تاریخچه نظام آموزش اسلامی
خبرگزاری فارس: طبق تحقیقات، بنای مدارس مستقل و جدا از مساجد در ممالک اسلامی از اوائل قرن چهارم شروع شده است.
نظامیهها و استقلال مدارس طبق تحقیقات، بنای مدارس مستقل و جدا از مساجد در ممالک اسلامی از اوائل قرن چهارم شروع شده است و این که برخی از مورخان نظامیه بغداد را اولین مدرسه اسلامی دانسته و نظام الملک را نخستین بانی مدارس در اسلام پنداشتهاند، سخن درستی نیست و بیشک نظامیه بغداد اولین مدرسه اسلامی نبوده است. خواجه نظام الملک وزیر دانشمند طوسی در دوران وزارت خود مدارس کاملا بیسابقهای را تاسیس کرد. مدارسی که در سراسرجهان اسلام؛ بغداد، بصره، موصل، اصفهان، نیشابور، بلخ، هرات، بخارا، مرو، آمل و طبرستان ساخته شده بود، به نام نظام الملک، نظامیه خوانده شد. نظامیه بغداد ساختمانی باشکوه و عالی داشت که نظام الملک برای ساختن آن دویست هزار دینار خرج کرد و در اطراف آن بازارهایی ساخت که آن را وقف مدرسه کرد و گرمابهها و دکانها خرید و بر آن وقف کرد و هر سال برای استادان و شاگردان مبلغ پانزده هزار دینار صرف میکرد. در این مدرسه شش هزار شاگرد زندگی میکردند و به تحصیل علوم مختلف مشغول بودند. برای تدریس در نظامیه بغداد، همواره از دانشمندان بزرگی چون؛ ابو اسحاق شیرازی، ابن صباغ و ابو سعید نیشابوری معروف به «متولی » و غزالی و نظایر آنها استفاده میشد. معیدان این مدرسه نیز از میان بهترین دانشمندان انتخاب میشدند. در انتخاب کتابداران نیز دقت فراوانی به عمل میآمد.
یکی از این کتابداران ابوزکریا، ادیب و خطیب معروف است که بعد از مدتی در زمره مدرسان آن مدرسه درآمد. به اقرار بعضی از مورخان، نظامیه نیشابور پیش از آن که نظامیه بغداد ساخته شود، بنا گردیده بود و امام الحرمین عبد الملک جوینی در آن تدریس میکرد و هر روز سیصد تن از دانشمندان و طالبان علم در درس وی حاضر میشدند. نظامیهها سرآغاز یک دگرگونی نظامیهها مراکز فعالیتهای علمی عصر بود و اساتید آنها غالبا علمای بزرگ عصر بودند. از همه بلاد اسلامی تا مدتها طالبان علم به این مدارس روی میآوردند و در این کهنهترین دانشگاههای جهان، هم حجره و مأوایی برای سکونت داشتند و هم معیشت آنان فراهم بود. علاوه بر این کتابخانه و بیمارستان، مسجد و مجلس وعظ هم در دسترس آنها بود. در این نظامیهها مدرسان درجاتی داشتند و با عناوین استاد و مدرس و معید با لباسهای خاص ظاهر میشدند و ظاهرا همینها است که دانشگاههای اروپا از آن تقلیدکردند. با تاسیس این نظامیهها نهضت بزرگ علمی و فرهنگی در کشورهای اسلامی شروع شد و فکر بلند وزیر دانشمند سلجوقی خواجه نظام الملک- سرمشق سایر وزرا و بزرگان بلاد اسلامی گردید و بسیاری از بزرگان به فکر تاسیس مدارسی بر اساس تشکیلاتی عالی و منظم افتادند.
بنای نظامیهها به قدری در تاریخ فرهنگ اسلامی مهم است که حتی بعضی از مورخان، خواجه را نخستین بنیانگذار مدرسه در بلاد اسلامی دانستهاند. ولی مورخ معروف «سبکی» در کتاب خود میگوید: من در این باره فکر کردم با این که پیش از خواجه در بلاد اسلامی، مدارس زیادی وجود داشت، بر چه اساسی خواجه را موسس نخستین مدرسه در فرهنگ اسلامی دانستهاند؟ این فکر بر من غلبه یافت که خواجه نظام الملک، اولین کسی است که برای طلاب راتبه مقرر داشته است. زیرا بر من ثابت نیست که پیش از خواجه راتبهای برای طالبان علم مقرر شده باشد و به احتمال قوی چنین کاری تا روزگار خواجه صورت نگرفته بود. از این جا معلوم میشود تنها امر مهمی که در مدارس قبلی معمول نبوده و خواجه آن را معمول ساخت راتبه و کمک هزینه دانشپژوهان بوده است، او علاوه بر تاسیس مدارس توانست نیازمندیهای دانشجویان را برطرف سازد تا آنان بتوانند فارغالبال و آسوده به تحصیل مشغول شوند و تنها دغدغه آنان علم و تحصیل باشد. پیام حوزه
10:42 - 6 آذر 1390
97 بازدید
1 پاسخ