راز «خدای سوبک» در موزه تمساحها: بینظیرترین موزه جهان در نیل
در منطقهای مشرف به رودخانه نیل بزرگترین موزه جهان برای یک حیوان قرار دارد: موزه تمساحها. این موزه میزبان ۲۲ تمساح مومیاییشده است که زمانی توسط مصریان باستان به عنوان «خدای سوبک» پرستش میشدند. نکته شگفتانگیز اینجاست که این مومیاییها با همان دقت و احترامی نگهداری شدهاند که فراعنه؛ اینجا، قلب تمدنی است که تمساح را همچون یک خدا میستود.
در منطقهای مشرف به رودخانه نیل در جنوب مصر، معبد باستانی «کوم اومبو» در استان اسوان قرار دارد. این معبد هر ساله گردشگران خارجی بسیاری را از سراسر جهان به خود جذب میکند؛ کسانی که مشتاق کشف بناهای تاریخی و آشنایی با تمدن باستانی مصر هستند.در کنار معبد «کوم اومبو»، «موزه تمساح» واقع شده که یکی از بزرگترین موزههای جهان است و تنها یک حیوان را در خود جای داده: تمساحها؛ البته تمساحهایی مومیاییشده از دوران فراعنه.این موزه میزبان تمساحهای مومیاییشده متعددی است که مصریان باستان در آن دوره آنها را محترم میشمردند و به عنوان «خدای سوبک» میپرستیدند. همین امر باعث شده تا بازدیدکنندگان مصری و گردشگران خارجی از ملیتهای مختلف، با شور و شوق بسیار برای دیدن «خدای سوبک» به معبد «کوم اومبو» در اسوان بیایند.ایده تأسیس موزه در سال ۲۰۰۶ به عنوان بخشی از طرح توسعه منطقه باستانشناسی «کوم اومبو» مطرح شد که شامل تخریب ساختمانهای جدید ساخته شده در منطقه برای حفظ بافت باستانی و تاریخی آن و نگهداشتن یکی از آنها برای استفاده به عنوان موزه بود. موزهای که به الهه سوبک یا همان تمساحها اختصاص داشت و مصریان باستان آن را میپرستیدند.
موزه تمساحها در کوم اومبو شاهد بازسازی و نوسازی گستردهای از سوی دولت مصر بود و در تاریخ ۳۱ ژانویه ۲۰۱۲ بازگشایی شد. در گذشته، این مکان علاوه بر پرستش خدای «هوروس بزرگ»، به پرستش خدای «سوبک» که نماد تمساح است، نیز اختصاص داشت.در این موزه ۷۳ اثر باستانی از جمله تمساحهای مومیایی شده، تابوتهای سفالی، مجسمهها، لوحهای نذری و ماکتی از مقبرهای که مراسم تدفین تمساح را شبیهسازی میکند، به نمایش عموم گذاشته شده است. این موزه فرایند مومیایی کردن تمساحها و مراحل مختلف آن را از طریق پنج تمساح مومیاییشده موجود در آن به نمایش میگذارد. این تمساحها با همان دقتی مومیایی شدهاند که فراعنه مصر یا افراد دیگر در دوره مصر باستان مومیایی میشدند.در این موزه همچنین تختی به شکل یک میز چوبی وجود دارد که تمساحهای مومیاییشده روی آن قرار میگرفتند و نذورات و قربانیها به آنها تقدیم میشد. این تختها به صورت یک مقصوره (محفظه چوبی) در داخل مقبره قرار میگرفتند.
موزه تمساح، پس از موزه «آمنهوتپ» و موزه «مرمنپتاه»، سومین موزه مصر است که آثار تاریخی و باستانی و همچنین معماری مصر قدیم را به نمایش میگذارد.این موزه تازه تأسیس، بزرگترین موزه جهان است که به یک حیوان (تمساح) اختصاص دارد؛ بهویژه آنکه از نظر عظمت و اهمیت همتراز دیگر اماکن تاریخی و باستانی مصر بهشمار میآید که فرهنگ و تمدن مصریان باستان و شیوه تعامل آنها با حیوانات را به نمایش میگذارد؛ خصوصاً منطقه کوم اومبو که تمساحها را میپرستیدند و برای آنها احترام بسیاری قائل بودند.موزه شامل مجموعهای از تمساحهاست که در محفظههای شیشهای به نمایش گذاشته شدهاند و از این حیث، بزرگترین موزه نمایش تمساحها در جهان است. این تمساحها توسط مصریان باستان مومیایی شدهاند. همچنین یک گورستان تمساحها نیز در این موزه وجود دارد که نحوه دفن آنها را در گورهای گِلی خشک نشان میدهد.
این موزه از مجموع ۵۰ تمساح کشفشده در منطقه نزدیک معبد کوم اومبو، ۲۲ تمساح را به نمایش میگذارد. تمساحهای به نمایش گذاشتهشده در سنین مختلف، از جمله جنینی، کوچک و بزرگ هستند. طول تمساحهای بزرگ یا بالغ به ۵/۵ متر نیز میرسد. ۸ تمساح نیز در تابوتها و کفنهای دفنشده وجود دارد.در مورد خدای سوبک یا تمساح که مصریان باستان او را به صورت انسانی با سر تمساح به تصویر میکشیدند: پرستش او در منطقه کوم اومبو رواج داشت و مردم این منطقه معبدی برای پرستش او در نزدیکی ساحل رودخانه نیل ساخته بودند.هنگامی که تمساح به طور طبیعی میمرد یا کشته میشد، با آن مانند یک حیوان مورد احترام رفتار میشد و مراسم مومیایی کامل برای آن انجام میشد. سپس در گورستانی مخصوص دفن میشد و همراه آن هدایایی مانند ظروف سفالی پُر از غذا دفن میشد.
تدفین در شرق نیل، در منطقهای از گِل خشک، در گورهای مخصوص با طاقی پوشیده از برگ نخل انجام میشد و پس از مومیایی شدن، تمساح در پارچههای کتانی پیچیده میشد.برای تجلیل از جایگاه این تمساحها، چشمان آنها با چشم مصنوعی منبتکاری میشد تا قبل از دفن، ترسناک به نظر برسد. برخی از آنها در لفافههای چوبی رنگی قرار میگرفتند.
15:39 - 20 مهر 1404