تدوين استراتژي جامع براي توسعه علمي كشور
خبرگزاري فارس: در استراتژي توسعه علمي كشور , اهداف اصلي و بنيادي بايد توسط متخصصان و نخبگان و صاحب نظران حوزه و دانشگاه و مديران ارشد تدوين گردد . اين اهداف اصلي , مبين علل بوجود آمدن جنبش نرم افزاري است و جايگاه اين جنبش را در نظام اجتماعي , سياسي , اقتصادي و فرهنگي كشور تعيين مي كند .
چكيده
چندي است كه رهبر فرزانه انقلاب ، بحث جنبش نرم افزاري و توليد علم را بيان فرموده اند و در پاسخ به نامه جمعي از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علميه ، از شوراي مديريت حوزه علميه قم و شوراي عالي انقلاب فرهنگي خواسته اند تا گامي عملي آنهم تا پيش از بيست و پنجمين سالگرد انقلاب ، جنبشي در جهت پاسخ به سوالات ، مناظرات علمي و نظريه پردازي روشمند صورت گيرد . ايشان ، در آن بيانيه ارشادي به اين نكته اشاره فرموده اند كه هدف جنبش فقط به قلمرو فكر ديني و علوم انساني و اجتماعي منحصر نمي شود . بلكه ، كليه علوم بشري و رشته هاي نظري و عملي حتي علوم پايه و علوم كاربردي را نيز شامل مي شود. در راستاي تحقق سخنان مقام معظم رهبري , نخبگان دانشگاه و حوزه نسبت به برگزاري همايشها و ميزگردها اقدامات جدي معمول داشته اند . تعيين رسالت و چشم انداز برنامه ها و تنظيم استراتژي جامع يكي از بديهي ترين و مهمترين نكاتي است كه جهت انسجام بخشيدن به فعاليتهاي جنبش و اتخاذ وحدت رويه بين نخبگان و جامعه علمي، ضروري است . ارزشهاي بنيادي در اين برنامه مهم را مي توان با تكيه بر سخنان مقام معظم رهبري تعيين نمود و آن را زيربناي فعاليتهاي جنبش توليد علم قرار داد .
طبيعي است كه در راستاي توسعه علمي كشور ، نقاط قوت و ضعف در داخل وجود دارد . و فرصتهاي ارزنده و تهديدهاي نگران كننده اي هم در محيط بيروني ، توجه مديريت اين برنامه را به خود جلب خواهد كرد .
واژگان گليدي : تدوين استراتژي ،توسعه علم ،توليد علم ،جنبش نرم افزاري .
مقدمه
چندي است كه رهبر فرزانه انقلاب بحث جنبش نرم افزاري و توليد علم را بيان فرموده اند و در پاسخ به نامه جمعي از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علميه ، از شوراي مديريت حوزه علميه قم و شوراي عالي انقلاب فرهنگي خواسته اند تا گامي عملي آنهم تا پيش از بيست و پنجمين سالگرد انقلاب جنبشي در جهت پاسخ به سوالات ، مناظرات علمي و نظريه پردازي روشمند صورت گيرد . ايشان در آن نامه به اين نكته اشاره كرده اند كه هدف جنبش فقط به قلمرو فكر ديني و علوم انساني و اجتماعي منحصر نمي شود . بلكه كليه علوم بشري و رشته هاي نظريو عمللي حتي علوم پايه و علوم كاربردي را نيز شامل مي شود. در راستاي تحقق سخنان مقام معظم رهبري , نخبگان دانشگاه و حوزه نسبت به برگزاري همايشها و ميزگردها اقدامات جدي داشته اند . تعيين رسالت و چشم انداز برنامه و تنظيم استراتژي جامع يكي از بديهي ترين و مهمترين نكاتي است كه جهت انسجام بخشيدن به فعاليتهاي جنبش و اتخاذ وحدت رويه بين نخبگان و جامعه علمي , ضروري است . ارزشهاي بنيادي در اين برنامه مهم را مي توان با تكيه بر سخنان رهبري تعيين نمود و آن را زيربناي فعاليتهاي جنبش توليد علم قرار داد . طبيعي است كه در راستاي توسعه علمي كشور نقاط قوت و ضعف در داخل وجود دارد . چنانچه فرصتهاي ارزنده و تهديدهاي نگران كننده اي هم در محيط بيروني , توجه مديريت اين برنامه را به خود جلب خواهد كرد .
فرآيندهاي برنامه ريزي استراتژيك
فرهنگ تدوين استراتژي , آكنده از مدلهاي مختلف است . كه هركدام با مباني و روشهاي مختلفي به تدوين استراتژي مي پردازند. اكنون به منظور تنظيم استراتژي جامع جهت توليد علم و توسعه علمي كشور , به بعضي از فرآيندها و اجزاي مدلهاي برنامه ريزي استراتژيك , كه از اهميت و كاربرد بيشتري برخوردارند , اشاره مي كنيم :
1- رسالت (Mission)
" رسالت " يا ماموريت اصلي هر سازمان اجتماعي عبارت است از نقشي كه آن سازمان در جامعه به عهده گرفته تا از رهگذر آن به مردم خدمت كند و نيازهاي جامعه را برآورده سازد . "رسالت" غالبا با استفاده از واقعيتهاي موجود و نقطه نظرات افراد سازمان و مديران ارشد سازمان تعريف مي شود .
در بحث توليد علم و توسعه علمي كشور , "رسالت" بايد از سوي متخصصان فرهيخته دانشگاهها و نخبگان علمي , با توجه به واقعيتهاي موجود تدوين گردد. در اين مقاله با استفاده از نظرات نخبگان علمي و متخصصان دانشگاهي " رسالت " را تدوين نموده ايم .
2- چشم انداز (Vision)
چشم انداز يا دورنما در هر سازمان , عبارت است از توصيف و تبيين شرايط آينده آن سازمان . به سخن ديگر , چشم انداز يك نوع پيش بيني از هر سازمان است , زماني كه به استراتژيها و اهداف خود رسيده باشد . يك تصوير فرضي ازآينده است . چشم انداز بايد داراي ويژگيهاي زير باشد :
ـ واضح و قابل فهم باشد
ـ شوق برانگيز و تحريك كننده باشد
ـ تغييرات آينده را پاسخگو باشد
ازآنجا كه مبتكر و طراح جنبش نرم افزاري در كشورما , رهبر معظم انقلاب هستند. لازم است چشم انداز و دورنماي استراتژي توسعه علمي و جنبش نرم افزاري , براساس تصوير سازي ايشان در سخنان و ديدارهاي خاص و عام , تدوين گردد . در اين مقاله با استفاده از سخنان رهبر معظم انقلاب , چشم انداز توليد علم و جنبش نرم افزاري تدوين گرديده است .
3- ارزشها (Values)
آنچه كه سازمان را بقاء مي بخشد وپايدار نگه مي دارد و استواري و مانگاري آن را تضمين مي كند ارزشهاي سازمان است . در تدوين ارزشها بايد چند ويژگي را رعايت كنيم :
ـ براي همه شفاف و قابل فهم باشد
ـ براي همه محسوس باشد يعني خيلي مجرد و ذهني و غير قابل درك نباشد .
ـ با رسالت سازمان متناسب و مرتبط باشد .
ـ مبناي رشد و ارتقاء افراد باشد .
ارزشها همان بايدها و نبايدهاي سازمان هستند كه هم "رسالت" سازمان بر مبناي آن شكل مي گيرد و هم " چشم انداز " در جهت ارزشها تدوين مي شود . در واقع به هنگام حدوث شرايط جديد و تغيير مقتضيات زمان , آنچه كه تغيير مي كند "رسالت" سازمان است و نه ارزشهاي آن . در اين مقاله سعي شده است تا ارزشهاي استراتژي توليد علم و جنبش نرم افزاري , براساس سخنان رهبر معظم انقلاب تدوين گردد .
4- تدوين نقاط ضعف و قوت و فرصتها و تهديدها يا SWOT
مجموعه فعاليتهاي هر سازمان در دو محيط داخلي و خارجي شكل مي گيرد . عوامل و نيروهايي از هردو محيط داخلي و خارجي بر برنامه ريزيها تاثير مي گذارند. اين عوامل عبارتند از :
ـ نقاط قوت يا Strength كه با علامت اختصاري S نشان مي دهند . نقاط قوت جزء نيروها و عوامل داخلي هر سازمان هستند كه وجود آنها سبب مي شود , آن سازمان از امتيارات مثبت و توانايي زياد برخوردار گردد .
ـ نقاط ضعف يا Weakness كه با علامت اختصاري W نشان مي دهند . نقاط ضعف جزء عوامل داخلي هر سازمان هستند كه وجود آنها سبب مي شود سازمان از امتيازات منفي و ناتواني برخوردار شود .
ـ فرصتها يا Opportunity كه با علامت اختصاري O نشان مي دهند. فرصتها بصورت بالقوه در بيرون سازمان وجود دارد و مزايايي است در محيط خارجي كه بايد سازمان از اين پتانسيل استفاده كند .
ـ تهديدها يا Threat كه با علامت اختصاري T نشان مي دهند .تهديدها در واقع اشخاص يا اشياء محيط خارجي هستند كه مانع حركت سازمان مي شوند . البته ضرر و زيان تهديدها بالقوه است و بايد سازمان اين موانع حركت را برطرف كند تا دچار زيان نشود .
در تدوين يك استراتژي جامع بايد علاوه بر تدوين موارد چهارگانه مذكور , مسائلي مانند مشتريان و كاركنان و سهامداران و موكلان و رقبا و تامين كنندگان هم مشخص شوند . البته در خصوص برنامه توسعه علمي , اندكي واژه ها تغيير پيدا مي كند . ولي مفاهيم اصلي رعايت شده است . اكنون به تعريف و تصريح چهارگانه مي پردازيم
رسـالـت
گفتيم كه رسالت اهداف اصلي و بنيادي است . در استراتژي توسعه علمي كشور , اهداف اصلي و بنيادي بايد توسط متخصصان و نخبگان و صاحب نظران حوزه و دانشگاه و مديران ارشد تدوين گردد . اين اهداف اصلي , مبين علل بوجود آمدن جنبش نرم افزاري است و جايگاه اين جنبش را در نظام اجتماعي , سياسي , اقتصادي و فرهنگي كشور تعيين مي كند . با تدوين " رسالت" يا اهداف بنيادي , در واقع اجماع و اتفاق نظر در خصوص سمت و سوي حركت توسعه علمي و جنبش مذكور حاصل مي شود . و بين مديران و تصميم گيرندگان ارشد " وحدت رويه " بوجود مي آيد.
در مدلهاي مختلف مديريت استراتژيك , تاكيد بر اين است كه "رسالت" با توجه به مستندات و واقعيتهاي موجود و با تكيه بر نظرات صاحبان سهام و مديران ارشد تعريف و اعلام گردد . به همين دليل در اينجا سعي مي كنيم با توجه به ديدگاه نخبگان و متخصصان حوزه و دانشگاه و نظرات مقام معظم رهبري " رسالت" را تعريف و تصريح نماييم :
ديدگاه نخبگان
همانطور كه مي دانيد نخبگان و پژوهشگران دانشگاهي در موارد مختلفي با رهبر معظم انقلاب ديدار دارند . در تاريخ 21 بهمن ماه سال 1382 در روز عيد سعيد غدير, جمعي ازنخبگان جوان دانشگاهي و علمي و افتخار آفرينان عرصه هاي علمي و پژوهشي داخلي و بين المللي ، با رهبر معظم انقلاب ديدار و گفتگو كردند . در آغاز اين ديدار چند نفر از جوانان فرهيخته دانشگاهها و المپيادها ديدگاههاي خود را در مورد توسعه علمي و توليد علم در كشور مطرح كردند. كه خلاصه نظرات آنها را در 10 پيشنهاد زير آورده ايم اين پيشنهادات مي تواند به منزله اهداف بنيادي و "رسالت " برنامه استراتژيك توسعه علمي كشور تعريف شود :
1- ارتقاء جايگاه نخبگان در كشور :
آقاي دكتر فتح الله كريم زاده دكتراي مهندسي مواد ودانشجوي نمونه سال 82 و پژوهشگر برتر سازمان صنايع هوايي با اشاره به وضعيت آموزشي دانشگاهها ، بر لزوم توجه بيش از پيش و جدي به پژوهش و نظام آموزشي كشور تاكيد كرد و گفت: توسعه كشور بايد بر مبناي دانايي باشد و بر همين اساس ارتقاي جايگاه نخبگان داراي اهميت ويژه اي است.
2- تشكيل سازمان نخبگان علمي كشور :
دكتر مهدي كاشاني راد ، دانشجوي نمونه كشور در سالجاري و مولف كتاب برگزيده سال 79 در سخنان خود ، پرورش وتربيت نخبگان جوان را از دستاوردهاي انقلاب خواند و پيشنهاد كرد براي شناسايي و استفاده صحيح از تمام استعدادهاي برجسته، سازمان نخبگان علمي كشور تشكيل شود. دكتركاشاني راد به رسانه ها توصيه كرد بگونه اي فرهنگ سازي كنند كه نخبگان علمي ، الگوي جوانان كشور شوند.
3- توزيع عادلانه اعتبارات پژوهشي در همه نقاط ايران :
خانم آرزو شيخ اكبري رتبه اول جشنواره خوارزمي امسال و دانش آموز سال چهارم دبيرستان نيز در سخنان خود با اشاره به حضور نخبگان جوان در سراسر كشور از جمله مناطق محروم، توزيع عادلانه امكانات و اعتبارات علمي - تحقيقاتي را خواستار شد.
4- بسيج علمي :
آقاي دكترمهرداد هنرور نفر اول جشنواره خوارزمي در سال 81 و نفر اول جشنواره رازي در سال 80 ، بسيج علمي را تنها راه رسيدن به يك توسعه پايدار و بالنده دانست وخاطرنشان كرد: شناسايي ، حفظ و حمايت از نخبگان و سوق دادن آنان بسوي يك هدف مشخص ومتمركز با بسيج علمي امكان پذير است .
5- مشاركت نخبگان در تصميم گيريهاي كلان آموزشي :
دكتر حميدرضا قيصري، دانشجوي نمونه سالجاري و دانشجوي نمونه بسيجي در سال 80 ، با اشاره به تاكيدات رهبر معظم انقلاب در مورد جنبش نرم افزاري گفت: اهميت دادن به علم و عالم از جمله عوامل اصلي تحقق اين هدف والاست . دكتر قيصري ، مشاركت دادن نخبگان علمي درتصميم گيريهاي كلان امور آموزشي و علمي و توجه كامل به ارزشهاي اصيل اسلامي را خواستار شد.
در ديدار ديگري كه بيش از هزار تن از اعضاي تشكلها ، كانونها ، نشريات و هياتهاي مذهبي دانشجويي ، بهمراه جمعي از نخبگان دانشجو عصر امروز با رهبر معظم انقلاب اسلامي ديدار كردند آقاي قدرت الله نصيري ، رتبه اول كنكور كارشناسي ارشد و دارنده مدال طلاي المپياد جهاني شيمي و بيوشيمي در سخناني برنامه ريزي صحيح و عيني براي ارتقاي سطح علمي و فرهنگي دانشگاه ها را زمينه ساز احياي تمدن بزرگ اسلامي - ايراني برشمرد . آقاي نصيري از مراكز تصميم گيري خواست به ديد گاه هاي نخبگان دانشجويي توجه بيشتري كنند و زمينه شكل گيري نهضت نرم افزاري را فراهم سازند .
6- ايجاد روحيه كار گروهي در ميان پژوهشگران :
آقاي دكتر غلامحسين سديفيان دانشجوي نمونه كشوري در مقطع دكترا در سال 82 يكي از موانع و مشكلات بخش پژوهش را فقدان روحيه كار گروهي درميان محققين دانست و گفت: برغم آنكه امكانات پژوهشي خوبي در برخي مراكز فراهم شده است ولي بدليل نبود فرهنگ كار گروهي از پژوهشگران بخصوص پژوهشگران جوان استفاده بهينه نمي شود.
7- لزوم بانك اطلاعاتي :
آقاي قدرت الله نصيري دانشجوي نمونه كشوري ، دارنده طلاي جهاني المپياد دانشجويي بيوشيمي بر لزوم وجود يك بانك اطلاعاتي جامع از نخبگان كشور و وجود يك متولي مشخص براي نخبگان تاكيد كرد و گفت: بمنظور رسيدن به جايگاه واقعي علمي كشور در جهان بايد ضمن فرهنگ سازي براي بها دادن به نخبگان از ظرفيت ها و تواناييهاي علمي كشور استفاده صحيح بشود.
چشم انداز
در آذرماه سال 1382 سياستهاى كلي برنامهي بيستساله آيندهي كشور تحت عنوان «چشمانداز جمهوري اسلامي ايران در افق 1404 هجري شمسي» از سوى مقام معظم رهبري به رئيس جمهور ابلاغ شد. با توجه به اهميت اين سند و تاكيدي كه رهبر معظم انقلاب در ديدارهاي بعدي خود بر سند چشم اندار داشتند , دورنماي استراتژي توسعه علمي كشور را از متن اين سند اتخاذ نموده ايم . زيرا اين چشم انداز آينده مطلوب را به خوبي به تصوير مي كشد و كاملا واضح و روشن و شفاف است . و تغييرات آينده را در نظر گرفته و شوق برانگيز و آرمانساز بوده و انگيزه و تحرك ايجاد مي كند :
1- توسعه يافتگي :
چشم انداز و دورنماي كشور پس از رسيدن به استراتژي جامع توسعه علمي و نيل به اهداف جنبش نرم افزاري , در يك كلمه خلاصه مي شود و آن توسعه يافتگي است . البته اين توسعه بايد با مقتضيات فرهنگي و جغرافيايي و تاريخي كشورمان كاملا منطبق باشد و با عدالت اجتماعي و آزاديهاي مشروع سازگار باشد و بايد بر اصول اخلاقي و ارزشهاي اسلامي متكي باشد . متن سند در اين خصوص چنين است :
با اتكال به قدرت لايزال الهى و در پرتو ايمان و عزم ملى و كوشش برنامهريزى شده و مدبرانهى جمعى و در مسير تحقق آرمانها و اصول قانون اساسى، در چشمانداز بيست ساله: ايران كشورى است توسعه يافته با جايگاه اول اقتصادى، علمى و فناورى در سطح منطقه، با هويت اسلامى و انقلابى، الهامبخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و مؤثر در روابط بينالملل جامعهى ايرانى در افق اين چشمانداز چنين ويژگيهايى خواهد داشت:
توسعه يافته، متناسب با مقتضيات فرهنگى، جغرافيايى و تاريخى خود، و متكى بر اصول اخلاقى و ارزشهاى اسلامى، ملى و انقلابى، با تأكيد بر: مردمسالارى دينى، عدالت اجتماعى، آزاديهاى مشروع، حفظ كرامت و حقوق انسانها، و بهرهمند از امنيت اجتماعى و قضايى .
2- امنيت , اقتدار و استقلال
دورنماي كشور پس از وصول به اهداف جنبش نرم افزاري , كشوري است كه كاملا از امنيت و اقتدار و استقلال برخوردار است . متن سند در اين خصوص چنين است :
" امن، مستقل و مقتدر با سامان دفاعى مبتنى بر بازدارندگى همهجانبه و پيوستگى مردم و حكومت . "
3- كسب رتبه اول در سطح منطقه ي آسياي جنوب غربي
با تحقق اهداف جنبش نرم افزاري , ايران از نظر اقتصادي و علمي و فن آوري به رتبه اول آسياي جنوب غربي خواهد رسيد . متن سند در اين خصوص چنين است :
" دست يافته به جايگاه اول اقتصادى، علمى و فناورى در سطح منطقهى آسياى جنوب غربى (شامل آسياى ميانه، قفقاز، خاورميانه و كشورهاى همسايه) با تأكيد بر جنبش نرمافزارى توليد علم . "
4- سلامت و رفاه اجتماعي
تصوير كشور در پايان افق برنامه ريزي استراتژيك براي توسعه علمي و جنبش نرم افزاري , به صورتي است كه از سلامت و رفاه اجتماعي برخوردار شده و نهاد خانواده از استحكام كافي بهره مند خواهد شد . متن سند در اين مورد چنين است :
برخوردار از سلامت، رفاه، امنيت قضايى، تأمين اجتماعى، فرصتهاى برابر، توزيع مناسب درآمد، نهاد مستحكم خانواده، به دور از فقر، فساد، تبعيض و بهرهمند از محيط زيست مطلوب .
5- رشد اقتصادي
كشور به رشد مستمر و پرشتاب اقتصادي خواهد رسيد و سطح درآمد سالانه ارتقاء نسبي خواهد داشت و مشكل اشتغال تا حد زياد برطرف خواهد شد . متن سند در اين زمينه چنين است :
رشد پرشتاب و مستمر اقتصادى، ارتقاء نسبى سطح درآمد سرانه و رسيدن به اشتغال كامل
6- تعامل سازنده و موثر با جهان
دورنماي كشور پس از وصول به اهداف برنامه استراتژيك توسعه علمي , تعامل سازنده و موثر با كشورهاي جهان خواهد بود . روابطي كه بر اساس سه اصل عزت و حكمت و مصلحت پي ريزي شده است . متن سند در اين خصوص چنين است :
داراى تعامل سازنده و مؤثر با جهان بر اساس اصول عزّت، حكمت و مصلحت.
ارزشها
ارزشهاي برنامه جنبش نرم افزاري , زيربناي فرهنگ توسعه علمي كشور است . ارزشها از سنخ فكر و ايده است . نه از سنخ شيي و شخص . به تعبير ديگر ارزشها يك think است نه يك thing يك باور و اعتقاد است نه يك شيي يا شخص خارجي . ارزشها در استراتژي مورد نظر , مجموعه اي از ايده ها و باورهايي است كه به دو صورت بايدها و نبايدها جلوه مي كند و شرط بقاي جنبش نرم افزاري است . اين ايده ها هرگز تغيير نمي كنند حتي اگر رسالتها تغيير يابد .
تعيين ارزشها در برنامه توليد علم , موجب انسجام بخشي به فرآيند توسعه علمي كشور و عرضه كنندگان علم و فعاليتهاي نخبگان در اين زمينه خواهد شد . و با اتخاذ وحدت رويه , اهداف جنبش نرم افزاري در همه سطوح مورد توجه قرار مي گيرد .
با توجه به اينكه ارزشها معمولا از سوي رهبران و مديران ارشد تعيين مي شود و از طرفي مبتكر جنبش مذكور رهبر معظم انقلاب است , لازم است ارزشهاي مندرج در برنامه استراتژيك توليد علم , از سخنان و آراء ايشان اخذ گردد :
1- بايد اعتماد به نفس داشته باشيم
اعتماد به نفس ايده و ارزشي است كه رهبر معظم انقلاب در بحث توسعه علمي , مورد تاكيد قرار داده اند :
" من اعتقاد راسخم - كه اين اعتقاد با نظر خبرگان و كارشناسان فن تأييد شده است - اين است كه ما مىتوانيم اين كار را بكنيم. اين مُهر «نمىتوانيم» و «نمىتوانيد» را كه يكى از بخشهاى عمده سياست فرهنگى دشمنان بوده، بايستى از ذهن خودمان پاك كنيم. البته من احساس مىكنم كه در همين زمينه هم مىتوانيم پيشرفت كنيم؛ چرا كه الان مىبينم شما استادان و دانشجويان در محافل دانشجويى، از نهضت نرمافزارى و توليد علم بهعنوان شعارهاى عملى و فعّال ياد مىكنيد. اين، خيلى موفقيت است كه ما به اين فكر افتادهايم و اين موضوع بهصورت شعار، درخواست و خواسته درآمده است .
ايشان در ديدار با جمعي از دست اندركاران موسسه رويان , كه در جهشي علمي به عنوان دهمين كشور جهان موفق شدند سلولهاي بنيادي جنيني انسان را توليد، تكثير و منجمد كنند , تاكيد فرمودند : احساس ناتواني بايد به كلي از فرهنگ كشور ريشهكن شود چرا كه ملت ايران در طول تاريخ، بارها و بارها استعداد و توانايي خود را در فتح قلههاي علمي نشان داده است.
2- بايد در اين برنامه بر مصرف توليدات داخلي توجه كرد
رهبر معظم انقلاب در بحث توليد علم بر مصرف توليدات داخلي تاكيد زيادي دارند و آن را به عنوان ارزش استراتژيك در اين برنامه تعريف كرده ايم . ايشان در ديدار با اعضاي محترم هيات دولت مي فرمايد :
" در باب توليد عرض كنم كه بايد به طرف مصرف توليدات داخلى رفت. وقتى مىخواستند ساختمان اجلاس بينالمللى را بسازند - ساختمانى كه امروز ما پُزش را مىدهيم - مهندسان آن اينجا آمدند. من به آنها گفتم تصميم قطعى بگيريد كه در اين ساختمان هيچ مصالح خارجى به كار نرود. فقط در آخرِ كار در بخشى از كارهاى صوتى و الكترونيكى و استفاده از موكت نسوزى كه در داخل نمىتوانيم توليد كنيم، از توليدات خارجى استفاده كردند. اين ساختمانِ به آن عظمت، نودوچند درصد مصالحش از توليدات داخلى است. بنده در قضيه ساختِ آن ساختمان چند بار قاطع اين موضوع را گفتم و ابلاغ كردم كه رفتند و دنبال كردند و شد. ما مىتوانيم؛ اين همه توليد داخلى داريم: چينى، بلور و كارهاى چوبىِ به اين خوبى داريم، كه باز آقايان و بخصوص اين شركتها از خارج مىآورند "
3- بايد در طول اين برنامه به آموزش عالي و تحقيق و پژوهش در همه رشته ها در سراسر كشور نگاه خوش بينانه داشته باشيم
متاسفانه نغمه هاي مايوس كننده از سوي برخي از مسئولين و بعضي از رسانه ها , روزنامه ها , سايتهاي اينترنت , به گوش مي رسد . اين افراد تلاش مي كنند كه چهره آموزش عالي و تحقيق و پژوهش را در كشور بسيار سياه نشان بدهند . نقل آمار نادرست از دانشجويان دختر و پسر سيگاري , نقل آمار غلط از دختران دانشجوي فراري , بيان آمار نادرست از روحيه خلاف كاري در بين دانشجويان و تحصيلكرده ها , نقل آمار غلط از افزايش هويت غير ديني در بين مدارك تحصيلي دكترا و بالاتر و ... همه اين اقدامات برخلاف ارزشهايي است كه در استراتژي توليد علم تعريف شده است . رهبر معظم انقلاب تنها مسئولي است كه بر اين ارزش ايستادگي فرموده و بر نگاه خوش بينانه به تحقيق و پژوهش تاكيد زياد داشته اند . در ديدار با اساتيد دانشگاهها فرموده اند :
" اوّل اينكه بايد نگاه ما به مسائل آموزش عالى و تحقيقات كشور در همه رشتهها، نگاه خوشبينانه باشد، نه نگاه بدبينانه و همراه با تأسّف و تأثّر. البته نه بهخاطر اينكه ما نبايد آرزوى پيشرفت و سرعت عمل در اين زمينه داشته باشيم - بديهى است كه ما هر مقدار كه در زمينه آموزش عالى و تحقيق و گرم كردن فضاى علم و پژوهش در كشور پيش برويم، كم است و هنوز راه طولانىاى در پيش داريم - بلكه بهخاطر اينكه ما بايد به آنچه كه در طول سالهاى بعد از انقلاب و بخصوص آنچه كه در سالهاى اخير پيش آمده، نگاه كنيم و بدانيم كه شتاب خوبى پيدا كردهايم و دانشگاههايمان در اين زمينه پيشرفت خوبى كردهاند. آنطور كه بنده استفسار كردم و مسؤولان مورد وثوق - آقاى رئيسجمهور و بعضى ديگر از مسؤولان - به من گزارش دادند، بودجه تحقيقاتى در همين چند سال اخير خيلى بالإ؛ئئّّ رفته و آنطور كه دانشگاهيان مورد اعتماد از گوشه و كنار دانشگاههاى كشور اطّلاع مىدهند، بحمداللَّه عملاً ميدان و كار تحقيقاتى و ميل به پژوهش در دانشگاهها زياد شده و جايگاه خوبى پيدا كرده است. اين، نشاندهنده سيرِ ماست. شايد اگر در مقام توقّع و انتظار باشد، من انتظارم از شما كمتر نيست؛ من خيلى توقّعم براى پيشرفت اينگونه امور زياد است و اگر اين توقّع نباشد، پيش نمىرويم. نمىخواهم نصيحت كنم كه بيش از اين توقّع و انتظار نداشته باشيد - چرا؛ داشته باشيد و دنبالش حتماً حركت كنيد - بلكه مىخواهم بگويم نگاه نبايد نگاهِ بدبينانه و همراه با تأسّف باشد.
نگاه بايد خوشبينانه باشد و با همين نگاه ما وارد ميدان شديم و به فضل پروردگار جلو هم رفتيم و باز هم جلوتر از اين خواهيم رفت و انشاءاللَّه تحقيقات در زمينههاى مختلف، رشد شايسته خودش را پيدا خواهد كرد؛ واقعيت اين را به ما مىگويد
.
4- بايد فرآيند توليد علم بومي گردد
يكي از ارزشهايي كه رهبر معظم انقلاب در استراتژي توليد علم , مطرح كردند " بومي شدن توليد علم " است . در اين مورد مي فرمايند :
" نقطه ى دوم نگرانى آنها اين است كه از اين ناراحتند كه اين دانش در داخل رشد كرده و روئيده است؛ يعنى در واقع بومى است. البته اين به معناى آن نيست كه ما اين دستگاه را اختراع كرديم؛ نه، بلكه به اين معناست كه ما براى فراگيرى اين كار درِ خانه ى آنها نرفتيم. محققان جوان خودمان - همين جوانهايى مثل شما - و صدها مغز متفكر و خوشفكر توانسته اند اين دستگاه عظيم را راه اندازى كنند و به نتيجه برسانند؛ دانش را در ميان خودشان بارور كنند؛ فناورى را به وجود بياورند و درِ خانه ى اين و آن نروند؛ اين يكى از نگرانيهاى آنهاست؛ چرا، چون مى بينيد اين درست بر خلاف آن فلسفه ى استكبارى است كه كشورهايى كه مى خواهند تحت سلطه باشند، نبايد در دانش و فناورى استقلال داشته باشند؛ بايد دستشان دراز باشد؛ محتاج آنها باشند. آنها مى دانند كه اگر امروز كشور و ملت ايران توانست بر قله ى اين فناورى بنشيند، سخن حق او در دنيا كه همان استقلال امت اسلامى و عزت اسلامى است، بيشتر در بين مسلمانها و در جوامع اسلامى جايگزين خواهد شد و ذهن ها بيشتر آن را قبول خواهند كرد؛ از اين ناراحتند؛ لذا جنجال مى كنند. بنابراين حقيقتِ قضيه غير از آن چيزى است كه آنها مى گويند . "
5- نبايددر برنامه توليد علم به ترجمه محض و اقتباس محض پرداخت
از نظر مقام معظم رهبري اقتباس و يادگيري از ديگران و ترجمه افكار ديگران بد نيست ولي نبايد به ترجمه و اقتباس محض اكتفاء كرد :
" نكته دوم اين است كه بنده - همانطور كه بعضى از دوستان اشاره كردند - چند سالى است كه مسأله نهضت نرمافزارى را در محيط علمى كشور مطرح كردهام. اين، يعنى چه؟ يعنى ما نبايد به فراگيرى قانع باشيم؛ بايد هدفِ تحقيق و آموزش ما توليد علم باشد؛ يعنى رسيدن به آنجايى كه نوآوريهاى علمى در فضاى موجود بشرى، از آنجا شروع مىشود. ما از لحاظ استعداد، نسبت به كسانى كه دانش را در دنيا توليد كردند، گسترش دادند، پيش بردند و بر اساس دانش، فنآوريهاى پيچيده را بهوجود آوردند، كمبود نداريم. البته توليد علم به معناى اين نيست كه ما ترجمه و فراگيرى را نفى كنيم؛ نه، آن هم لازم است، بلكه من مىگويم در ترجمه و فراگيرى نبايد توقّف كرد . "
ايشان در ديداري كه با نخبگان داشتند , به ناگزير بودن " اقتباس " و "ترجمه" اشاره كردند اما بلافاصله تاكيد نمودند كه توقف در مرحله اقتباس و فراگيري يك نوع بن بست است :
" البته اين كارها بايد بشود و چارهيى نيست. وقتى انسان چيزى را ندارد، آن را از كسى كه دارد، مىگيرد. وقتى ساخت آن را بلد نيست، از كسى كه آن را بلد است، ياد مىگيرد - در اين شكى نيست - اما بايد راه نو و فكر نو و بنبستشكنى را وجههى همت خود قرار دهد ."
از آنجا كه " اقتباس" غالبا روي فرهنگ هم تاثير مي گذارد . ديدگاه مقام معظم رهبري اين است كه " اقتباس علم آري , اقتباس فرهنگ نه " . البته بين اقتباس و ترجمه محض هم تفاوتي برقرار است كه دومي از اولي ناستوده تر است . در هرحال فراگيري علم هرگز به بهاي ازدست دادن فرهنگ و اقتباس فرهنگ بيگانه نيست :
" نكتهى آخر اين است كه پيشرفت علمى و اقتباس علمى - كه من به اقتباس معتقدم، اما به ترجمهى محض و اكتفاى به ترجمه، معتقد نيستم - كارى لازم است و اسلام هم ما را به اين، امر مىكند. فرهنگ اسلامى، فرهنگ ارزشمندى است كه براى يك جامعه و يك مجموعهى انسانى، بالاترين ارزشها را دارد و مىتواند يك جامعه را حقيقتاً سرافراز، خوشبخت، عزيز و پيشرو كند؛ منتها ما در قرنهاى متمادى به فرهنگ اسلامىِ خود عمل نكرديم. از اسلام، يك مشت عمليات فردى را - كه بعضى از آنها آميختهى به چيزهاى غلط و احياناً خرافى بود - رايج كرديم. مسؤولان و مديران كشور هم در آن دوران انسانهاى شهوتران، عياش، فاسد و بىفكرى بودند؛ اگر عرضهيى هم به خرج دادند، عرضهشان در اين بوده كه بتوانند كمربند حكومتىِ خود را محكم نگه دارند؛ اما كارى نكردند. ما چند قرن به اين مشكل مبتلا بوديم. در يكى دو قرن اخير نيز از همه جهت وضع ما بد بود؛ به خاطر اينكه رقيب قدرتمندى مثل غرب و اروپاى استعمارى به وجود آمد كه به اين اكتفا نكرد كه بنشيند و نگاه كند؛ تهاجم كرد و تهاجم او با مانعى مواجه نشد؛ وضعى پيش آمد كه همه شاهد آن هستيم .
ايشان در ديداري كه با جوانان نخبه و هوشمند داشتند , همت جامعه نخبگان را توليد علم دانسته و آنها را از توقف در مرحله فراگيري محض و ترجمه برحذر داشتند :
" شما كه از استعدادى برخوردار هستيد و فرض هم مىكنيم كه انشاءالله امكانات براى تكامل و تعالىِ علمى و فكرى شما فراهم بشود و بتوانيد در همان رشتههايى كه مورد علاقهتان هست، كار علمى بكنيد، همت شما بايد به چه چيزى گماشته شود؟ آن چيزى كه به نظرم از همه مهمتر مىآيد، اين است كه همت جامعهى علمى ما بايد به توليد علم گماشته شود. ما بايد به ترجمه و فراگيرى اندوختههاى ديگران اكتفا نكنيم. نه اينكه فرا نگيريم؛ هيچ كس نمىگويد از ديگران فرا نگيريم؛ چرا، بايد فرا گرفت؛ ليكن علم را بايد توليد كرد .... مخاطب من، جمع معدود شما نيست. نخبگانى در رديف شما در كشور هستند كه يا قبل از شما بودهاند و يا بعد از شما خواهند آمد. نخبگان علمى در هر رشتهيى كه هستند، بايد براى تقويت و توليد علم در داخل تلاش كنند. اين كشور بحمدالله از اين امكانات برخوردار است . "
6- بايد در اين برنامه نخبگان و پيشروان جنبش تشويق گردند
رهبر معظم انقلاب در ديدار با جمعي از دست اندركاران موسسه رويان , تشويق خبرگان و پيشروان جنبش نرم افزاري را به عنوان يك ارزش و " بايد" مهم تلقي نموده كه در طول برنامه بايد به آن توجه كرد . ايشان وجود هر يك از دانشمندان و پژوهشگران پرتلاش كشور را هديهاي الهي خواندند و با اشاره به كارهاي عظيمي كه پس از انقلاب بدست جوانان مومن و حزب اللهي انجام شده، فرمودند:
عزيزاني كه با تلاش مومنانه به دستاوردهاي ارزشمندي نظير توليد، تكثير و انجماد سلولهاي بنيادي جنيني و دانش هستهاي دست يافتهاند بايد بعنوان پيشروان حركت علمي ملت ايران مورد تجليل و قدرداني قرار گيرند تا راه براي ورود و شكوفايي استعدادهاي جوانان باز شود.
نخبگان نيز معتقدند كه " تشويق " از لوازم موفقيت جنبش نرم افزاري است . در ديداري كه در تاريخ 21 بهمن ماه سال 1382 , جمعي ازنخبگان جوان دانشگاهي و علمي و افتخار آفرينان عرصه هاي علمي و پژوهشي داخلي و بين المللي ، با رهبر معظم انقلاب داشتند خانم زهره اخوان مقدم دارنده رتبه اول المپياد دانشجويي و رتبه اول آزمون كارشناسي ارشد با اشاره به لزوم شناسايي و تربيت استعدادهاي درخشان از مقاطع ابتدايي گفت : قهرمانان فكري يعني نخبگان علمي نيز بايد حداقل به اندازه قهرمانان جسمي و ورزشي مورد توجه قرارداشته باشند.
7- بايد در توليد علم براي حوزه علوم انساني اهميت قائل شد
رهبر معظم انقلاب در ديداري كه با جمعي از اساتيد دانشگاه داشتند , تاكيد كردند كه در علوم انساني برخلاف انتظار , حركت خوبي نداريم و يك سري مفاهيم و نظريات را به شكل وحي منزل از كشورهاي غربي اقتباس و ترجمه كرده ايم و حاضر نيستيم اين فرمولها را تغيير دهيم و خودمان تحقيق و نوآوري داشته باشيم :
" آخرين نكته اين است كه مسأله توليد علم فقط مربوط به علوم پايه، تجربى و ... نيست، بلكه شامل همه علوم و از جمله علوم انسانى است. ما بخصوص در زمينه علوم انسانى، برخلاف آنچه كه انتظار مىرفت و توقّع بود، حركت متناسب و خوبى نكردهايم، بلكه مفاهيم گوناگون مربوط به اين علم را - چه در زمينه اقتصاد و چه در زمينههاى جامعهشناسى، روانشناسى و سياست - به شكل وحى مُنزل از مراكز و خاستگاههاى غربى گرفتهايم و بهصورت فرمولهاى تغيير نكردنى در ذهنمان جا دادهايم و بر اساس آن مىخواهيم عمل و برنامه خودمان را تنظيم كنيم! گاهى كه اين فرمولها جواب نمىدهد و خراب درمىآيد، خودمان را ملامت مىكنيم كه ما درست به كار نگرفتهايم؛ در حالىكه اين روش، روشِ غلطى است. ما در زمينه علوم انسانى احتياج به تحقيق و نوآورى داريم. مواد و مفاهيم اساسىاى هم كه بر اساس آن مىتوان حقوق، اقتصاد، سياست و ساير بخشهاى اساسى علوم انسانى را شكل داد و توليد و فراورى كرد، به معناى حقيقى كلمه در فرهنگ عريق و عميق اسلامى ما وجود دارد كه بايد از آن استفاده كنيم. البته در اين قسمت، حوزه و استادان مؤمن و معتقد به اسلام مىتوانند با جستجو و تفحّص، نقش ايفا كنند. اينجا از آنجاهايى است كه ما بايد به توليد علم برسيم.
يكى از آقايان راجع به مسائل اقتصاد صحبت كردند. اشكالاتى كه ايشان اشاره كردند، تقريباً همهاش مورد قبول بنده است؛ اما علّت اينكه گاهى اين مسائل در بدنه كارشناسى مورد توجّه قرار نمىگيرد، همين است كه وحى مُنزلهايى از غرب در زمينه اقتصاد به ذهنشان آمده كه با سياست و مقاصد استعمارى و استثمارى كمپانيها، سرمايهدارها و شركتهاى بزرگ دنيا آميخته است كه در ذهنها جا افتاده و ممكن است بعضى درست، بعضى نيمه درست و بعضى صددرصد غلط باشد، كه بايستى آنها را تحليل كرد و فهميد .
8- بايد معنويت در اين برنامه مورد توجه قرار گيرد :
در ديداري كه در تاريخ 21 بهمن ماه سال 1382 روز عيد سعيد غدير, جمعي ازنخبگان جوان دانشگاهي و علمي و افتخار آفرينان عرصه هاي علمي و پژوهشي داخلي و بين المللي ، با رهبر معظم انقلاب داشتند , آقاي هادي فروغ مند اعرابي دارنده مدال طلاي جهاني المپياد كاميپوتر نيز در اين ديدار ، معنويت و ارتباط با پروردگار را رمز پيشرفت حقيقي در عرصه هاي مختلف خواند .
مدل تحليل SWOT
روش تجزيه و تحليل SWOT يك روش مختصر و مفيدي است كه براي رهبران و مديران شرايط بيروني و محيط دروني سازمان را تجزيه و تحليل مي كند و تمام عوامل قوت و ضعف درون سازمان و فرصتها و تهديدهاي بيروني را شناسايي نموده و استراتژيهاي متنوعي جهت استفاده بهتر از فرصتها و كاهش زيانهاي ناشي از تهديدها را ارائه مي دهد. در اين روش ابتدا نيروها و عوامل خارجي كه بر سازمان تاثير مي گذارد مشخص شده و سپس عوامل كليدي از غير كليدي متمايز خواهند شد و آنگاه نيروها و عوامل داخلي شناسايي شده و پس از تمايز ميان عوامل مهم و كليدي از عوامل غيركليدي , استراتژيها انتخاب مي شوند . تدوين استراتژي جامع براي توسعه علمي كشور با استفاده از اين مدل تحليلي , به حصول نمي پيوندد مگر آنكه ابتدا به پرسشهاي زير پاسخ دهيم :
1- چه فرصتهاي مهمي در محيط خارجي براي جنبش نرم افزاري وجود دارد .
2- جنبش نرم افزاري با چه تهديدهاي مهم خارجي مواجه است
3- نقاط قوت داخلي , براي توسعه علمي كشور چيست ؟
4- نقاط ضعف داخلي , براي توليد علم چيست ؟
در پاسخ به سئوال نخست بايد به وجود تكنولوژي پيشرفته توليد علم اشاره كرد . در جهان كنوني
سرعت و ميزان توليد اطلاعات به حدي است كه گفته مي شود روزانه 76 هزار مقاله علمي فقط در آمريكا چاپ مي شود . بر اساس گزارش اتحاديه جهاني يونسكو 90 درصد دانش بشري طي 30 سال اخير توليد شده است . و هم اكنون در هر 7 سال توليد علم دو برابر مي شود .
علاوه براين مي توان شبكه جهاني اينترنت , وجود كتابخانه هاي عظيم الكترونيكي , ديدگاه حمايتي مردم و مناسب بودن فرهنگ عمومي نسبت به توسعه علمي كشور را فرصتهاي مغتنم براي برنامه استراتژيك ذكر كرد . اينترنت به عنوان مهمترين و بزرگترين مولود جنبش توليد داده ها , نقش چشمگيري در روند توليد علم داشته است . بر اساس تحقيقي كه در سال 2003 انجام گرفته است هر روز 3/7 ميليون صفحه وب به شبكه جهاني اينترنت افزوده مي شود . و به يقين اين رقم در حال حاضر بيش از 10 ميليون صفحه است .كتابخانه هاي ديجيتالي و ژورنالهاي الكترونيكي هم اكنون بيش از صدها ميليون مقاله تمام متن و تمام تصوير را به سرعت در اختيار متقاضي قرار مي دهد . بانكهاي اطلاعاتي به منزله قلب كتابخانه هاي ديجيتالي , تمام نيازهاي اطلاعاتي و تحقيقاتي را در اختيار متقاضيان قرار مي دهد . بزرگترين بانك اطلاعاتي (Web of Science ) امكان دسترسي به منابع و مراجع يك مقاله را در يك زنجيره نامتناهي فراهم نموده و همه مقالات مرتبط به موضوع را با تاريخچه تحقيق در اختيار محقق قرار مي دهد . بانكهاي اطلاعاتي پرمصرفي وجود دارند كه چكيده همه پايان نامه هاي دنيا شامل خلاصه تزهاي دكتري و پايان نامه هاي فوق ليسانس در آن قابل دسترسي است .
بانكهاي اطلاعاتي فوق تخصصي هم وجود دارند كه در زمينه هاي روانشناسي و روانپزشكي و علوم اقتصادي و علوم تربيتي و مهندسي عمران , معماري , معدن , و ديگر رشته هاي علوم انساني و فني و مهندسي و پزشكي ميليونها مقاله وكتاب را در اختيار متقاضيان قرار مي دهد
.
در پاسخ به سئوال دوم مي توان به ناهماهنگي عرضه و تقاضا در ميدان توليد علم را يكي از تهديدهاي برنامه دانست . علاوه بر اين سلطه فرهنگي و علمي و اقتصادي استعمار در توليد علم يكي از تهديدهاي عمده اين برنامه است . اين سلطه همه جانبه سبب مي شود كه علم توليد شده در خدمت استعمار قرار گيرد و استعمار هم در خدمت چنين علمي واقع شود . و سرانجام , علم از مقام شامخ خود تنزل كند و به عنوان وسيله اقتدار عده اي افزون طلب و آلت دست استعمار درآيد . مقام معظم رهبري در اين زمينه مي فرمايد :
" بر اثر شرايط سياسى، اجتماعى، فرهنگى و مسأله استعمار - كه نقش استعمار در مطلبى كه مورد نظر من است، بسيار زياد است - بخشى از دنيا زودتر از يك بخش ديگر و به كمك وسيله شتابندهاى به سمت قلّههاى علمى حركت كرد. اين بخش از اين وسيله شتابنده استفاده كرد و به جلو رفت و اين وسيله را روزبهروز شتابندهتر و تواناتر كرد و با بالا بردن كاربرى آن، به دستاوردهاى علم رسيد؛ در حالىكه ما با همه پيشرفت علمى، محاط به جهالتهاى فراوانيم. ساكنان آن بخش از دنيا، پيشرفتهاى علمىِ شگفتآورى كردند و بعد هم سياست كلّىشان اين شد كه علم را در اختيار خودشان بگيرند و اجازه ندهند كه كشورهايى كه عقب ماندهاند، به آنها برسند و يا از آنها جلو بزنند! حتماً شما از محدوديتهايى كه براى برخى از فنآوريهاى پيشرفته وجود دارد كه مطلقاً نبايستى به هيچ نقطهاى از نقاط دنيا درز پيدا كند، مطالب زيادى شنيدهايد.
استعمار، هم در پيشرفت علمىِ يك بخش از دنيا نقش داشت و هم توانايىاش بر استعمار، ناشى از ميزان پيشرفت علمىاش بود كه از آن پيشرفت، استفاده سياسى كرد. مانند انگليس كه از كشتى بخار براى استعمار هند استفاده نمود و استعمار هند كمك كرد كه كشتى بخار به كشتيهاى پيشرفتهترى تبديل شود و تسلّط بر هند و نقاط ديگر را نيز بيشتر كند. به اين ترتيب، علمى كه محدود و محصور به خودشان بود، در خدمت استعمار قرار گرفت و استعمار در خدمت علم .
در جاي ديگر مي فرمايند :
درباره ى مسأله ى علم و تحقيق بايد بگويم كه عمده ى موضوعهايى كه قدرتهاى سلطه گر در نظام سلطه ى جهانى براى حفظ اين رابطه ى سلطه گر و سلطه پذير رويش تكيه مى كنند، سه موضوع است: سلطه ى فرهنگى، سلطه ى اقتصادى، سلطه ى علمى. لازمه اش هم اين است كه نگذارند آن طرف سلطه پذير يا آن كسى كه سلطه بر او تحميل شده، در اين سه زمينه به استقلال و به خودباورى و به پيشرفت برسد؛ نه در زمينه ى مسائل فرهنگى، شامل ايمان و اعتقاد و فرهنگىِ به معناى خاص؛ ارزشها و هدفها و جهت گيريها؛ نه در زمينه ى اقتصادى، و نه در زمينه ى علمى .... يكى از موضوعهايى كه نمى گذارند در كشورهاى زير سلطه رشد كند و بشدت مانع آن مى شوند، مسأله ى علم است؛ چون مى دانند علم ابزار قدرت است. خود غربى ها با علم به قدرت رسيدند؛ اين يكى از پديده هاى تاريخ بود. البته علم بين شرق و غرب دست به دست گشته و براى مدتى هم آنها در جهالت بودند. در همان دوره ى قرون وسطا، كه خودشان توصيف مى كنند، در اين طرف دنيا وقت شكوفايى علم بوده است؛ اما بمجردى كه آنها به علم رسيدند، از علم به صورت يك ابزار براى اقتدار و كسب ثروت و گسترش سلطه ى سياسى و جذب ثروت ملتها و توليد ثروت براى خودشان استفاده كردند و از آن ثروت باز توليد علم كردند و علم را بالا بردند و دانش خودشان را رشد دادند.
آنها مى دانند كه علم چقدر در قدرت بخشيدن به يك ملت و به يك كشور، تأثير دارد، لذاست كه اگر بخواهند نظام سلطه؛ يعنى رابطه ى سلطه گر و سلطه پذير باقى بماند و حاكمِ بر نظم جهانى باشد، بايد نگذارند آن بخشى كه آنها مايلند سلطه پذير باشند، داراى علم شوند؛ اين يك استراتژى است كه بروبرگرد ندارد و الان رفتارشان هم در دنيا بر همين منوال است؛ لذا بايد براى كسب علم و تحقيق جهاد كرد؛ بايد كار كرد ما در دوران قبل از انقلاب سالهاى متمادى از علم دور مانديم يك دوره، دوره ى خواب و غفلت مطلق بود؛ يك دوره هم كه بيدارى و آگاهى به طور طبيعى در بين ملتها به وجود آمد، دوره ى فريب بود. نمى گذاشتند علم به معناى واقعى كلمه وارد كشور شود؛ سرگرم مى كردند و راه تحقيق را باز نمى كردند؛ استعدادها را پرورش نمى دادند و تشويق نمى كردند. انقلاب آمد اين ديوارها و اين مرزها و اين محدوديتها را برداشت و خودآگاهى علمى به وجود آمد .
.
در پاسخ به سئوال سوم بايد در راس همه قوتها به منابع نيروي انساني اشاره كرد . نخبگان دانشگاهي و حوزوي و جواناني با استعدادهاي درخشان در مدارس و دانشگاهها مي توانند نقطه قوت اين برنامه باشند . كشور ما داراي ظرفيت هاي منحصر بفردي است. از جهت تاريخي ملت ايران صرف نظر از هوش و استعداد خدادادي، همواره ملتي علم دوست و علم پرور بوده است و اين موضوع پس از ورود اسلام (به ويژه تشيع) به ايران ، به اوج خود مي رسد. يكي از نگرانيهاي اصلي اسلام رونق علم و انديشه است. اساساً نزد ما ايرانيان , ايمان بدون علم فاقد ارزش است. تعاليم اهل بيت(ع) مملو از علم و حكمت است. ما نظير كرسي هاي علمي دوران امام صادق(ع) را در تاريخ نيافته ايم . يكي از وجوه مميزه تشيع علم پروري و آزادي انديشه است. علم در فضاي اختناق و تحِجر رشد نمي كند، و آزادي در چارچوب اخلاق ، دستاوردهاي علمي زيادي را به دنبال داشته است. در اسلام، و به تبعيت از آن در ايران ما , همواره علماء و دانشمندان در هر رشته اي، از بالاترين درجه، و بلندترين پايگاه اجتماعي برخوردار بودند. عوام و توده مردم به علما و دانشمندان از سر عشق و ارادت احترام مي گذاشتند . جمعيت استعدادهاي درخشان در كشور ما سرمايه اي است كه تا الان خودمان از آن بي بهره بوده ايم، به عبارت بهتر ، ديگران از سرمايه هاي ما استفاده كرده اند.
در بعضي از كشورهاي غربي , متخصصان ايراني در بسياري از حوزه هاي علوم انساني , فني و مهندسي , پزشكي و هنر رتبه ها و امتيازات بالايي را به خود اختصاص داده اند و بعضا حرف اول را مي زنند يكي ديگر از نقاط قوت , وجود مديران موفق در امر توليد علم و توسعه علمي در كشور است . امروزه زمينه توليد علم در كشور خيلي بيش از گذشته وجود دارد . در همين مورد رهبر معظم انقلاب مي فرمايند :
.
" امروز حقيقتاً زمينه توليد در كشور وجود دارد و ما مديران، متخصّصان و فنآوران خوب و استعدادهاى درخشان و بالا و دلهاى گرم داريم. چند روز قبل گزارشى راجع به توليد و تكثير و انجماد سلّولهاى بنيادى به من دادند. اين يك كارِ بسيار عظيم و پيچيده علمى است كه در معدودى از كشورهاى دنيا انجام گرفته است. در كشور ما اين كار بىسروصدا اتّفاق افتاده و هنوز اعلان هم نشده است. به نظر من اهميت اين كار كمتر از كار هستهاى كه ما كرديم، نخواهد بود. اين كار در آينده پزشكى دنيا ارزش زيادى دارد و دنيا از آن به عنوان يك انقلاب پزشكى نام مىبرد. يك گروه جوان مؤمنِ انقلابى و واقعاً جهادى كه از همين بچههاى جهاد دانشگاهى هستند، راجع به اين مسأله چند سال كار كردهاند و به نتايج خوبى رسيدهاند - البته بايد كار ادامه پيدا كند تا به آن نتايج نهايىاش برسد - كه انشاءاللَّه خودشان اعلان خواهند كرد. بنابراين ما چنين زمينههاى رشد علمى و فكرى در كشور داريم كه از ارزش بالايى برخوردار است . "
و در جمع اساتيد دانشگاهها فرمودند :
" نكته سوم اين است كه همه اين كارها فقط احتياج به پول و استعداد ندارد، بلكه احتياج به مديريت شايسته دارد كه اين برمىگردد به بخشهاى مديريتى دانشگاه؛ چه رؤساى دانشگاهها و دانشكدهها و مراكز تحقيقاتى، چه مديران دستگاههاى دولتى كه مربوط به علمند؛ مثل وزارتخانههاى علوم، بهداشت و آموزش و پرورش. اينها وظايف سنگينى دارند. چون ظاهراً وزراى محترم اينجا تشريف دارند، اين نكته را بگويم كه آنها بشنوند و دنبال كنند: كسانى كه در وزارتخانهها و دانشگاهها مسؤوليت مديريتى دارند، با تشخيص درست و اهميت دادن به موضوع، مىتوانند نقشى بسيار مهمّ و تعيين كننده در اين هدفى كه مورد علاقه همه ماست، ايفا كنند.
ما امروز استعدادهاى زيادى در كشور داريم كه بايستى شناسايى، جمع و هدايت شوند و بايد به آنها عملاً تفهيم شود كه براى استعدادشان ارزش قائليم. همين مسائل مادّى و پول و پاداش - كه در خلال فرمايشات بعضى از دوستان بود - عملى است؛ لكن بر مديريتِ اين كار متوقّف است. البته شوراى عالى انقلاب فرهنگى هم در اين زمينه مسؤوليت و نقش دارد. اعضاى اين شورا هم بايستى به اين مسائل توجّه كنند، تا اين آرزوها تحقّق پيدا كند .
متاسفانه در پاسخ به سئوال چهارم , مي توان به نقاط ضعف زيادي اشاره كرد . از موانع فرهنگي و اقتصادي و قانوني در كشورمان كه صرف نظر كنيم . نمي توان مسائلي مثل عدم احساس نياز مديران به تحقيق و پژوهش , خلاء نظارت در كشور بر روي مسائل علمي و آموزشي , ضعف و تنبلي جمع زيادي از دانشجويان , ضعف و عافيت طلبي بعضي از حوزويان , كميت گرايي در حوزه دانش و انجام كارهاي نمايشي و تشريفاتي در قلمرو علم , صدور مدارك فاقد پشتوانه علمي , لغو بودن بسياري از رساله ها و پايان نامه هاي دانشجويي و بايگاني آنها در گوشه كتابخانه ها , عدم ارتباط صحيح بين دانشگاه و صنعت و ... را ناديده گرفت .
در مدل SWOT پس از ترسيم عوامل بيروني و دروني در جداول مربوط , چهار نوع استراتژي حاصل مي شود كه عبارتند از : ST ,WO , SO, WT
استراتژي SO به ما مي گويد كه با استفاده صحيح از نقاط قوت داخلي و فرصتهاي مهم خارجي , راه رسيدن به اهداف بنيادي را كوتاه كنيد .
ETOPSAP
تكنولوژي توليد علمبازاريابي توليد علم
رقباي توليد علم مديريت توليد علم
ديدگاهها و نقش دولت و رهبري در جنبش نرم افزاري منابع و نيروي انساني :
ـ متخصصان دانشگاهي
ـ متخصصان حوزوي
ـ استعدادهاي درخشان جوانان
عرضه كنندگان علم تعاليم ديني
فرهنگ عمومي مردم نسبت به توسعه علمي كشور مالي و حسابداري :
- كم بودن بودجه پژوهشي
- توزيع ناعادلانه بودجه پژوهشي
شبكه جهاني اينترنت و وجود كتابخانه هاي ديجيتالي موانع فرهنگي و اقتصادي و قانوني در داخل كشور
ناهماهنگي عرضه و تقاضا عدم روحيه كارگروهي در پژوهشگران
سلطه فرهنگي استعمارخلاء نظارت
سلطه اقتصادي استعمارضعف و تنبلي دانشجويان و طلاب
سلطه علمي استعمارعافيت طلبي دانشگاهيان و حوزويان
استفاده ابزاري از علم كميت گرايي و كارهاي نمايشي
صدور مدارك فاقد پشتوانه علمي
ضعف ارتباط دانشگاه با صنعت
لغو بودن رساله ها و پايان نامه هاي
دانشجويي
عدم احساس نياز مديران به پژوهش
استراتژي WO به ما مي گويد كه از فرصتهاي خارجي جهت جبران نقاط ضعف استفاده كنيد . اما استراتژي ST مي كوشد تا با استفاده از نقاط قوت داخلي از زيانهاي ناشي از تهديدهاي خارجي جلوگيري كند . و بالاخره WT مي كوشد تا نقاط ضعف را كاهش دهد و از اين رهگذر جلوي تهديدات را بگيرد .
اكنون براي تعيين فرصتها و تهديدات جنبش نرم افزاري و تشخيص نقاط قوت و ضعف برنامه , به ترسيم جداول ETOP براي فرصتها و تهديدهاي خارجي وSAP براي تنظيم ضعفها و قدرتهاي داخلي مي پردازيم :
پس از تعيين عوامل محيط داخلي و خارجي و تهيه ليستي از فرصتها و تهديدها و ضعفها و قوتها در جداول ETOP وSAP بايد به كمك آراء و نظرات خبرگان عوامل مهم و كليدي ( CSF) مشخص شود . در اين مقاله با تكيه بر سخنان رهبري و ديدگاه نخبگان در محضر رهبر معظم انقلاب عوامل كليدي ذكر شده است .
اكنون استراتژيهاي چهارگانه را مشخص مي كنيم :
S1 منابع نيروي انساني
S2 تعاليم ديني
S3 استعدادهاي درخشانW1 كم بودن بودجه پژوهشي
W2 توزيع نادرست بودجه
W3 عدم روحيه كار گروهي
W4 خلاء نظارت
W5 ضعف و تنبلي دانشجو ..
W6 عدم بانك اطلاعاتي
W7 صدور مدارك فاقد ...
W8 ضعف ارتباط دانشگاه ...
W9عدم احساس نياز مديران .عوامل داخلي
عوامل خارجي
استراتژيهاي so :
ـ استخدام منابع نيروي انساني جهت اسفــاده از تكـنولوژي
توليد علم
ـ استفاده از تعاليم ديني جهت
تهييج مردم به تشويق و تعظيم پيشتازان جنبش نرم افزاري و عرضه كنندگان علم استراتژيهاي wo :
ـ تنظيم لوايح دولتي و استفاده از ديدگاه رهبري نظام جهت افزايش بودجه پژوهش وتوزيع عادلانه آن و نيز تقويت سيستم نظارت بر كارهاي علمــي و پژوهـــشي و حذف مــديران مستبد و بي نياز از پژوهش
ـ استفاده از اختيارات دولت و مجلس جهت تشكيل سازمان نخبگان و ايجاد بانك اطلاعاتي و جلوگيري از صدور مدارك بدون پشتوانه علمي O1 تكنولوژي توليدعلم
O2 ديدگاههاي رهبري ...
O3 فرهنگ عمومي مردم ...
O4 اينترنت و كتابخانه هاي...
O5 عرضه كنندگان علم
O6 اختيارات مجلس شورا
O7- اختيارات دولت
استراتژيهاي st :
ـ اسفاده از منابع نيروي انساني جهت رفع ناهماهنگي عرضه و تقاضا
- اسفاده از تعاليم ديني براي رفع سلطه استعماراستراتژي wt :
پرهيز جدي از تهديدات رقبا و سلطه استعمار , با ريشه كن كردن نقاط ضعف داخلي T1 رقباي توليد علم
T2 ناهماهنگي عرضه و ...
T3 سلطه فرهنگي استعمار
T4 سلطه علمي استعمار
T5 سلطه اقتصادي استعمار
T6 استفاده ابزاري از علم
..........................................................................................................................................
منبع : كتاب مجموعه مقالات نخستين كنگره بين المللى - دانشگاه آزاد اسلامى
19:36 - 24 مرداد 1385
0 بازدید
1 پاسخ