زیر­بنایی شود، زیرا نفت سرمایه ملی بوده و ما بایستی درمقابل آیندگان پاسخگو باشیم. حال در شرایطی که تمایل جامعه به مصرف بیشتر، روز به روز افزایش می­یابد از توان دولت برای پرداختن به امور زیر­بنایی ­کاسته می­شود، زیرا تأمین نیازهای روز افزون جامعه حجم بیشتری از تقاضاها را متوجه دولت می­کند و دولت ناچار است تا برای تأمین این تقاضاها هزینه­های بیشتری را متحمل شود. ...
از آنجا که حجم بالایی از کالاهای تجملی از خارج کشور تأمین می­شود، تقاضای روز افزون برای این کالاها نیز توان دولت برای انجام امور توسعه­ای را کاهش می­دهد، زیرا از این طریق بخشی از مازاد اقتصادی بالقوه کشور صرف خرید کالاهای تجملاتی می­شود که نبود آنها هم خلل چندانی در زندگی مردم ایجاد نمی­کند. برای رهایی از این وضعیت هم می­بایست با انجام اقدامات فرهنگی از میزان تمایل جامعه به مصرف کاسته شود.
***حاصل اینکه، اقدام در راستای تقویت ساخت درونی کشور بایستی با در نظرگرفتن تمام جوانب مسأله باشد و کوشش در این راستا در صورتی به نتیجه خواهد رسید که با همکاری و همدلی همه­ی آحاد ملت و مسئولان صورت پذیرد و همگی با عزم جدی در این وادی قدم بردارند.
پی نوشت:[1] . بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با مسئولان نظام 30/04/ 1392
[2] . بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای هیأت دولت 06/06/ 1392[3] . همان
[4] .social equilibrium
[5] . به نقل از: محمود سریع­القلم، عقلانیت و آینده توسعه یافتگی ایران، چاپ پنجم (تهران: مرکز پژوهش­های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1386)، ص46
[6] . بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای هیأت دولت 06/06/ 1392مصطفی قربانی
منبع: بصیرتانتهای متن/
06:30 - 16 مهر 1392
0 بازدید
1 پاسخ