درخشش پارک ملی گلستان در جهان
برای نخستینبار در ایران، پارک ملی گلستان در فهرست «پنج روایت برتر اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت(IUCN) به ثبت رسید و اولین منطقه تحت حفاظت کشور است که توانسته داستان موفقیت خود را در سطح جهانی مطرح کرده و الگویی برای حفاظت گران جهان باشد.
خبرگزاری فارس_استان گلستان؛ حفاظت مشارکتی آن هم از طبیعت، محیطزیست و حیاتوحش فرایندی چندبعدی،سخت و مفهومی فراتر از صرفاً حفظ محیطزیست است، زیرا یک راهبُرد برای توسعه پایدار بوده و زمانی که جوامع محلی بهجای مصرفکنندگان منفعل منابع، به شرکای فعال در حفاظت تبدیل میشوند، این همافزایی بین جوامع محلی و محیطبانان برای حفظ طبیعت به نفع مردم محلی، حفاظت را به یک اولویت دائمی تبدیل میکند.باتمام مشکلات پیشرو در فرایند حفاظت مشارکتی، یک تیم در پارک ملی گلستان توانست برای نخستینبار با اجرای طرح حفاظت مشارکتی بین مردم و محیطبانان، نام «ایران» را برای نخستینبار در فهرست «پنج روایت برتر اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت(IUCN) ثبت کند.پارک ملی گلستان که عنوان اولین پارک ملی ایران را در کارنامه خود دارد، حال بهعنوان اولین منطقه تحت حفاظت کشور توانسته داستان موفقیت خود را در سطح جهانی مطرح کرده و الگویی الهامبخش برای حفاظت گران جهان باشد.
موفقیت بزرگ ایران با اجرای طرح حفاظت مشارکتی در پارک ملی گلستان
پوریا سپهوند حفاظت گر، پژوهشگر و عضو و کارشناس اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت میگوید: طرح مشارکت حفاظت مردمی در قالب حفاظت از پارک ملی گلستان توسط محیطبانان و جوامع محلی از سال ۱۳۹۶ کلید خورد.به گفته سپهوند، پس از سنجش شاخصهای ارزیابی، مشخص شده بود حضور همیاران محلی در کنار محیطبانان، منجر به فعالسازی دو پاسگاه محیطبانی و شش جانپناه دیدهبانی شده و میانگین گشتزنی روزانه در همه نواحی پارک از ۱۰۰ کیلومتر در سال ۲۰۱۴ به بیش از ۱۶۰ کیلومتر در سال ۲۰۲۳ رسیده بود. همچنین، مساحت مناطق آسیبدیده از حریق که در دوره پنجساله اول به ۱۷ کیلومترمربع میرسید، در دوره دوم، برخلاف افزایش دمای هوا و کاهش بارندگی، به حدود ۷ کیلومترمربع کاهش یافت. این حفاظت گر در پژوهش خود، پارک ملی گلستان را در دو دوره پنجساله بررسی کرده است؛ دوره اول از ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸، یعنی قبل از تشکیل شورای راهبری پارک و شروع پروژه حفاظت مشارکتی در این منطقه، و دوره دوم از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳، همزمان با اجرای برنامه حفاظت مشارکتی در پارک ملی گلستان ودر این دو دوره شاخصهای مربوط به تعارض، گشت و پایش و شاخصهای اکولوژیکی مانند جمعیت علفخواران مورد بررسی قرار گرفته است.
این در حالی است که به دلیل حضور انبوه گردشگران، تعداد حریقها بهویژه در حاشیه ۵۰۰ متری جاده ترانزیتی که از قلب پارک میگذرد، حدود دوبرابر افزایشیافته بود.با افزایش امنیت در پارک ملی گلستان در دوره پنجساله دوم، تعداد موارد شکار غیرمجاز نیز به طور محسوسی کاهش یافت؛ از میانگین ۱۰ مورد در سال به کمتر از پنج مورد در سال رسید. به گفته سپهوند، جمعیت قوچ و میش اوریال پارک به طور میانگین سالانه حدود ۲۳ درصد رشد داشت که معادل استانداردهای ایدئال جهانی برای علفخواران وحشی است. حالا جمعیت این علفخوار به حدود ۱۱ هزار فرد رسیده است که عملاً بیشترین تعداد ثبتشده ازاینگونه در تمام مناطق پراکندگی آن در یک منطقه حفاظتشده در دنیا است.به گفته وی، علاوه بر افزایش جمعیت، شاهد گسترش پراکنش گونهها نیز بودیم. برای مثال، در سال ۲۰۱۸، جمعیت قوچ و میش عمدتاً. به دره آلمه و چند منطقه محدود دیگر خلاصه میشد، اما در سالهای بعد، در بخشهای بزرگتری از پارک مشاهده شدند.دامنه پراکنش گلههای قوچ و میش اوریال، از میانگین ۳۲۶ کیلومترمربع در دوره اول به ۴۳۰ کیلومترمربع در دوره دوم افزایش یافت.
پارک ملی گلستان؛ روایت برتر حفاظتی در جهان
اکنون پارک ملی گلستان بهعنوان یک روایت برتر حفاظتی، در کنار سایر برگزیدگان این بخش از جمله پروژههای حفاظت از کوسههای رودخانهای شمالی در استرالیا، مدیریت گلههای «ویکونیا» در آرژانتین، بازگرداندن کاکتوسهای قاچاق شده از ایتالیا به شیلی و برنامه پایش و حفاظت از پرندگان آوازخوان در اندونزی قرار گرفته و این انتخاب باعث میشود پارک ملی گلستان و برنامه اجراشده در آن، موردتوجه جامعه جهانی حفاظت قرار گیرد و ایران بهعنوان الگویی موفق معرفی شود.این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم در این دوره اخبار منتشرشده درباره ایران در سطح بینالمللی، مثبت نیست. «اینکه کشور ما یک موفقیت الهامبخش را به جهان مخابره کند و ایران بهعنوان الگویی در امر حفاظت معرفی شود، بسیار اهمیت دارد.» معاون محیطزیست طبیعی سازمان حفاظت محیطزیست گفت: سال ۱۳۹۶ که بحث حفاظت مشارکتی در پارک ملی گلستان مطرح شد، نگرانیهای جدی درباره سرنوشت پارک وجود داشت و بسیاری از معتقد بودند با اجرای این طرح، شاهد تخریب اولین پارک ملی ایران خواهیم بود. به گفته حمید ظهرابی، قرارگیری در محدوده سه استان گلستان، سمنان و خراسان شمالی و دیگر موضوعات جزو چالشهایی است که حفاظت این پارک را به یکی از سختترین مناطق ایران بدل کرده است اما با اینهمه مشکلات، جامعه محلی با مشارکت مردم و مدیریت اثربخش تیموری، مدیر وقت پارک ملی گلستان تلاش کردند تا شاهد نتایج درخشان پارک در یک بازه زمانی پنج، ششساله باشیم.به گفته وی، صندوق ملی محیطزیست بهعنوان سرمایهگذار حضور یافته و تفرجگاهها را به بهرهبرداری برساند تا از این طریق برای جامعه محلی شغل ایجاد کرد و هم درآمد پایداری را برای حفاظت از تنوع زیستی شکل داد.
ضرورت استمرار طرح حفاظت مشارکتی در پارک ملی گلستان
مهدی تیموری، مدیر سابق پارک ملی گلستان، این جایزه را نمونه تلاش شبانهروزی ۶ساله تیم بیان کرد و افزود: آمار سرشماری و مستنداتی که ما ارائه میکردیم، آنقدر برای مجموعه سازمان غیرقابلتصور بود که آن را باور نمیکردند. اما کمکم به این نتیجه رسیدند چه تحولی در پارک ملی گلستان صورتگرفته است.به گفته وی، حضور خیرین باعث شد ساختمانهای فرسوده تعمیر و جانپناههایی ساخته شود و یکی از مهمترین اقدامات، بازسازی مدرسهای در روستای «تنگراه» و ساخت مدرسه «هیرکان» در روستای «لهندر» بود تا دختران دانشآموز روستا که پس از دبستان ترک تحصیل میکردند، با ساخت مدرسه امکان ادامه تحصیل آنها فراهم شود و مطمئنم تا زمانی که مدرسه سرپا است و دانشآموزان در آن درس میخوانند، این نگاه را دارند که پارک ملی گلستان و محیطزیست این امکان را برایشان فراهم کرده است و همین کارها که باعث شد تا آنها خود را مدیون پارک ملی بدانند و از آن حفاظت کنند.همه دستبهدست هم دادند تا طرح حفاظت مشارکتی پارک ملی گلستان اجرا و این نتیجه فوقالعاده را کسب شود، کاری که در چند دهه عمر سازمان حفاظت محیطزیست بیسابقه بود، اما آنچه اهمیت دارد و رئیس سابق پارک ملی گلستان نیز برآن تأکید می کند تداوم و استمرار حفاظت مشارکتی در راستای حفظ محیطزیست، حفظ گونههای گیاهی و حیاتوحش و افزایش اینگونهها است.
09:42 - 14 آبان 1404