رفتار علوي
خبرگزاري فارس: بهترين انسانها كساني هستند كه ظاهر و باطني يكدست و پيراسته دارند. آنان يگانه روزگار و خوبترين بندگان خدايند. همه افراد توفيق يافتن دوستي همدل و همزبان را نمييابند. چه بسا انسانهايي كه چهرهاي زيبا و جذاب، ولي باطني بيمار و آلوده دارند.
كنترل خشم
-----------------
خشم و غضب بر هم زننده تعادل روحي انسان است و آتشي است كه ميتواند ويرانيها و خسارتهاي فراواني به بار آورد. اين اسب سركش اگر مهار نشود، آسيبهاي جبرانناپذيري به سرنشين خود وارد ميسازد. متأسفانه بعضي از مردم هنگام خشمگين شدن، كنترل خود را از دست ميدهند و به هر كاري دست ميزنند تا آتش غضب خود را فرو نشانند. ازاينرو، ممكن است آبروي ديگران را بريزند يا انواع تهمتها را نثار طرف مقابل كنند. اين در حالي است كه عصبانيت، مجوزي براي ريختن آبروي ديگران نيست و اسلام هرگز اجازه نميدهد كه انسان هنگام خشمناك شدن، به هر كاري دست بزند. از آنجا كه عصبانيت، بيش از همه به خود شخص عصباني زيان ميرساند، بايد در حال خشمگيني از هرگونه كار شتابزده خودداري كرد. حضرت علي عليهالسلام ميفرمايد:
اِكْظِمِ الْغَيْظَ عِنْدَ الْغَضَبِ وَ تَجاوَزْ مَعَ الدَّوْلَةِ تَكُنْ لَكَ الْعاقِبَةُ.1
هنگام غضب، خشم خود را فرو كش و هنگام قدرت درگذر. در اين صورت، عاقبت خوشي در انتظار توست.
در كلامي ديگر كه اهل سنت روايت كردهاند، حضرت ميفرمايد:
كسي كه مهار خشم و غضب خود را به دست خويش نگيرد، در حقيقت، عقل او ناقص است.
مَنْ لَم يَمْلِكْ غَضَبَه، لَم يَكْمُلُ عَقْلُهُ.2
كسي كه مالك غضب خود نشده، عقلش كامل نگشته است.
اصلاح نفس
---------------
زنگار گناه و پيروي از هوا به تدريج جان پاك و فطرت خدادادي را آلوده ميسازد و آدمي را به انحراف ميكشاند. انسان در زندگي خود، خواه ناخواه، عيبها و كاستيهايي دارد كه خود بهتر از ديگران، آنها را ميشناسد. هواهاي نفساني هميشه مانع تكامل انسان ميشود و به او اجازه نميدهد به اصلاح خود بينديشد و عيب خويش را برطرف سازد. هرچند آدمي فطرت پاك خود را به كدورت گناه آلوده است، ولي خداوند اين توانايي را به انسان داده است كه براي مبارزه با نفس، تلاشي پيگير را آغاز كند و به تدريج، عيبهاي دروني خود را يكي پس از ديگري كنار بگذارد تا دوباره شبستان وجود خويش را به پاكي بيارايد. او ميتواند به وسيله مبارزه با نفس، سياهيهاي وجود خويش را برطرف سازد و به فطرت اصيل خود بازگردد. حضرت علي عليهالسلامميفرمايد:
مَنْ اَجْهَدَ نَفْسَهُ فِي اصْلاحِها سَعِدَ.3
هر كس در اصلاح نفس خود بكوشد، رستگار خواهد شد.
مقصود از اين اصلاح نفس، وجين علفهاي هرز به نام هوا و هوس است كه مزرعه سبز زندگي را به خشكاندن تهديد ميكند. حضرت در كلامي ديگر به مبارزه با آن فرا خوانده است و ميفرمايد:
جَاهِدُوا اَهْوَاءَكُمْ كَما تُجاهِدُون اَعْدَائَكُمْ.4
همچنانكه با دشمنان خود مبارزه ميكنيد، با هوا و هوسهاي خود مبارزه كنيد.
پرورش روح
--------------
بهترين انسانها كساني هستند كه ظاهر و باطني يكدست و پيراسته دارند. آنان يگانه روزگار و خوبترين بندگان خدايند. همه افراد توفيق يافتن دوستي همدل و همزبان را نمييابند. چه بسا انسانهايي كه چهرهاي زيبا و جذاب، ولي باطني بيمار و آلوده دارند. لطف خداوند رحيم ايجاب ميكند كه عيب اين افراد پوشيده بماند و آبرويشان حفظ شود، ولي در هر حال، خود انسان از باطنش آگاه است و نبايد از اين لطف خداوند سوء استفاده كند، بلكه بايد در برابر اين پردهپوشي بكوشد عيبهاي باطنياش را به تدريج برطرف كند تا ظاهر و باطنش نيكو شود. حضرت علي عليهالسلامميفرمايد:
ما اَقْبَحَ بِالاِْنْسانِ باطِنا عَلِيلاً وَ ظاهِرا جَمِيلاً.5
چهقدر زشت است كه انسان باطني بيمار و ظاهري زيبا داشته باشد.
توجه داشته باشد كه خداوند در قيامت بر اساس واقعيت حكم ميراند، چنانكه آن حضرت در كلامي ديگر به نقل اهل سنت ميفرمايد:
مَن كانَ ظاهِرُهُ اَرْجَحُ مِنْ بَاطِنِه خَفَّ ميْزَانُهُ يَوْمَ الْقَيَامَةِ وَ مَنْ كانَ بَاطِنُهُ اَرْجَحُ مِنْ ظَاهِرِه ثَقُلَ مِيزَانُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ.6
آن كسي كه ظاهرش بهتر از باطنش باشد، در روز قيامت، ترازوي عملش سبك خواهد بود و كسي كه باطنش بهتر از ظاهرش باشد، در روز قيامت، ترازوي عملش سنگين خواهد بود.
حسابكشي از نفس
--------------------------
انسان موجودي است مركب از عقل و غريزه و احساسات و خواه ناخواه در زندگي، خطا ميكند. اين خطاها به گرد و غباري ميمانند كه بر آيينه روح مينشينند و آن را تاريك ميكنند و صفا و روحانيتش را ميگيرند.
بايد چارهاي جست تا از ميزان خطاها كاسته شود. اگر انسان كارهايي را كه در طول روز انجام داده است، به هنگام شب، در نظر آورد و آنها را در محكمه وجدان بررسي كند، ميتواند اندكي از ميزان خطاهايش بكاهد. اين كار در گشايش زندگي مادي و معنوي آدمي بسيار نقش دارد، به شرطي كه استمرار يابد و انسان با شناخت نقاط ضعف خود، در پي اصلاح آنها برآيد. اصولاً بعضي رفتارها در نگاه نخست، ناشايست جلوه نميكند، ولي اگر با دقت به آنها بنگريم، نقاط تاريك آن روشن ميشود و آدمي با آگاهي از اشتباه و لغزش خويش ميكوشد از تكرار آن بپرهيزد. حضرت علي عليهالسلامدر توصيه به اين امر ميفرمايد:
لَيْسَ مِنّا مَنْ لَمْ يُحاسِبْ نَفْسَهُ فِي كُلِّ يَوْمٍ.7
آنكس كه هر روز از نفس خود حسابكشي نكند، از ما نيست.
و در سخني ديگر كه اهل سنت نقل كردهاند، ميفرمايد:
مَنْ لَمْ يُحاسِبْ نَفْسَهُ قَبْلَ يَوْمِ اَلْقَيامَةِ حَلَّ بِهِ اَلْنَّدَمُ.8
كسي كه به حساب نفس خود (در دنيا) پيش از آمدن قيامت نرسد، پشيماني سزاوار او خواهد بود.
زيادهروي در غريزه
---------------------
پيروي از اسب سركش شهوت، نتيجهاي جز پشيماني ندارد. چه بسيار لذتهاي لحظهاي و زودگذر كه گستره ويراني و زيانهاي جبرانناپذير آن تا ساليان سال گريبانگير آدمي ميشود. خداوند حكيمي كه غريزه را براي بقاي آدمي در وجود وي نهاده است، راه برآوردن آن را نيز در نظر گرفته است. خداوند، انسانها را به گونهاي آفريده است كه به ارضاي غريزه خويش نياز دارند. ارضاي غريزه، ضروري است، ولي بايد از راه مشروع باشد. اسلام براي اينكه نسل انسانها دستخوش نابودي نشود، بيبندوباري در ارضاي غريزه جنسي را به شدت رد ميكند و از همگان ميخواهد هنگام برآوردن غريزه جنسي، قوه تعقل را به كار گيرند. حضرت علي عليهالسلامميفرمايد:
مَنْ لَمْيَمْلِكْ شَهْوَتَهُ لَمْيَمْلِكْ عَقْلَهُ.9
هر كس مالك شهوتش نباشد، مالك عقلش نيست.
و كسي كه مالك شهوتش نباشد، در حقيقت، شهوتش مالك اوست و چنين كسي خوار است:
عَبْدُ الْشَهْوَتِ اَذَلُّ مِنْ عَبْدِ اَلْرِقِّ.10
بنده شهوت از بنده زرخريد خوارتر است.
______________________________________________________________________________
پي نوشت :
1. غررالحكم، ج 2، ص 197.
2. سجع الحمام، ص 418.
3. غررالحكم، ج 5، ص 258.
4. سجع الحمام، ص 162.
5. غررالحكم، ج 6 ، ص 97.
6. على متقى هندى، كنز العمال، بيروت، مؤسسه الرساله، ج 3، ص 75.
7. اصول كافى، ج 2، ص 453.
8. احمد بن مروان دينورى، المجالس و الجواهر، بيروت، دار ابن حزم، ج 1، ص 288.
منبع : كتاب "علي (عليه السلام) محور وحدت
ادامه دارد ...
16:15 - 25 مرداد 1390
0 بازدید
1 پاسخ