مقاومت نتیجه بخش ملت ها در برابر تحریم های آمریکا
کارشناسان روابط بین الملل تاکید کردند: تحریم های آمریکا، باعث افزایش انسجام داخلی کشورهای تحت تحریم می‌شود.
۴ MB
به گزارش خبرنگار بین‌الملل باشگاه خبرنگاران توانا؛ جان میرشایمر، استاد برجسته روابط بین‌الملل دانشگاه شیکاگو و یکی از نظریه‌پردازان واقع‌گرای (رئالیست) برجسته، در سخنرانی اخیر خود در دانشگاه شیکاگو، سیاست خارجی آمریکا را به شدت مورد انتقاد قرار داد. او با استناد به مطالعه‌ای در مجله «لانست سلامت جهانی» منتشرشده در ۲۰۲۵، ادعا کرد که تحریم‌های آمریکا (و اتحادیه اروپا) از سال ۱۹۷۱ تا ۲۰۲۱ با حدود ۳۸ میلیون مرگ اضافی مرتبط بوده است. میرشایمر این سیاست را «گرسنگی دادن به ملت‌ها برای ایجاد قیام علیه دولت‌هایشان» توصیف کرد و گفت: آن مطالعه این پرسش را مطرح کرد که پیامدهای تحریم های آمریکا از سال ۱۹۷۱ تا ۲۰۲۱ چه بوده است؟ و ما ۳۸ میلیون تن را کشتیم؛ ۳۸ میلیون تن! میزان ویرانی‌ای که ما در سال های اخیر در خاورمیانه به بار آوردیم واقعا حیرت انگیز است. اگر به پیامدهای جنگ عراق فکر کنید، و به کاری که در جاهایی مثل ونزوئلا، کوبا و ایران انجام می‌دهیم، می‌فهمید که ما از این اهرم عظیم اقتصادی استفاده می‌کنیم. ما اساسا باید مردم را گرسنه نگه داریم تا رنج بکشند، تا مجازات سنگینی بر آن‌ها تحمیل کنیم به این امید که علیه دولت خودشان قیام کنند. می‌فهمید که این همان کاری است که ما در ونزوئلا انجام می‌دهیم. این همان کاری است که در ایران انجام می‌دهیم. ما مجازات عظیمی را بر این مردم تحمیل می‌کنیم. با در نظر گرفتن همه این‌ها، برای من بسیار دشوار است که از ایالات متحده به عنوان کشوری شریف صحبت کنم. من واقعا فکر نمی‌کنم که ما، وقتی پای سیاست خارجی در میان است، به طرز استثنایی فضیلت مند باشیم.
در همین راستا آلنا دوهان (گزارشگر ویژه فعلی سازمان ملل از سال ۲۰۲۰ تا کنون) در گزارش ها و بیانیه های خود به شورای حقوق بشر سازمان ملل به ویژه از سال ۲۰۲۱ به بعد اظهار کرد: «اقدامات اجباری یک‌جانبه توسط برخی دولت‌ها، بسیاری از مردم در سراسر جهان را از حق توسعه محروم می‌کنند... این اقدامات می‌توانند به عنوان نقض حقوق بشر و در برخی موارد مجازات جمعی تلقی شوند.»او بارها تأکید کرده که تحریم‌های یک‌جانبه حقوق بنیادین بشر از جمله حق سلامت، حق غذا و حق توسعه را نقض می‌کنند و در عمل مانند مجازات جمعی عمل می‌کنند.
همچنین ادریس جزایری (گزارشگر ویژه پیشین سازمان ملل در زمینه تأثیر منفی اقدامات اجباری یک‌جانبه بر حقوق بشر، از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹) در بیانیه‌ی او به مجمع عمومی سازمان ملل در اکتبر ۲۰۱۸ تاکید کرد: «تحریم‌های یک‌جانبه که تقریباً هر نوع معامله مالی را محدود می‌کنند یا مانع تجارت قانونی کشورهای ثالث با کشور هدف می‌شوند، اشکال غیرقانونی و غیراخلاقی اجبار به شمار می‌روند، به‌ویژه زمانی که حقوق بشر مردم ساکن در کشورهای هدف را آسیب می‌زنند.»
میرشایمر استدلال می‌کند آمریکا از اهرم اقتصادی برای «گرسنه نگه داشتن مردم» و امید به تغییر رژیم استفاده می‌کند. وقایع تاریخی نیز این مسئله را شرح می‌دهد که تحریم‌ها گاهی رژیم‌ها را تضعیف کرده‌اند (مثل آفریقای جنوبی)، اما در موارد هدف‌گیری‌شده مانند ایران، کوبا، ونزوئلا و کره شمالی، اغلب به «مقاومت» و تحکیم قدرت منجر شده‌اند.
در این باره دنیل کوهن و زو واینبرگ نویسندگان مقاله‌ی فارن افرز منتشر شده در آوریل ۲۰۱۹ با عنوان «تحریم‌ها نمی‌توانند باعث تغییر رژیم شوند. مشکل رویکرد ترامپ به ونزوئلا و ایران» تأکید می‌کنند که تحریم‌ها به‌ندرت منجر به تغییر رژیم می‌شوند، به‌خصوص در کشورهای اقتدارگرا.
افزون بر آن پژوهش‌های متعدد دیگر مانند پایگاه پایگاه داده تهدید و اعمال تحریم‌های اقتصادی (TIES) نشان می‌دهند که تحریم‌ها علیه رژیم‌های اقتدارگرا مانند ایران، کوبا، ونزوئلا و کره شمالی اغلب باعث پدیده «مقاومت ملی» و تحکیم قدرت نخبگان حاکم می‌شوند. مردم و دولت‌های هدف به وضوح عامل مشکلات اقتصادی را «دشمن خارجی» دانسته و این امر باعث افزایش انسجام داخلی می‌شود.
قابل ذکر است کتاب «تحریم‌های اقتصادی بازنگری‌شده» نوشته‌ی گری هافباور، جفری شات و کیمبرلی الیوت شرح می‌دهد: یکی از معروف‌ترین پژوهش‌ها که نشان می‌دهد نرخ موفقیت کلی تحریم‌ها حدود ۳۰ تا ۳۴ درصد است، اما وقتی هدف اصلی «تغییر رژیم» باشد، نرخ موفقیت بسیار پایین‌تر است (به‌ویژه در رژیم‌های اقتدارگرا).
در نهایت، انتقاد میرشایمر به سیاست خارجی ایالات متحده، در جهانی که ابزار تحریم به یکی از اصلی‌ترین سلاح‌های سیاست خارجی تبدیل شده، این بحث نشان می‌دهد که زمان بازنگری جدی در طراحی، اجرا و ارزیابی این ابزارها فرا رسیده است؛ بازنگری‌ای که تعادل میان اهداف استراتژیک و مسئولیت انسانی را بیشتر مورد توجه قرار دهد.
23:58 - 15 مه 2026