واکاوای ماهیت انتقال قدرت در قطر
روابط قطر با غرب آمیخته ای از تاثیرگذاری و تاثیر پذیرفتن و تنش است؛ زیرا قطر به حمایت نظامی و همکاری اطلاعاتی غرب به ویژه در مسائل مربوط به بحران سوریه نیازمند است.
حدود دو هفته گذشته خبری مبنی بر انتقال قدرت از «شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی»، امیر قطر، به فرزند 33 ساله اش «شیخ تمیم بن حمد»، به بهانه بیماری و ضعف جسمانی منتشر شد تا این که یک مسئول قطری روز شنبه این هفته تأکید کرد که "حمد بن خلیفه آل ثانی" برای تحویل قدرت به ولیعهد (تمیم بن حمد) مصمم و در خصوص تغییرات گسترده نیز جدی است. تمیم فرزند امیر فعلی قطر متولد سال 1980 و دومین پسر وی از همسرش "موزه بنت ناصر المسند" است. وی اکنون معاون فرمانده نیروهای مسلح و رئیس کمیته المپیک قطر است. منابع سیاسی تأکید کردند با رسیدن تمیم به قدرت، وزیر خارجه و نخست وزیر قطر پست های خود را از دست خواهد داد. پسر عموی حمد بن خلیفه آل ثانی از سال 1992 وزیر خارجه و از سال 2007 نخست وزیر قطر است.
از سوی دیگر یک دیپلمات فرانسوی تأکید کرد که امیر قطر کاملا فعالیت های خود را متوقف نخواهد کرد و به صورت افتخاری به فعالیت ادامه خواهد داد به صورتی که فرزندش بتواند مسئولیت های بیشتری را عهده دار شود و این امیر نشین را اداره کند.
با توجه به این که در طول تاریخ قطر - همچون سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس - حاکمان و امیران به واسطه کودتا و از راه های قهری قدرت را به دست گرفته اند، سؤالی که مطرح می شود این که واقعیت امر چیست و چه عامل و یا عواملی در بحث انتقال قدرت نقش دارند؟
به نظر می رسد می توان با مرور سیاست های داخلی، منطقه ای و حتی بین المللی اتخاذ شده از سوی این کشور به خصوص شخص «شیخ حمد»، به نتیجه ای مطلوب رسید:
1- قطر در حدود 10 سال اخیر از جمله کشورهایی است که در منطقه غرب آسیا عملا ًبه بازوی اجرایی آمریکا و غرب تبدیل شده است. امیر قطر از جمله حاکمان عربی است که روابط دوستانه و نزدیکی با رژیم صهیونیستی دارد و از نشانه های بارز آن ساخت و افتتاح یک شهرک در فلسطین اشغالی با سرمایه امیر قطر می باشد.
2- شیخ یوسف قرضاوی از مفتیان اهل سنت، ساکن قطر و رفیق شفیق شیخ حمد، از جمله افرادی است که با فتاوای خود در جهت کشتن برادران مسلمان از جمله شیعیان و مردم مسلمان سوریه بیشترین خدمت را به اسرائیل غاصب کرده است. او در حالی خود را رئیس اتحادیه علمای مسلمان می داند که هیچ گاه فتوایی علیه یهودیان و غاصبان اسرائیلی قبله اول مسلمانان نداده است.
3- حمایت و سازماندهی سلفی ها و تکفیری ها برای فتنه انگیزی در کشورهای اسلامی به ویژه در سوریه از دیگر اقدامات خرابکارنه قطر در منطقه است. قطر علاوه بر اعزام سازماندهی شده تروریست ها به سوریه، به طور علنی از آن ها پشتیبانی مالی و تسلیحاتی می کند. این اقدامات به شکلی در عراق نیز دنبال می شود.
4- همچنین قطر برای جلوگیری از به ثمر نشستن نتایج بیداری اسلامی در منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا، با حمایت های مالی و فکری از گروه ها و احزاب سلفی در کشورهایی مانند لیبی، تونس و مصر به شدت فعال است. شاید بتوان اعطای وام 5 میلیاردی به مصر را نیز در این راستا ارزیابی نمود.
5- قطر کشوری است با حدود 2 میلیون نفر جمعیت و درآمدهای سرشار نفتی که آرزوی سیادت بر اعراب را در سر می پروراند و برای رسیدن به این هدف به هر عملی متوسل می شود. به تازگی کتابی در فرانسه با نام «قطر؛ مخزن اسرار» چاپ شده که در آن نویسندگان کتاب، به تلاش های قطر برای سرمایه گذاری در فوتبال، سیاست، انرژی، املاک و فروشگاه های بزرگ در اروپا و ... در سطح جهانی و جالب تر از همه به خرید حق وتوی روسیه در قبال تحولات سوریه، اشاره کرده اند.
علاوه بر موارد فوق لازم است به مسائل داخلی قطر نیز اشاره شود. با توجه به این که شیخ حمد در سال 1995توسط کودتا بر علیه پدرش به قدرت رسیده و طی این مدت بدون پشتوانه مردمی و صرفا با اتکاء و باج دادن به قدرت های بزرگ حکومت کرده است، همیشه خود را در معرض کودتا می بیند. جنگ قدرت در بین شاهزادگان آل ثانی و سوء ظن به پسر و برادر شاید بزرگترین کابوسی است که شیخ حمد با آن درگیر است و نمونه آن کودتای ناکامی بود که 2 ماه پیش رخ داد.
حال با توجه به موارد ذکر شده گمانه زنی های مختلف و متفاوتی در خصوص ماهیت انتقال قدرت از «شیخ حمد» امیر قطر، به پسرش «شیخ تمیم» وجود دارد که هرکدام با دلائل و مستندات خود قابل بحث می باشد از جمله:
1. ورود بیش از حد قطر در تحولات منطقه از جمله سوریه و قدرت گرفتن بیش از حد و اندازه یک کشور ذرّه ای و کنترل و تحدید آن توسط آمریکا؛ روابط قطر با غرب آمیخته ای از تاثیرگذاری و تاثیر پذیرفتن و تنش است؛ زیرا قطر به حمایت نظامی و همکاری اطلاعاتی غرب به ویژه در مسائل مربوط به بحران سوریه نیازمند است، اما عدم اطمینانی که غربی ها از نیات قطر دارند و رابطه دوحه با تندروهای اسلام گرای لیبی و سوریه و رابطه با حماس همه از جمله مواردی است که واشنگتن و هم پیمانان آن را نگران کرده است.
2. کم کردن تأثیرات حضور افراطی قطر در سوریه و کمک به خروج آمریکا و متحدانش از بن بست بحران سوریه؛
3. رایزنی مقامات کشورهای عربی از جمله عربستان، اردن و کویت با آمریکا در خصوص جلوگیری از قدرت یابی هرچه بیشتر شیخ حمد در منطقه و ترس از فتنه انگیزی در این کشورها؛ قطر و عربستان رقابت جدی با یکدیگر در مسائل منطقه ای دارند و همزمان از دخالت یکدیگر در مسائل داخلی خود بیمناکند، به ویژه عربستان که زمینه شورش های داخلی دارد، شیطنت های منطقه ای قطر را می تواند زمانی در مسائل داخلی خود مشاهده کند.
4. جلوگیری از کوتای احتمالی و جنگ قدرت در قطر از سوی آمریکا، به خاطر حفظ امنیت بزرگترین پایگاه هوایی و جاسوسی آمریکا در خلیج فارس که در قطر واقع شده است.
5. جلوگیری از قدرت یابی حمد بن جاثم، وزیر خارجه، و در مقابل به قدرت رساندن «شیخ تمیم» فرزند کوچک موزه همسر سوم شیخ حمد به صورت مسالمت آمیز؛ از یک طرف حمد بن جاثم، یکی از متهمان اصلی کودتای ناکام دو ماه قبل است و از طرف دیگر موزه، همسر امیر قطر، یکی از فعال ترین عناصر نظام سلطنتی قطر محسوب می شود. برخی کودتای شیخ حمد علیه پدرش در سال 1995را از نقشه های موزه همسر وی می دانند. همسر امیر قطر در جلب نظر آمریکایی ها تلاش زیادی دارد و سعی می کند با حضور در محافل آمریکایی خود را یک فعال حقوق بشری و فمینیستی و مطلوب کاخ سفید نشان دهد. بنابراین تصمیم شیخ حمد برای بر تخت نشاندن فرزند کوچک موزه، می تواند نوعی پیشگیری از لابی گریهای همسر خویش باشد.
6- دیگر موضوع مهم، فشارهایی است که از طرف مردم برای ایجاد اصلاحات قانونی و برگزاری اولین انتخابات مجلس مشورتی از نوع خود در قطر اعمال می شود؛ انتخاباتی که انتظار می رود سی ام ژوئن 2013 برگزار شود. قطر به عنوان کشور خواهان تغییر در کشورهای عربی، خود به علت اجرا نکردن تغییرات و اصلاحات، با انتقادهای بسیاری روبرو است و با این تغییر می خواهد اعتراضات داخلی را آرام کند، اما وجود گرایش محافظه کارانه تمیم و تمایل وی به اخوان المسلمین، و صرف نظر از دیدگاههای شخصی امیر قطر انتظار نمی رود پس از جانشینی وی تغییرات زیادی در اداره این کشور روی دهد.
در نهایت این که قطر بعد از یک دوره افراطی گری و بیش فعالی در منطقه اکنون نیازمند بازسازی وجهه و موقعیت خویش است تا با وضعیت جدیدی دخالت های خود را در منطقه از سر گیرد.
حسین بک وردیمنبع: بصیرتانتهای متن/
05:00 - 29 خرداد 1392
2 بازدید
1 پاسخ