ایست بازرسی ترکیه در مهمترین گلوگاه عبور غلات جهان
حملات پهپادی در دریای سیاه ترکیه را به محدود کردن تردد کشتیها در تنگه داردانل واداشت، تنگهای استراتژیک در خاک ترکیه که دریای سیاه را به دریای مدیترانه متصل میکند و یکی از مهمترین گلوگاههای عبور غلات جهان به شمار میرود.
گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ بحران دریای سیاه که تا همین چند وقت پیش یک مسئله امنیتی میان روسیه و اوکراین بود، حالا به یکی از حساسترین گلوگاههای غذایی جهان کشیده شده است.دولت ترکیه به کشتیهای عازم بندر نووروسیسک روسیه اعلام کرده که فعلاً اجازه عبور از تنگه داردانل را به آنها نمیدهد. برخی کشتیهای دیگر هم گفتهاند که بررسی درخواستهایشان زمان بیشتری میبرد.ترکیه بعد از افزایش چشمگیر حملات پهپادی به کشتیهای تجاری در دریای سیاه، این محدودیت را اعمال کرده است. دریای سیاه در پی حملات متقابل روسیه و اوکراین به کشتیهای تجاری، به عرصه تنش نظامی تبدیل شده است. اوکراین با پهپادهای خود کشتیهای مرتبط با روسیه را هدف قرار میدهد و روسیه نیز در واکنش، شناورهای اوکراینی را بمباران میکند.این بار حملات پهپادی حتی به کشتیهای ترکیهای هم رسیده و در حمله پهپادی در تاریخ ۳ اوت ۲۰۲۶ (۱۲ مرداد ۱۴۰۵) به کشتی ترکیهای نادژدا حامل میوه و سبزیجات چند خدمه ترکیهای را زخمی کرده است. وزارت خارجه ترکیه در بیانیهای اعلام کرد که چند تن از خدمه کشتیهای ترکیهای از جمله اتباع این کشور در حملات پهپادی زخمی شدهاند. آنکارا از طرفهای درگیر خواسته که هرچه سریعتر برای تأمین امنیت کشتیرانی در دریای سیاه اقدام کنند و هشدار داده که ادامه این وضعیت پیامدهای منفی گستردهای از جمله برای امنیت غذایی خواهد داشت.
دریایی که راه فرار ندارد و ربع گندم دنیا از آن میگذرد
اما ایست بازرسی ترکیه در داردانل به معنای بسته شدن کامل تنگه نیست و کشتیهایی که به بنادر خود ترکیه یا بلغارستان میروند، هنوز اجازه عبور دارند. اما محدود شدن رفتوآمد کشتیهایی که مقصدشان روسیه یا اوکراین است، یک زنگ خطر بزرگ است.چون این دو کشور، غولهای صادرات گندم و غلات جهان هستند و کشتیهایشان چارهای جز عبور از دریای سیاه، تنگه بسفر، دریای مرمره و بعد داردانل ندارند تا به دریای مدیترانه و بازارهای جهانی برسند.فرق داردانل با کانال سوئز این است که هیچ مسیر دیگری برای دور زدنش وجود ندارد. اگر کشتیای نخواهد از کانال سوئز برود، میتواند از راه دماغه امید نیک آفریقای جنوبی برود. اما دریای سیاه یک حوضچه بسته است و تنها راه خروجش همین دو تنگه بسفر و داردانل است . یعنی اگر اینجا بسته شود، راهی نیست.اهمیت این تصمیم وقتی روشن میشود که بدانیم روسیه و اوکراین پیش از جنگ، نزدیک ۲۶ درصد از گندم جهان را صادر میکردند و با وجود اختلالات، سهمشان همچنان تعیینکننده است.وزارت کشاورزی آمریکا میگوید روسیه در سال آینده حدود ۴۷ میلیون تن گندم صادر میکند و بزرگترین صادرکننده جهان خواهد بود. اوکراین هم در نیمه اول سال زراعی گذشته، حدود ۷.۸ میلیون تن گندم و ۱.۳ میلیون تن جو صادر کرده، هرچند صادراتش نسبت به سال قبل ۳۰ درصد پایین آمده است.
مصر و الجزایر نصف گندم اوکراین را میخرند
آمارها نشان میدهد که در هشت ماه اول سال زراعی گذشته، اوکراین حدود ۹ میلیون تن گندم صادر کرده که مصر ۲.۴ میلیون تن، الجزایر ۱.۶ میلیون تن و اندونزی ۱.۴ میلیون تن از آن را خریدهاند. یعنی همین سه کشور، ۶۰ درصد گندم صادراتی اوکراین را خریداری کردهاند.تا پایان سال زراعی، اوکراین ۱۴ میلیون تن گندم صادر کرد که سهم مصر از ۱۴ درصد به ۲۷ درصد رسیده و سهم الجزایر از ۱۲ درصد به ۲۰ درصد بالا رفته. یعنی دو کشور عربی مصر و الجزایر، روی هم حدود ۴۷ درصد از کل گندم صادراتی اوکراین را خریداری کردهاند. اگر کشتیها در داردانل معطل شوند، نان سفره میلیونها نفر در خاورمیانه و شمال آفریقا به خطر میافتد. قیمتها یک ماهه ۶ درصد بالا رفت بازارهای جهانی حتی قبل از اعلام محدودیت جدید ترکیه هم از تنش در دریای سیاه ترسیده بودند. در ژوئیه گذشته، قیمت گندم جهانی در یک ماه ۵.۸ درصد بالا رفت و نسبت به سال قبل ۹.۹ درصد بیشتر شد و به بالاترین سطح دو سال اخیر رسید . فائو گفت این افزایش به خاطر نگرانی از اختلال در صادرات دریای سیاه و آسیب به تأسیسات بندری بوده است.اگر محدودیت ترکیه ادامه پیدا کند، کشتیها در مناطق انتظار میمانند، هزینه سوخت و بیمه بالا میرود و محمولههای غلات در بنادر روسیه و اوکراین زمینگیر میشوند. کشتیهای خالی که باید محصول جدید بیاورند هم با تأخیر مواجه میشوند و فشار بر قیمتها بیشتر میشود.
کشورهای عربی زیر فشار مضاعف
خاورمیانه و شمال آفریقا بیشتر از هر جای دیگری از این بحران ضربه میخورند. هم به شدت به واردات غلات وابستهاند و هم بنادر دریای سیاه به آنها نزدیک است و هزینه حمل کمتری دارد. اگر این مسیر مختل شود، یا گرانتر میخرند یا از جاهای دورتر با هزینه بیشتر تهیه میکنند.افزایش قیمت گندم و حمل، یعنی صورتحساب واردات سنگینتر و فشار بر بودجه دولتهایی که نان یارانهای میدهند. برای کشورهایی با پول ضعیف، شرایط سختتر میشود؛ هم قیمت جهانی گندم بالا رفته و هم دلار گرانتر شده است.حتی چند روز معطلی در داردانل میتواند قیمت نان را در خاورمیانه بالا ببرد.محدودیت فعلی اگرچه کامل نیست، اما ادامه آن کشتیهای بیشتری را معطل میکند و زنجیره تأمین را مختل میسازد. با توجه به اینکه تجارت غلات از قبل دچار اختلال است، هر روز تأخیر قیمت تمامشده گندم را برای کشورهای واردکننده افزایش میدهد. نیمی از گندم اوکراین به دو کشور عربی میرسد و روسیه بزرگترین صادرکننده جهان است؛ این بحران فقط یک اختلاف منطقهای نیست، تهدیدی مستقیم برای امنیت غذایی منطقه است که میتواند در ماههای آینده سفره نان میلیونها نفر را گرانتر کند.#ترکیه_دریایسیاه#گندم_روسیه 11:14 - 9 اوت 2026