ايران در آستانه انفجار
خبرگزاري فارس: آنچه مقامات ايالات متحده را نگران ساخته ، اين است كه شاه از هر سو توسط مخالفين تحت فشار قرار گرفته و فرصت اندكي براي مانور دارد . يكي از ديپلمات هاي مقيم ايران اظهار مي كرد : " شاه همه چيز را امتحان كرده و هيچ كدام سودي نداشته است . "
هفته گذشته جمعيتي كه پيشاپيش آن نوجوانان و زنان محجبه حركت مي كردند ، در ميدان ژاله واقع در مركز تهران تجمع كردند . آنان كه خشمگين از برقراري حكومت نظامي از ساعاتي پيش بودند ، با سر و صدا از دعوت آيت الله نوري كه يك رهبر مذهبي است و آنان را به پراكنده شدن ترغيب مي نمود ، سرپيچي كرده و سپس به پرتاب سنگ و آجر به سوي سربازان پرداختند .
خيل جمعيت ضمن تحمل دردهاي حاصل از شليك گاز اشك آور ، به تدريج خود را به صفوف سربازان نزديك ساختند . سربازان تفنگ هاي نيمه خودكار خود را بالا آورده و تير هوايي شليك كردند . اما وقتي ديدند جمعيت به پيشروي خود ادامه مي دهد ، تفنگ ها را به سوي آنان نشانه رفتند و جمعيت را پي در پي به رگبار گلوله بستند . (1) تظاهركنندگان كشته شدند ؛ طبق پاره اي از آمار غيررسمي ، تعداد كشته شدگان يكصد نفر است . اين درگيري تاكنون خونين ترين درگيري بوده كه در طول مبارزه قدرت به وقوع پيوسته است ؛ مبارزه اي كه از نه ماه پيش ايران را در بر گرفته است .
به نظر مي رسد اين خشونت ، علامت مرحله بحراني جديدي از مبارزه محمدرضا شاه پهلوي براي دفاع از سلطنت خود ، در برابر حملات رهبران مذهبي و خيل پيروان جوان آنان باشد . قبل از تيراندازي در ميدان ژاله ، هفته گذشته در بسياري از شهرهاي بزرگ كشور راهپيمايي هاي اعتراض آميز گسترده اي كه رفته رفته شديدتر هم مي شد ؛ همچنين جنگ هاي وحشيانه خياباني به وقوع پيوسته بود.
براي نخستين با مخالفين آشكارا از بركناري و حتي مرگ او [شاه] دم مي زدند و نيروهاي مسلح را به سوي خود جذب مي كردند . يكي از تظاهركنندگان تهراني با غرور اظهار داشت : " تعدادمان زيادتر از آن است كه بتوانند بر ما چيره شوند . اگر حالا به ما حمله كنند ، كشتاري به راه مي افتد كه تا ابد موجب سرافنكندگي شاه باشد . "
شاه براي متوقف كردن آنچه به طور فزاينده قدرت او را – كه زماني بلامنازع بود – تهديد مي كند ، دستور سركوب شديد توسط ارتش توانمند ايران را صادر نمود . يك ديپلمات غربي هفته گذشته به پاول مارتين – paul martin – خبرنگار مجله نيوزويك در تهران گفت : " اين يك جنگ قريب الوقوع است . شاه بايد شورش را سركوب كند . آينده او به مخاطره افتاده است . "
با برقراري مقررات منع آمد و شد از صبح تا شام ، دراواخر هفته ، كشور نسبتا آرام بود ؛ اما شاه ديدارهاي رسمي خود را از روماني و آلمان شرقي ، لغو كرد و در خانه ماند تا با فرماندهان ارتش در كاخ نياوران تهران هم فكري كند . عليرغم استقرار تانك هاي ارتش در نقاط حساس شهرها و گشت زني گشتي هاي پياده نظام در خيابان هاي تهران ، مخالفين وي در ادامه مبارزه راسخ تر گرديده اند .
يكي از مخالفين مي گفت : " اين حقيقت كماكان وجود دارد كه بيش از هشتاد و پنج درصد ملت مخالف وضعيت كنوني است و ما مي توانيم و خواهيم توانست آن را با توسل به زور تغيير دهيم . "
يك ديپلمات غربي اين معضل شاه را با جملات ديگري بيان كرد :
" اين درست است كه براي سركوب شورشيان از ارتش استفاده شود ، اما او (شاه) تا كي مي تواند زندگي در حالت محاصره را تحمل كند . "
آخرين خشونت در اوايل هفته كه مصادف با جنبش مذهبي [عيد فطر] بود ، آغاز شد . در مراسم گراميداشت پايان روزه ماه مبارك رمضان و با ترغيب روحانيون كه رهبران مذهبي كشور به شمار مي روند ، جمعيت در شهرهاي بزرگ به خيابان ها ريختند تا به اتفاق سربازان شادماني نموده و آنان را گلباران كنند ؛ اما تظاهرات به سرعت چهره زشتي به خود گرفت و به جاي شعارهاي برادري ، تظاهركنندگان فرياد " مرگ بر شاه " سر دادند .
بعضي ، پلاكاردهايي مبني بر اين كه خواهان انتقام از شاه خونخوار و ايادي امپرياليسم امريكايي وي هستند ، در دست داشتند و خواستار يك جمهوري سوسياليستي بر اساس اسلام بودند .
يكي از درباريان به خبرنگار نيوزويك گفت كه معلوم بود هنگامي كه شاه از اوضاع جمعيت [تظاهركننده ] مطلع شد ، جا خورده و فرمود : " وخامت اوضاع بسيار فراتر از حد انتظار شده است . "
اواسط هفته ، روحانيون اعتراضاتشان را شدت بخشيدند و [ مردم را] به اعتصاب عمومي فرا خواندند .
تشكيل هر گونه اجتماعات گروهي در حال حاضر از سوي دولت ممنوع شده است . شاه تظاهركنندگان را متهم كرد كه شرايطي به وجود آورده اند كه براي هيچ ايراني ميهن پرستي قابل تحمل نيست . شاه ضمن اعلام حكومت نظامي ، تيمسار غلامعلي اويسي را كه يك تندرو است ، به سمت فرماندار نظامي پايتخت منصوب كرد و تانك ها و نيروهاي نظامي را براي برقراري نظم به كار گرفت . در پاسخ به نداي روحانيون كه از بلندگوهاي نصب شده بر ماشين ها در محله هاي مسلمان و فقيرنشين تهران به گوش مي رسيد ، جوانان به خيابانها ريختند تا سربازان را مورد ضرب و شتم قرار دهند . تظاهركنندگان پلاكاردهايي با خود آوردند و خودروها را براي بستن خيابان آتش زدند .
در يك نقطه ، معترضان ، يك [نفربر زرهي] چيفتن را كه قصد داشت از بخش بازار شهر عبور كند ، با كوكتل مولوتوف متوقف كردند . نفربر زرهي پر از سربازان آماده رزم ، با انفجار مخزن گاز خودرويي شعله ور شده و با پرتاب پاره هاي خيره كننده آتش به هوا ، متوقف شد . سرانجام تانكي ظاهر شد و آهن پاره هاي سوخته را از سر راه برداشت .
با كشيده شدن درگيري به شب ، آسمان مركز شهر پايتخت ، از درخشش نور سرخ رنگ ناشي از شعله هايي كه از تعدادي مغازه و چند ساختمان دولتي زبانه مي كشيد ، روشن شد .
در واشنگتن ، معاون وزير خارجه – وارين كريستوفر – مردي كه هنگام حضور سايروس ونس در كمپ ديويد در رأس كار قرار مي گيرد : " گروه كار ايران " را تشكيل داد . تشكيل اين گروه كاري ، نشانه اين است كه وضعيت به مرحله بحراني رسيده است . مسؤولان امريكايي از 4000 تبعه اين كشور در ايران ، خواستند " آفتابي نشوند " . يك نفر از مسؤولان وزارت خارجه مي گفت : " اوضاع بسيار بد است . مسأله اي كه واقعا مشكل شده ، اين است كه شورش چنان شتابي گرفته كه توقف آن در كوتاه مدت ، بسيار دشوار است . "
فرصت مانور
آنچه مقامات ايالات متحده را نگران ساخته ، اين است كه شاه از هر سو توسط مخالفين تحت فشار قرار گرفته و فرصت اندكي براي مانور دارد . يكي از ديپلمات هاي مقيم ايران اظهار مي كرد : " شاه همه چيز را امتحان كرده و هيچ كدام سودي نداشته است . "
رژيم غيرمردمي
شاه اخيرا براي تأمين خواسته هاي طبقه متوسط معترض در حال رشد و كاهش نقش مستبدانه اش در حكومت ، آزادي بيشتري به مطبوعات اعطا كرده است .
وي به دادگاههاي نظامي دستور داده تا محاكمه مخالفان در دادگاههاي مدني صورت گيرد . حتي اعلام كرده كه به مخالفين اجازه شركت در انتخابات پارلماني سال آينده داده خواهد شد .
اما تدابير شاه براي مدرنيزه كردن كشور تنها به خشم مخالفين مسلمان وي دامن زده است ؛ مخالفيني كه در برابر اين مدرنيزاسيون و هر گونه اقدامي براي پيروي از غرب ، ايستادگي مي كنند .
آنان خواستار رجعت به اصول قاطع اسلامي هستند كه [نوشابه هاي] الكلي را حرام مي داند ... شاه براي آرام كردن روحانيون ، در ماه گذشته ، كابينه جديدي متشكل از بيست و دو نفر ، به رياست جعفر شريف امامي تشكيل داد . نخست وزير همچنين با اعطاي برخي امتيازات جزئي موافقت كرده است ، يكي اين كه تقويم فارسي را كه خود وي دو سال پيش تغيير داده بود ، اصلاح كرد ؛ تنها عضو زن كابينه را بركنار كرد ؛ همچنين اشاره كرد كه ممكن است حتي براي مذاكره حضوري با آيت الله روح الله خميني كه در تبعيد به سر مي برد ، اعلام آمادگي كند .
اما اقدامات شاه در مسير مصالحه و سازش براي آرام كردن مسلمانان به شكست انجاميد و هفته گذشته چاره اي جز توسل به ارتش باقي نماند . در حال حاضر اكثر ديپلماتها معتقدند كه ارتش وفادار خواهد ماند و شاه اين طغيان ناگهاني را پشت سر خواهد گذاشت .
يك مقام بلندپايه وزارت امور خارجه اظهار داشت : " در خصوص وفاداري ارتش شكي نداريم . ارتش تا اينجا نشان داده كه نظم را اعمال و حفظ كرده است . "
دست كم برخي از ايرانيان از خود مي پرسند كه سربازان شاه تا چه موقع در دفاع از بي وجهه ترين رژيمي كه تاكنون بر سر كار بوده ، هموطنان خود را نشانه خواهند گرفت .
يك نفر غربي نيز هفته گذشته در تهران گفت : " شاه به ارتش [خوب] رسيده است ، اما آنچه روحانيان
مي گويند خيلي دور از ذهن يك سرباز عادي نيست. "
شاه با تكيه همه جانبه بر ارتش به قماري مأيوسانه دست زده است ؛ قماري كه به هيچ وجه نمي توان به برنده شدن در آن اطمينان داشت .
پي نوشت :
1- گفته ها و نوشته هاي صدها شاهد عيني حادثه ، برخلاف اين اظهارات است . جمعيتي كه پيشاپيش آنها زناني بودند كه برخي كودكان خود را در آغوش داشتند ، ترسيده به ميدان شهدا ، قبل از پمپ بنزين روي زمين نشسته بودند و يكباره بدون هيچ بهانه اي آتش به روي آنها گشوده شد . همچنين شكستن شيشه هاي مراكز دولتي پس از كشتار مردم بي گناه اتفاق افتاد.
[نوشته : كنت لابيچ ؛ تهران / پاول مارتين ؛ تهران / اسكات سوليوان ؛ واشنگتن ]
ترجمه : حبيب يوسف زاده
منبع : نيوزويك ؛ 18 سپتامبر 1978 ؛ صص 21 و 22
انتهاي پيام/
10:02 - 17 شهریور 1388
2 بازدید
1 پاسخ