مؤلفه هاى جهانى شدن اسلامى
خبرگزاری فارس: توحیدمحورى، از مهمترین ویژگىهاى حکومت جهانى اسلام است. کلیه قوانین و تدابیر اجرایى در این حکومت بر محوریت توحید استوار است. توحید سرچشمه وحدت قانونگذارى و محور مشترک تمام جوامع بشرى در جایگاه بندگان خداى یکتاست.
ب. مؤلفههاى جهانىشدن اسلامى
جهانىشدن اسلامى به گونهاى متمایز داراى ارکان، اصول، مبانى، عناصر و مؤلفهها، راهبردها، راهکارها و ساختهاى ویژهاى است. برخى از مهمترین مؤلفههاى جهانىشدن اسلامى را مىتوان در قالب مؤلفههاى جامعه آرمانى اسلام دنبال کرد، اما پرداختن به نقاط عطفى که رویکرد ما به جهانىشدن را متمایز مىکند در خور تأمّل است.
اسلام با روایت شیعى آن، که مترقىترین عناصر را در خود دارد، براى عصر جهانىشدن، منطقى قوى و مستدل و مبتنى بر فطرت و عقل بشرى ارائه مىنماید. جامعه جهانى شیعه مبتنى بر عناصر گوناگونى است. جامعه جهانى شیعه، مبتنى بر عدل، رفاه، امن و سلام، تربیت و اخلاق، علم و پیشرفت است. بنابراین، جهانىشدن اسلام شیعى بر چند اصل و عنصر محکم، استوار است که آرمانگرایى، توحیدمحورى، فطرتگرایى، عدالتمحورى، حکومت جهانى واحد، اجتهاد، علممحورى، دعوت و جهاد از جمله آنها هستند.
1. آرمانگرایى
یکى از اصول یا مؤلفههاى جهانىشدن اسلامى، همین نوع نگاه آرمانى به انسان و سرنوشت جهان است که با ترسیم خطوط کلى آن از لحاظ ساختار سیاسى، قوانین و قواعد اجرایى، و راهبرد و راهکارهاى اجرایى قابل تصور است. تصور و تصویرسازى از دنیایى آرمانى و نه خیالى که امکان تحقق و واقعیتپذیرى آن دور از دسترس مخاطبان نباشد یکى از ظرفیتها و مؤلفههاى اساسى جهانىشدن اسلامى است.
خاصیت چنین تصویرسازى حقیقى و نه ساختگى این است که طرح امکان جهانىشدن مطلوب با تأکید بر مفهوم آینده مشترک بشریت و معرفى نگاه دینى مثبت و امیدآفرین به آینده جهان را در قالب چارچوبى مشخص و در آرمانىترین وجه در حکومت عدل جهانى میسر مىسازد.در اندیشه اسلام، بخصوص با روایت شیعى آن، واژه «آرمان» دلالت بر واقعیتهاى برین مىکند و در درونمایه خود چهار ویژگى مهم دارد: نخست، عدم اکتفا به واقعیتهاى موجود؛ دوم، وجود واقعیتى متعالى و برین در فراسوى افق واقعیت موجود؛ سوم، امکان حرکت انسانها از واقعیتهاى موجود به سوى واقعیت برین؛ چهارم، تأکید بر تکاپو و جستوجوى انسانها براى یافتن ابزارهایى که واقعیت موجود را به سوى واقعیت برین سوق مىدهد.15
زندگى اجتماعى شیعیان همواره در پرتو آرمان اصیل خود بوده است و غوطهورى در واقعیتهاى موجود زندگى، شیعیان را از تکاپو براى ارتقا و تعالى خود براى تقرب به آن آرمان اصیل، باز نداشته است. تاریخ حیات اجتماعى شیعه با جامعه آرمانى آغاز شده و به جامعه آرمانى نیز ختم مىشود. افزون بر این، حتى تاریخ حیات اجتماعى انسان در نهایت به جامعه آرمانى ختم مىشود.
در اندیشه اجتماعى و تاریخى شیعه، جامعه آرمانى اسلامى با «مدینهالرسول» آغاز شد.16 زمانى هم فرا مىرسد که آخرین پیشواى معصوم (عج)، بار دیگر زمام قدرت و حاکمیت را به دست گیرد و «مدینهالرسولِ» پایان تاریخ را بر پا کند و دو آرمان را در ابتدا و انتهاى تاریخ امت اسلام به یکدیگر پیوند دهد.در این تفسیر، شکلگیرى جمهورى اسلامى ایران در این برهه تاریخى خاص، در حقیقت، فرصتى دوباره فراهم آورده است تا جامعه شیعه را از انزوا به درآورده و ظرفیت مساعد را براى گرایش دوباره امت اسلام به سوى جامعه آرمانى اسلام ناب در پایان تاریخ فراهم سازد و در دورانى که بسیارى از متفکران اجتماعى و سیاسى آماده قربانى کردن تمام آرمانها به پاى واقعیتهاى فورى و یا غیرحقیقى هستند، بار دیگر آرمانها را بر قله مناقشات فکرى بشر بنشاند و پیمودن راه به سوى جامعه آرمانى را بر سر زبانها اندازد.17
2. توحیدمحورى
توحید به معناى باور به یگانگى خداى متعال صرفا امرىاعتقادى نیست، بلکه لوازم و پیامدهاى این اعتقاد در زمینههاى اجتماعى، سیاسى و دیگر عرصههاى حیات بشرى به نمایش درمىآید؛ چنانکه اعتقاد به یگانگى ذات بارىتعالى صرفا محدود به آن نیست و توحید در خالقیت، ربوبیت، الوهیت، عبادت، فاعلیت و دیگر عرصهها را به دنبال دارد.پس اعتقاد به چنین توحیدى منجر به جریان این اعتقاد در سراسر افعال و ابعاد وجود حیات فردى و جمعى انسان مىگردد. به هر حال، از لحاظ فلسفى تمام کثرات با تعبیر و تأویل مناسبى، به وحدت منجر مىشوند، چنانکه از وحدت سرچشمه گرفتهاند.
توحیدمحورى، از مهمترین ویژگىهاى حکومت جهانى اسلام است. کلیه قوانین و تدابیر اجرایى در این حکومت بر محوریت توحید استوار است. توحید سرچشمه وحدت قانونگذارى و محور مشترک تمام جوامع بشرى در جایگاه بندگان خداى یکتاست. حکومت جهانى اسلام به صورت تجلّى اراده الهى، بالاترین سازوکار مدیریتى و اجرایى است. بر اساس اندیشه توحیدى، نابرابرىهاى طبقاتى و نژادى رنگ مىبازد و همگان در صف واحد، پیرو این دین واحد و فرمانبردار قانون الهى شناخته مىشوند.18
3. فطرتگرایى
انسان مرکب از روح و جسم است که روح منطبق بر فطرت ثابت الهى است و جهتگیرى فطرت به سوى کمال و ارزشهاى الهى و حقیقى است. از آنرو که فطرت در همه آحاد بشریت، فارغ از رنگ و نژاد و دین و فرهنگ و جغرافیا و دولت و کشور، یکسان است، بنابراین، مىتوان آن را بسترى آماده براى پذیرش نداى جهانى اسلام در برپایى حکومت جهانى واحد در نظر گرفت.
«فطرت انسان، که تمام هویت او را تشکیل مىدهد، از گزند دگرگونى مصون و از آسیب اختلاف محفوظ است؛ یعنى نهاد هر فردى در اصول کلى و قوانین جامع بشرى نه متغیر است و نه نسبت به افراد دیگر متغایر. لذا فطرتها نه تنها مخالف یکدیگر نیستند، بلکه نسبت به همدیگر مختلف هم نخواهند بود. هرگز تغیرهاى بدنى و تغایرهاى اقلیمى و مانند آن، نمىتواند اصول ثابت و مقبول همگان (مانند اصل آزادى، استقلال، امنیت و عدالت) را دگرگون کند.»19
بنابر اینکه تعالیم اسلام منطبق بر فطرت بشرى است، پس ویژگى و خصلت جهانشمول دارد و افزون بر ظرفیت و توانمندى درونى تعالیم اسلام براى جهانشمولى، با فطرت و خواستههاى معقول بشرى انطباق دارد که جهانىسازى اندیشه اسلامى را از حالت تحمیلى خارج و کلیه جوامع بشرى را اقناع مىکند. از اینروست که قوانین و دستورالعملهاى اسلامى داراى ماهیت فرازمانى و فرامکانى است.20
4. عدالتمحورى
جامعه آرمانى اسلام بر محور عدالت اجتماعى شکل مىگیرد؛ چراکه بر این اساس است که حق هر چیزى داده مىشود. به جا آوردن حق خدا، حقوق جسم و روح انسان، حق طبیعت، حقوق دیگر انسانها، حقوق سایر موجودات، و حق انواع عرصههاى حیات فردى و اجتماعى انسان در گرو عدالتمحورى است.اساسا ریشه عدل نیز در دومین اصل اعتقادى شیعیان نهفته است که به عدل الهى باور عمیق دارند. جهانىشدن اسلامى از این اصل اصیل براى تنظیم روابط گوناگون انسان و خالق و انسان و سایر موجودات بهره مىگیرد.
5. اجتهادگرایى
از آنرو که از غیبت امام معصوم (عج) هزار و اندى سال مىگذرد و به تعبیر امام قدسسره شاید هزاران سال دیگر هم طول بکشد، پس با توجه به اصول محکم و ثابت دین در برابر امور جارى و دایم در حال تغییر جهانى مىتوان استدلال کرد که اجتهاد پویاى شیعى، حکم ابزار مستحکمى را دارد که علما و اندیشمندان مسلمان را براى چارهجویى براى مشکلات و یا موضوعات جدید و دمبهدم نو شونده جهان را پویا و کارآمد مىکند تا بتوانند توانایىهاى نهفته در اصول ثابت دین را در چارهجویى براى معضلات اجتماعى و جهانى انسان به فعلیت برسانند.
6. علممحورى
یکى از مهمترین عناصرى که اسلام شیعى بر آن تأکید زیادى دارد دانشاندوزى و علممحورى است. اساسا تأکیدى که در اسلام بر فراگیرى دانش شده است شاید در هیچ دین و مکتب فکرى دیگرى نشده باشد. توجه به جایگاه علم و دانش در زندگى و کسب و انتشار معرفت تا بدانجاست که جامعه فاقد دانش روز در واقع، فاقد زبان و ابزار لازم براى بیان اهداف و منطق و استدلالهاى درون مکتبى و عقلى و فلسفى خویش است.
جامعه فاقدِ دانش روز، جامعهاى ناتوان است که در دنیاى کنونى به زودى کنار زده مىشود و کاروان پیشرفت انسانى از کنار آن خواهد گذشت و به طور قطع، به مرور زمان از چرخه تولید دانش حذف مىشود.منظور از دانش و علم، تنها علم فقه و علوم سنتى نیست؛ زیرا این دیدگاه بسیار تنگنظرانه و کوتهبینانه و تقلیلگرایانه است. در یک دیدگاه واقعگرا، علم شامل تمامى عرصههاى حیات انسانى از جمله علوم موردنیاز بشر در عرصه طبیعى نیز خواهد بود.
امروزه به یقین مىتوان ادعا کرد که متولیان فرداى جهان کسانى خواهند بود که دانش روز را دارا باشند و حتى به بنبستشکنى در ساحت معضلات و معماهاى ناگشوده بشریت درباره مسائل گوناگون مربوط به جنبههاى مختلف حیات طبیعى، اجتماعى، سیاسى، فرهنگى و... اقدام نمایند.باید علم را به مهد اصلى خود یعنى شرق بازگرداند؛ نه بدین معنا که دیگران را از آن محروم کنیم، که این امر بسیار تقلیلگرایانه و در دنیاى امروز، نشدنى و کلاً از بنیان و اساس اندیشهاى جزمگرا و کوتاهفکرانه است.
باید علم را با ماوراء پیوند زد و به آن جهت داد. جهت و غایتمندى علم چیزى است که در پیوند علم و دین حاصل مىشود. باید علم را در سایه دین قرار داد تا علم اسلامى و در معیار جهانى ظاهر شود. باید بر تحقیقات و علمورزى و دانشاندوزى تأکیدى فراتر از تعارف مبذول داشت. اینکه در اسلام بر علم و دانش تأکید شده، علاوه بر اینکه باید شبهه تقابل دین و علم را زدود، باید قدم فراتر نهاد و در این بخش سرمایهگذارى کرد و این امر، علاوه بر اینکه نیازمند تدبیر و طرحى جامع و بهروز است، نیازمند صبر و حوصله است؛ زیرا نمىتوان انتظار داشت که تحقیقات علمى به سان گیاه یکساله گندم زود به ثمردهى بینجامد؛ گاهى باید هفت سال به پاى درخت گردو انتظار کشید تا به بار بنشیند.
7. حکومت واحد جهانى
از آنرو که اسلام آخرین دین الهى و منطبق بر فطرت بشرى است، به دنبال تشکیل حکومت جهانى اسلام بر مبناى نگرش جهانشمول تعالیم اسلامى است؛ زیرا دولت جهانى، یک ضرورت انسانى است و روشنترین دلیل بر این امر، اجماع و اتفاق بشر، از تمامى ادیان و فرهنگهاست که معتقدند تاریخ جهان در نهایت شاهد برپایى چنین دولتى خواهد بود.
از اینروست که مسلمانان به برپایى حکومت واحد مهدوى ایمان دارند؛ یهود به ظهور سلطنتشان بر جهان عقیدهمند هستند؛ نصارا به بازگشت مسیح نجاتبخش اعتقاد دارند و مارکسیستها بر برپایى نظام اشتراکى ثانوى (کمونیزم دوم) دل بستهاند. اما بر فراز همه این ادعاها، دولت جهانى اسلامى داراى رهبرى جهانى، قانونى جهانشمول در جامعه واحد جهانى و همراه با گسترش فرهنگ جهانى اسلامى بر پا خواهد شد.21
جهان باید داراى حکومت واحد باشد تا در راستاى اصل توحید که حاکم بر تمام هستى، از جمله امور اجتماعى بشر و بخصوص سیاست است، حرکت کند. حاکمیت مطلق خداوند به نزول اجلال الهى در روى زمین صورت نمىگیرد، بلکه امور بندگان خود را به دست افرادى از جنس بشر، اما منتخبان و برگزیدگان ذات الهى سپرده است. پس در واقع و مطابق با حقیقت ناب، هر حکومتى جز حکومت الهى اسلام مردود خواهد بود.
پس بسط ارزشهاى دینى و به ویژه عدالت و تسهیل در دستیابى انسان به هدف نهایى و کمال انسانى، نیازمند سازوکار اجرایى آن تحت عنوان «تشکیل حکومت جهانى واحد» است؛ بخصوص امروزه که یأس و سرخوردگى جوامع بشرى از مکاتب و نظامهاى موجود، زمینههاى پذیرش آموزههاى اسلامى را بیش از پیش مهیا ساخته است.
حال منظور از حکومت واحد جهانى یا دولت جهانى چیست؟ منظور از دولت جهانى، دولتى همانند دولت نبوى است که هرچند حتى بر جزیرهالعرب نیز به طور کامل حاکمیت نداشت، اما دولتى جهانى بود. چون ملاک جهانشمولى، مبادى و ارزشهاى والاى انسانى است؛ارزشهایى که ماهیتا ارزشهاى مطلقى هستند و محدودیت زمانى و مکانى نمىپذیرند.
پس دولتى که به راستى بر مساوات و عدالت و حق، قیام کند دولتى جهانى خواهد بود؛ زیرا این ارزشها بر حسب سرزمینها و ملیتها تفاوت پیدا نمىکنند. اما دولتى که به تقدیس ملیت معینى یا سرزمین خاصى برمىخیزد نمىتواند جهانى باشد، هرچند حکومتش گسترده باشد؛ همانند دولت بریتانیاى کبیر که زمانى دو سوم جهان را تحت پوشش حاکمیت خود قرار داده بود.22
لازم به یادآورى است که اگر چنان فرصتى براى اسلام فراهم شود که بتواند تمام ممالک و سرزمینهاى جهان را تحت پوشش حکومت عدل اسلامى درآورد، از این امر دریغ نخواهد کرد. هرچند بنا بر شرایط موجود و شاید چندین قرن آینده چنین امرى کمتر امکان وقوع خواهد یافت، اما به هر حال در اسلام و تعالیم حیاتبخش آن، چنین تمهیدى نیز براى چنان دورانى اندیشیده شده است.
شهید صدر بر این باور بود که استحقاق دولت اسلامى نسبت به کل جهان هم از جنبه سیاسى است؛ یعنى چون اسلام داراى مدیریت سیاسى برتر است، پس باید بر تمام زمین حکومت کند؛ و هم از جنبه شرعى است؛ به این معنا که چون دولت اسلامى مسئول به اجرا در آوردن شرع و نشر آن و حمایت از موجودیت و کیان شرعى است و دایره شمول این استحقاق به هیچ حدى محدود نمىگردد (زیرا موجودیت سیاسى دولت اسلامى بر یک مبدا فکرى عام استوار است که برحسب اراضى و بلاد تفاوت پیدا نمىکند)، پس دولتاسلامىبرکلزمینحقشرعى دارد.23
شاید در باور بسیارى چنین رسوب کرده باشد که تحقق حکومت جهانى اسلام فقط منوط به ظهور منجى عالم بشریت حضرت مهدى (عج) است، در حالى که با توجه به تجربه جمهورى اسلامى ایران در برپایى نظام اسلامى مبتنى بر آموزههاى اسلام، مىتوان بهیقین مدعى شد که حکومت جهانى واحد مىتواند پیش از ظهور و حضور امام زمان (عج) هم تحقق نسبى یابد.
8. دعوتمحورى
مهمترین رسالت پیامبران رساندن پیام الهى به گوش جانهاى تشنه حقیقت و توحید بوده است. از آنرو که خداوند، انسانها را بر فطرت الهى خویش سرشته است، پس، زمینه پذیرش دعوت الهى پیامبران پیشاپیش فراهم بوده است و نشانه آن اینکه، هر گاه انسانهاى فقیر و ساده، یعنى کسانى که زورگویى و زراندوزى، فطرت بیدارشان را غبارآلود نکرده بود،پیام پیامبران را مىشنیدند به راحتى مىپذیرفتند و آن را بهسان گمشده خویش مىدیدند. «
رسالت رسمى پیامبران، شناساندن جهان، انسان و پیوند انسان و جهان به انسان و تجهیز وى در معارف اعتقادى، فضایل اخلاقى، احکام فقهى و حقوقى است تا نه کژراهه رود و نه راهبند دیگران شود. چنین کار سترگى نیازمند به وحدت مبدأ قابلى است که تحلیل معناى فطرت و تبیین هویت اصیل او عهدهدار آن است و محتاج به وحدت مبدأ فاعلى است که آفریدگارِ مثلث مزبور و پروردگار آن است و تعلیل توحید خداوند ضامن آن مىباشد.
و چون هدف مشترک تمام انبیا و امامان معصوم شکوفا کردن گنجینه فطرت از یکسو و تعلیم کتاب و حکمت از منظر دانش و بینش و تزکیه روح و تضحیه نفس از منظر کشش و کوشش از سوى دیگر است، لذا هر پیامبر سابق، مبشر لاحق و هر رسول قادم، مصدق غابر بودهاند و خداى سبحان برنامه سالف و آنف آنان را چنین بیان فرمود: «
لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَالْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ.» (حدید: 25) از این تحلیل مىتوان رمز موفقیت انبیاى الهى را در ارائه قوانین حقوقى ارزیابى کرد؛زیرا با وحدت قانونپذیر، یعنى هویت اصیل انسانى، و با توحید قانونگذار، یعنى خداى سرمدى، و با اتحاد گزارشگران قانون الهى در صدق و امانت، یعنى انبیا، تمام عللِ تعاملِ متعادل و همه عواملِ تفاهمِ متمایل فراهم است و هیچ بهانهاى براى پیمان دوستى بستن و پیمان نشکستن نیست. غیبت پیامبران یا تغایب از آنان خسارت گسستن نظام هماهنگ پیروان ادیان آسمانى را سبب مىگردد.»24
9. جهادگرایى
شاید در سطحىترین برداشت، موضوع جهاد در اسلام، آن هم بخصوص نوع ابتدایى آن، امر غریبى به نظر برسد و تصور شود: مگر اسلام داراى چنان منطق فراگیرى نیست که نیازمند جهاد باشد تا دین و دولت خود را گسترش دهد؟ البته توضیح جهاد ابتدایى نیازمند تفصیل زیادى است، اما خلاصه اینکه:
اولاً، اسلام دین صلح و دوستى و مهربانى است؛ چنانکه ادیان آسمانى و توحیدى با بشارت آبادانى دین و دنیا و آخرت انسان به بشریت عرضه شدهاند.
ثانیا، اسلام داراى منطق و تعقل است و البته نیازمند فضایى آرام و فاقد تنش براى بیان و عرضه دیدگاهها و آموزههاى عمیق و نجاتبخش براى بشریت. ثالثا، دعوت اسلام براى پذیرش دین حق و حاکم شدن ارزشهاى اسلامى به مراتب مقدم بر جهاد ابتدایى است. اما به هر حال، گاهى براى اشاعه دین حق، لازم است تا موانعى که بر سر راه رسیدن پیام نورانى اسلام به گوش جهانیان است برداشته شود؛ موانعى که در رسیدن پیام به پیامگیرندگان ایجاد اخلال مىکنند و مانعى جدى بر سر راه هدایت نوع بشر به شمار مىآیند.
ج. حوزههاى علمیه و مسئله جهانىشدن
جهانىشدن یک نظریه جدید است که باید گفت براى دوران کنونى جهان، یا از روى برنامه و طرح قبلى، تدوین شده است؛ یا خود به خود و با انباشت تجربههاى بشرى در طول تاریخ جهان، تاریخ علم، تاریخ سیاست وجامعهشناسى و با توجه به امکانات و فناورىهاى اطلاعرسانى، زمینه بروز و جلوهگرى یافته است.هر چه هست، مهم این است که مسلمانان و شیعیان در برابر این پدیده نوین بشرى چه جایگاهى دارند و چه برخوردى مىتوانند داشته باشند.
اگر زمانى سخن گفتن از حکومت جهانى اسلام شیعى نامقدور بود یا براى گوشهاى جهانیان و نظریهپردازان جهانى سنگینى مىکرد، اما اینک با توجه به درماندگى بشر در مقابل بحرانهاى گوناگون، از جمله بحران معنویت، بحران امنیت، بحران هویت، بحران زیستمحیطى و آشفتگىهاى سیاسى، حکومت جهانى به سخن روز تبدیل شده است و هر مکتبى درصدد است تا دیدگاههاى خود را بىعیب و نقصتر از دیگران جلوه دهد تا سکان امر سیاست جهانى به او سپرده شود. امروزه لیبرال دموکراسى به تمام حیلهها و ترفندها و نظریهپردازىها متوسل مىشود تا خود را بر کرسى بنشاند.
به نظر مىرسد اسلام و بخصوص شیعیان مىتوانند توانایىهاى نهفته در اندیشه اسلام ناب را با تمام وجود به دنیا عرضه کنند و بهجِد، خواستار هدایت نوع بشر در دوران معاصر باشند.این مهم شاید در کوتاهمدت محقق نشود، اما در پیش گرفتن رویهاى براى حاکمیت نظریه جهانىشدن اسلامى و حکومت جهانى اسلام مىتواند زمینهساز این مهم باشد. پس باید براى قرنهاى آتى برنامهریزى بلندمدت کرد، گرچه چنین طرحهاى بلندمدت، در دوران حیات ما به ثمر ننشیند.
امروز جهان تشنه اسلام ناب محمدى است؛ پس باید جهان را به سوى حاکم شدن معیارهاى اسلامى که کاملاً انسانى و مترقیانه است هدایت کرد. اگر اسلام آنگونه که هست به ضمیر و باطن افراد معرفى شود، اگر معاند و کینهتوز نباشند و وجدان بیدار آنها همچنان در پى معرفت ناب و اصیل و انسانى باشد، قطعا آن را با آغوش باز خواهند پذیرفت.
پس، از یکسو، با عرضه اسلام ناب، مفاهیم اصیل آن را تبیین، و جهان را با دیدگاه جهانى اسلام آشناتر کرد و از سوى دیگر، با ارائه طرحهاى بلندمدت و زمانشناسى مناسب، تدابیرى براى دستکم صد سال آینده اتخاذ کرد.حوزههاى علمیه، بخصوص هرم مدیریتى حوزه، باید برخوردى فعالتر با مفاهیم جدید مانند جهانىشدن، دموکراسى اسلامى و مفاهیمى از این دست داشته باشند. به نظر مىسد بدنه حوزه به دلیل سر و کار داشتن با علوم سنتى، کمتر درگیر مفاهیم جدید با شیوهاى علمى و اندیشهاى است.
گاهى مواجهه با این مفاهیم تا حدى همراه با بىتفاوتى و گاهى متأسفانه منفعلانه است. هرچند از انصاف به دور است که تلاش محققان و پژوهشگران جوان و روشناندیش حوزوى را نادیده بگیریم، اما بدنه اصلى حوزه، بخصوص کادر مدیریتى و عالى حوزه، از جریانات روز به روز نو شونده علمى برکنار ماندهاند و همچنان ترجیح مىدهند به دروس سنتى حوزه بپردازند.اگر هم ورودى در این مباحث دارند، بدون روششناسى و ترمینولوژى مباحث جدید است. این مسئله موجب ارائه ترکیبى ناهمگون از مباحث سنتى حوزوى و مباحث جدید مىشود که چندان مورد استقبال واقع نمىشود و کاربردى نمىگردد.
تبیین مفهومى جهانىشدن و جهانىشدن اسلامى براى طلاب و علماى حوزه، دایر کردن کرسىهاى نظریهپردازى در باب جهانىشدن، راهاندازى کرسىهاى درس خارج در باب جهانى شدن اسلامى، تدوین کتب متعدد با رویکرد فقهى ـ اجتماعى در موضوع جهانىشدن اسلامى، فعال شدن طلاب و نظریهپردازان جوان حوزه در زمینه جهانىشدن اسلامى، و برگزارى همایشهاى بینالمللى درباره رابطه اسلام و جهانىشدن مىتواند برخى از راهکارهایى باشدکه حوزه را به عنوان متولى امر دین و دنیاى بشریت به تکاپو وادارد تا هرچه بیشتر بر مباحث نظرى جهانىشدن اسلامى تمرکز شود و ادبیات لازم براى تبیین دیدگاه اسلامى فراهم گردد.
با توجه به موج بیدارى اسلامى، باید بیشتر احساس وظیفه کرد و در نظر داشت که دوران یأس و ناامیدى از دست یافتن به نتیجه، پایان یافته است. باید با امیدوارى به سمت آینده، که از آنِ اسلام است، حرکت کرد.
نتیجهگیرى
اساسا جهانىشدن اسلامى به معناى همان جامعه آرمانى شیعه است که تمام بشریت آن را آگاهانه یا ناخودآگاه انتظار مىکشند. جهانىشدن به عنوان یک روند جهانى داراى دستاوردهایى است که از یکسو، بسترى نظرى براى مباحث جامعه آرمانى اسلام و شیعه فراهم مىنماید و از سوى دیگر، ابزارهایى نیز در اختیار مسلمانان قرار داده است.اسلام با روایت شیعى آن، که مترقىترین عناصر را در خود دارد، براى عصر جهانىشدن، منطقى قوى و مستدل و مبتنى بر فطرت و عقل بشرى ارائه مىنماید.جامعه آرمانى شیعه، مبتنى بر عدل، رفاه، امن و سلام، تربیت و اخلاق، علم و پیشرفت است.
بنابراین، جهانىشدن اسلام شیعى بر چند اصل و عنصر محکم، استوار است که آرمانخواهى، توحید محورى، فطرت الهى، عدالتمحورى، حکومت جهانى واحد، اجتهاد، علممحورى، دعوت و جهاد از جمله آنها هستند. اسلام شیعى که منطبق بر فطرت پاک انسانى و الهى است، ما را به سوى خداى واحد فرامىخواند که توحید او در سراسر هستى سریان دارد و مخلوقات، هریک به زبانى ثناى او مىگویند.
عدل خداوندى سرچشمهاى جوشنده براى جریان یافتن در تمام هستى و کل کائنات است؛ چراکه اساس عالم بر توحید و عدل بنا نهاده شده است. پس قوام جهان و پایدارى آن نیز به عدالتمحورى است. اسلام دین دعوت به راه درست و تنها راه سعادت بشریت است، و بدین منظور درصدد برپایى حکومت عدل جهانى در سراسر جهان است.
براى دست یافتن به این آرمان بلند است که باید با جهد و تلاش و اجتهاد به سوى علمورزى و حاکمیت ارزش دانش در جامعه اسلامى دست زد تا زمینه براى گسترش عدالت در وسیعترین وجه ممکن، فراهم گردد. البته حکومت جهانى واحد اسلامى و تحقق آرمان بلند آن در گستراندن عدالت براى تمام جهانیان نیازمند جهاد با کسانى است که سد راه روشن اسلام هستند.
پی نوشت ها:
15ـ دانشنامه امام على علیهالسلام، زیرنظر علىاکبر صادقىرشاد، ج 6 سیاست، ص 167.
16ـ همان، ص 169.17ـ همان، ص 170.
18ـ عبدالقیوم سجادى، «جهانىشدن و مهدویت: دو نگاه به آینده»، قبسات، ش 33، ص 129.
19ـ پیام علمى آیتاللّه جوادى آملى به اجلاس تعامل سازنده ادیان الهى چارچوبى براى نظام جهانى، اسفند 1384، www.esraco.net.
20ـ همان.
21ـ عبدالکریم آلنجف، «دولت اسلامى دولتى جهانى»، ترجمه مصطفى فضائلى، حکومت اسلامى، ش 7، ص 172.
22ـ عبدالکریم آلنجف، «ابعاد جهانى نظریه سیاسى اسلام 2»، ترجمه مصطفى فضائلى، حکومت اسلامى، ش 4، ص 90.
23ـ سید محمدباقر صدر، المجموعة الکاملة لمؤلفات السید محمدباقر الصدر، ج 13، ص 99.
24ـ پیام علمى آیتاللّه جوادى آملى به اجلاس تعامل سازنده ادیان الهى.
سیدمهدى سیدیان/کارشناسى ارشد علوم سیاسى، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى قدسسره
منبع: ماهنامه معرفت شماره 169انتهای متن/
08:16 - 11 شهریور 1391
21 بازدید
1 پاسخ