جريان‌شناسي تاريخي واقعه كربلا
خبرگزاري فارس: يك جريان‌شناس تاريخي ضمن تاكيد بر اينكه در زمان واقعه كربلا، كوفيان درك درستي از واقعيت‌هاي جامعه نداشتند، گفت: براي اينكه با مسئله كربلا آشنا شويم، بايد به تشخيص در شرايط فتنه واقف باشيم.
يعقوب توكلي، استاد دانشگاه شهيد بهشتي در رشته تاريخ سياسي اسلام در گفت‌وگو با خبرنگار باشگاه خبري فارس "توانا" ضمن جريان‌شناسي سياسي و اجتماعي در مورد قيام امام حسين (ع) از كوفه تا واقعه عاشورا اظهار داشت: مردم مدينه در زمان وقوع واقعه عاشورا گرايشي عمدتاً عثماني داشتند و در اين شهر، جامعه‌اي به نام شيعه وجود نداشت كه در مورد سيد‌الشهدا (ع) فداكاري انجام دهد.
استاد دانشگاه شهيد بهشتي افزود: در شهر كوفه از نظر اجتماعي مردم بيشتر به عقايد اموي و عثماني پايبند بودند. بنابراين امام حسين (ع) در اولين اقدام با سرعت به بهانه بيعت با يزيد در فرصت 24 ساعتي كه داشت از اين شهر به صورت شبانه خارج شد.
* شهداي كربلا؛ اولين شيعيان مدينه بودند
به گفته اين محقق مسايل ديني، شهر مدينه در آن زمان فقط ميزبان شيعياني چون امام حسين (ع) و خانواده‌شان بود و ماقبل آن هيچ شيعه‌اي پا به اين شهر نگذاشته بود.
توكلي با اشاره به حركت امام حسين به شهر مكه تصريح كرد: زماني كه امام حسين (ع) به شهر مكه آمدند، شاهد جريانات سياسي و اموي بودند. بنابراين از اين شهر نيز به سرعت خارج شدند.
اين جريان‌شناس تاريخي ادامه داد: در زمان وقوع حادثه كربلا، فقط كشورهاي عراق و يمن شيعه‌پرور بودند و در ساير شهرها به ندرت شيعيان زندگي مي‌كردند.
اين استاد دانشگاه شهيد بهشتي با تاكيد بر اينكه كساني كه از مناطق حجاز به شهر كوفه آمده بودند، به مسلك‌هاي طبقاتي و نژادي عربي از نوع اعراب جاهليت تعلق داشتند، افزود: در واقع خصلت‌هايي كه در بين اعراب جاهليت (حجاز) وجود داشت در بين طوايف "مضري" كه در كوفه به عنوان نيروي نظامي مستقر شده بودند، نيز ديده مي‌شد.
به گفته اين استاد دانشگاه شهيد بهشتي، در نقطه مقابل قبايل حجازي و عربستان، قبايل يمني كه مشهور به "يماني‌ها" هستند، نيز بودند.
وي اضافه كرد: به رغم گروه اول "يماني‌ها" عمدتاً گرايش شيعي داشته و كساني بودند كه به حضرت اميرالمومنين (ع) اعتقاد داشته و اگر هم اعتقاد مستقيم امامي نداشتند، ولي بسياري از آنها اعتقاد شيعه سياسي به خانواده امير‌مومنان (ع) داشتند.
توكلي خاطرنشان كرد: يماني‌ها باور داشتند كه اموي‌ها به سرنوشت آنها حاكم شده‌اند و در حقشان ستم مي‌كنند و دوم اينكه در رقابت بين شام و عراق، خانواده علي (ع) مي‌توانند در برابر اموي‌ها ايستادگي كنند.
* فتنه اموي‌ها بزرگترين فتنه در جهان اسلام
به گفته اين جريان‌شناس تاريخي، اميرالمومنين (ع) اعتقاد داشتند كه بزرگترين فتنه جهان اسلام، فتنه اموي‌ها است و امام حسين (ع) نيز به اين اعتقاد پايبند بودند.
اين كارشناس مسايل سياسي تصريح كرد: در بين يماني‌ها يك گروه عمده شيعه "سياسي" و طيف قابل توجهي شيعه "اعتقادي" وجود داشتند.
وي در مورد شيعه "اعتقادي" بيان داشت: شيعيان اعتقادي كساني بودند كه باور داشتند امام حسين (ع) و اميرالمومنين (ع)، "امام" هستند و آنها را به مقام امامت مي‌شناختند و نه به مقام كساني كه مي‌شود در سايه آنها دربرابر "اموي‌ها" جنگيد.
توكلي تصريح كرد: به خاطر جمعيت مذكور بود كه اميرالمومنين (ع) از مدينه به سمت كوفه حركت مي‌كند و در آن شهر مستقر مي‌شود.
* كوفه شهر هزار ملت
اين محقق مسايل ديني به مستقر شدن شيعيان از مدينه به كوفه اشاره و تصريح كرد: به دليل اينكه شهر كوفه به تازگي تأسيس شده بود و نيروهاي نظامي از شهرها و كشورهاي مختلف در اين محل گرد هم آمده بودند، اغلب مردم در چارچوب قوانين نظامي به زندگي خود ادامه مي‌دادند.
وي با تاكيد بر اينكه در شهر كوفه از اقوام مختلف زندگي مي‌كردند، افزود: ولي اين مردم حتي بين خودشان نيز اختلاف نظر و ديدگاه داشتند، اما با همه اين توصيفات بيشترين جمعيت شيعه در آن زمان در شهر كوفه بود.
اين جريان‌شناس تاريخي گفت: جدي‌ترين كساني كه حاضر بودند براي امام حسين (ع) فداكاري كنند در اين شهر زندگي مي‌كردند.
* مردم كوفه: "ما را امامي جز شما نيست يا حسين!"
توكلي با اشاره به ارسال نامه‌هاي متعدد به امام حسين (ع) توسط مردم كوفه اظهار داشت: مردم كوفه در آن زمان با نامه‌هايي با مضامين "ميوه‌هاي باغ كوفه رسيده، شما بياييد باهم اين ميوه‌ها را بچينيم" به صورت رمزي و سياسي از امام حسين (ع) دعوت مي‌كردند.
وي ادامه داد: برخلاف اقوام مذكور، عده‌اي از مردم مدينه بودند كه به صورت مستقيم با نامه‌هايي با عناوين "ما را امامي جز شما نيست يا حسين" از امام حسين (ع) دعوت مي‌كردند كه به شهر كوفه حركت كند.
اين محقق مسائل ديني تصريح كرد: در همين بين افرادي كه شيعه سياسي بودند در لشكر دشمن و مقابل امام حسين (ع) ايستادند و افرادي كه شيعه اعتقادي بودند، مانند سعد بن عبدالله حنفي، زماني كه امام مي‌خواستند نماز بخوانند جلوي ايشان مي‌ايستادند و مانع اصابت تير به حضرت مي‌شدند.
به گفته وي نمي‌توان صف‌بندي خاصي در مورد مردم كوفه انجام داد، چرا كه در جنگ صفين 30 هزار نفر و در جنگ جمل نيز 5 هزار نفر از افرادي كه به شهادت رسيدند، كوفي بودند.
* عقايد رزمي متفاوت كوفيان در فواصل زماني مختلف
اين محقق مسايل ديني به حضور افرادي از كوفه در جنگ كربلا اشاره كرد و گفت: شهر كوفه با تركيب نيروهاي اجتماعي و قومي در هر زماني عقايد متفاوتي از جنگ و رزم را دنبال مي‌كرد و عبيد‌الله‌ابن زياد به دليل اينكه سال‌ها در اين شهر حكومت كرده بود به جزئيات و ظرايف اخلاقي مردم كوفه آشنا بود. بنابراين به راحتي توانست موج جديد قدرت را در اين شهر حاكم سازد و جريان اموي را بين مردم بپروراند.
وي افزود: حاكمان كوفه توانستند با سياست‌ها و قدرتي كه داشتند، مانع حمايت مردم كوفه از مسلم شوند. ولي نكته مهم اين است: كساني كه در كربلا آمدند و عليه امام جنگيدند، شيعه امام حسين(ع) نبودند.
به گفته توكلي، اموي‌ها توهم غلط تاريخي را مبني بر اينكه كساني كه در كربلا عليه امام حسين (ع) جنگيدند، شيعيان و كساني بودند كه از حضرت دعوت كرده بودند تا به كوفه بيايد، ولي واقعا دعوت‌كنندگان شيعه در كوفه در لشكر عبيدالله زياد نبودند، بلكه اين افراد يا فراري و يا زنداني شدند و به روش‌هاي مختلف از اردو فرار مي‌كردند.
* امام حسين (ع): "گرگان اموي در كربلا مرا پاره خواهند كرد"
توكلي به صحبت‌هاي امام حسين (ع) اشاره كرد و ادامه داد: حضرت خودشان به اين موضوع واقف بودند و در يكي از صحبت‌هاي خود از اموي‌ها با عنوان "گرگان اموي در كربلا مرا پاره خواهند كرد" تعبير مي‌كردند.
اين جريان‌شناس تاريخي، وقايع بعد از حادثه كربلا را به عنوان يك نقطه پشيماني براي مردم كوفه نام برد و خاطرنشان كرد: بعد از ماجراي كربلا ظلمي كه به خانواده امام حسين (ع) وارد كردند و سخنان حضرت زينب، ام الكلثوم، امام سجاد و فاطمه بنت‌الحسين موجب شد تا موج پشيماني بين كوفيان راه بيفتد.
وي گفت: توابين در اولين اقدام گفتند كه بايد با قاتلان امام حسين بجنگند، لذا عليه حكومت كوفه شورش كردند و در اين حمله 4 هزار نفر در جنگ "عين‌الوعده" كشته شدند و تعداد بسيار محدودي از اين افراد باقي ماندند كه دوباره به مختار پيوستند.
* كوفيان درك درستي از واقعيت‌هاي جامعه نداشتند
اين محقق مسايل ديني تاكيد كرد: بايد واقعيت‌هاي شهر كوفه مورد ملاحظه همه‌جانبه قرار گيرد، چرا كه مردم كوفه درك درستي از واقعيت‌هاي جامعه نداشتند.
توكلي تصريح كرد: مردم كوفه به خاطر ترس از عواقب همكاري با امام حسين (ع) ايشان را تنها گذاشتند، ولي از يك طرف مجبور شدند با خودكشي يكديگر را نابود كنند و نمونه شايان در اين بين جنگ عين‌الوعده است.
استاد دانشگاه شهيد بهشتي گفت: مردم كوفه در آن زمان مي‌خواستند در جنگ عين‌الوعده به خاطر اشتباهي كه كرده بودند، خودكشي كنند، اما اگر به جاي اين اقدام پشت مسلم مي‌ايستادند و ايشان را در كوفه تنها نمي‌گذاشتند، ديگر مشكلي پيش نمي‌آمد.
به گفته اين محقق مسايل ديني، براي اينكه با مسئله كربلا آشنا شد بايد به تشخيص در شرايط فتنه واقف شد، چرا كه تشخيص در شرايطي است كه انسان بداند بايد چه اقداماتي را انجام دهد.
* بايد در شناخت فتنه و خطر تأمل داشت
توكلي در ادامه تصريح كرد: بعد از واقعه كربلا كوفه تا ساليان سال شاهد جنگ و كشتار متعدد بود. البته كوفيان بايد اقدامي مي‌كردند كه متاسفانه با كوتاهي به وجود آورنده اين مشكل بزرگ شدند.
وي اضافه كرد: در ماجراي كربلا مردم كوفه بايد تأمل و تعقل بيشتري را مدنظر قرار مي دادند، چرا كه امروزه اين تجربه نه از حيث فداكاري بلكه بايد در تأمل شناخت فتنه و شناخت خطر همواره مدنظر قرار گيرد.
توكلي تأكيد كرد: نوع رفتار مردم كوفه به دفعات تكرار شد و همين امر بيشترين خسارت را به آنها وارد كرد.
البته در دوره‌هاي مختلف به خاطر اضطراب و ترس از يك مسئله مردم خسارت مالي و جاني و حتي ملي و ارضي را قبول مي‌كردند در صورتي كه مي‌توانستند با تامل و فكر، جلوي اين هزينه زياد را بگيرند.
*ويژه‌نامه محرم و صفر خبرگزاري فارس/329
انتهاي پيام/
09:24 - 28 دسامبر 2009
0 بازدید
1 پاسخ