مدرسه در گام دوم انقلاب اسلامی
امید است با جدیت و پشتکاری که در مسئولان آموزشوپرورش وجود دارد، هر چه سریعتر الگوی کامل مدرسه در تراز گام دوم انقلاب اسلامی تنظیم و در مدارس سراسر کشور پیادهسازی شود.
گروه آموزشوپرورش: مسعود بهرامی مدیرکل سابق آموزشوپرورش شهرستانهای استان تهران در یادداشتی نوشت: وقتی صحبت از بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی میشود، همگان اذعان دارند که تحقق کامل آن در گروی تلاش همهجانبه و اجرای همگن این بیانیه در همه عرصههای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و... است. تردیدی نیست که نگاه بخشی و برشهای مقطعی از بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی مانع از نگاه جامع و فراگیر میشود اما از طرفی تا زمانی که هر یک از ارکان نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران نقش و جایگاه خود را در مسیر پیادهسازی بیانیه احصا و به مرحله اجرایی در نیاورند، انتظار تحقق کامل اهداف بیانیه غیرقابلتصور است.این تفکیک هم در نهادهای حاکمیتی مفهوم دارد و هم در دولت و هم در نهادهای مردمی. طبیعی است که حسب اشارات رهبری در بیانیه، دادگاه و قوه قضاییه در گام دوم انقلاب اسلامی متفاوت از آن چیزی است که تا قبل از ابلاغ آن وجود داشته است. وزارت بهداشت و بیمارستانها، صنعت و تولید، فرهنگ و سیاست خارجه، مسجد و مراکز دینی و... نیز از این قاعده مستثنی نیستند و هر یک باید خود را از زمان ابلاغ بیانیه نسبت به قبل آن باز تعریف کنند و کارکردها و انتظارات جدید را منطبق با بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی تنظیم نمایند.پر واضح است که نهاد تعلیموتربیت و در رأس آن مدرسه در این مسیر از جایگاه ویژهای برخوردار است. چرا که مخاطب اصلی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، جوانان و نوجوانی هستند که در مدارس تربیت میشوند. ازاینرو یکی از مهمترین نهادهایی که باید خود را بر اساس انتظارات گام دوم انقلاب اسلامی باز تعریف کند، مدرسه است و برای تحقق این مهم رسالت مسئولان امر تعلیموتربیت نسبت به دیگر ارکان سیاستگذار کشور بسیار سنگینتر خواهد بود.
برای باز تعریف مدرسه بر اساس منویات مقام معظم رهبری نخست لازم است تصویری از مفهوم مدرسه قبل از ابلاغ بیانیه گام انقلاب اسلامی داشته باشیم. باتوجهبه ماهیت مدرسه و درنظرگرفتن دیگر عناصر مؤثر در آن همچون معلم، محتوای آموزشی، برنامه درسی و... نمیتوان انتظار داشته باشیم مدرسه را در یک عبارت کوتاه تعریف کنیم و بر همین اساس در قالب متون مستند و علمی در دسترس، مدرسه را با ویژگیهایش تعریف و تشریح میکنند. اما در یک تعریف ساده و اجمالی میتوان گفت مدرسه محلی است که در آن مطابق بامحتوا و برنامه درسی از پیش تعیین شده از جانب نهاد ملی تعلیموتربیت، معلمان و مربیان آموزش و تربیت دانشآموزان را دنبال میکنند و ضمن رشد و ارتقای مهارتهای پایهای دانشآموز مطابق با ارزشها و انتظارات تربیتی و مهارتی مشخص شده، در پایان هر سال یا دوره آموزشی ارزیابی و سنجش از دانشآموزان انجام میگیرد و دانشآموز در صورتگرفتن امتیاز حدنصاب آموزشی لازم به پایه بالاتر رفته تا دانشآموخته شود.
هر چند این تعریف و هر تعریف دیگری نمیتواند تصویر کامل و همهجانبهای از مدرسه را ارائه دهد اما اکنون که قرار است مدرسه را بر اساس بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی باز تعریف کنیم نیز از همین تعریف ساده و اجمالی فوق کمک میگیریم. لازم است دقت شود که مدرسهٔ کنونی با همه قوتها و نقاط قابل ارتقایش توانسته جوانان و نوجوانان جامعه را تا سر حد گذراندن گام اول در چلواره نخست انقلاب اسلامی و رسیدن به گام دوم آن مهیا کند و آنچه برای مدرسهٔ پیشران گام دوم انقلاب اسلامی پیشنهاد خواهد نافی دستاوردهای مدرسه در چهلساله نخست انقلاب اسلامی نیست.رهبر فرزانه انقلاب اسلامی این مهم را اینگونه تشریح میفرمایند: «نکتهای که حتماً باید موردتوجه باشد این است که جامعهٔ فرهنگیان - یعنی معلّمین و کارمندان فرهنگی - در این چهل سالِ دوران انقلاب کارهای بزرگی انجام دادند، کارهای ثمربخشی انجام دادند. درست توجّه بفرمایید؛ یک عدّهای میخواهند آموزشوپرورش را به دلایل گوناگون سیاسی بیقدر و قیمت کنند؛ این بیانصافی است، این خلاف واقع است. من البتّه نواقص موجود آموزشوپرورش را میدانم، بنده فاصلهٔ آموزشوپرورش کنونی را با نقطهٔ مطلوب میدانم، امّا فاصلهٔ آموزشوپرورش موجود با آن وضع اسفباری که قبل از انقلاب داشت، را هم میدانم. آموزشوپرورش در دورهٔ انقلاب - در این چهل سالِ انقلاب - کارهای بزرگی انجام داده.
همین دانشمندان گوناگونی که کشور شما را از لحاظ فنّاوری نانو جزو پنج کشور اوّل دنیا قرار دادند، در آموزشوپرورش تربیت شدند؛ همین نسل سوّم و چهارم انقلاب که نه امام را دیده، نه دوران دفاع مقدّس را دیده، نه شهدای نامدار دورهٔ هشتساله را دیده، امروز محکم و استوار در مقابل دشمن میایستد، اصرار میکند که برود از حرم دفاع بکند و میرود دفاع میکند، یکی شهید میشود، ده نفر هم شهید نمیشوند و برمیگردند. این انگیزهٔ مجاهدتکردن چیز کمی نیست، اینها را چه کسی تربیتکرده؟ آموزشوپرورش تربیتکرده است.» بنابراین مدرسه که در واقع تجلی آموزشوپرورش در میدان عمل است، در گام اول انقلاب اسلامی توانسته جوانانی تربیت کند که ثبات، امنیت و تمامیت ارضی ایران را حفظ کنند، موتور پیشران کشور در عرصهٔ علم و فنّاوری و ایجاد زیرساختهای حیاتی و اقتصادی و عمرانی باشند، مشارکت مردمی و خدمترسانی را به اوج برسانند، بینش سیاسی خود و آحاد مردم را ارتقا دهند، عدالت را در تقسیم امکانات عمومی کشور بیشتر کنند، روزبهروز بر معنویت و اخلاقشان در فضای عمومی جامعه افزوده شده و توانستند در برابر قلدران و زورگویان و مستکبران جهان ایستادگی کنند.
مدرسه در گام دوم انقلاب اسلامی نیز باید با شتاب و دقت بیشتری رسالت تربیت خود را ایفا کند و ایفای این رسالت خطیر در گرو زمینهسازی برای تحقق توصیههای هفتگانه بیانیه است.نخست توجه بیش از گذشته به علم و پژوهش است. در بخشی از این توصیه میخوانیم: «ما هنوز از قلّههای دانش جهان بسیار عقبیم؛ باید به قلّهها دست یابیم. باید از مرزهای کنونی دانش در مهمترین رشتهها عبور کنیم. ما از این مرحله هنوز بسیار عقبیم؛ ما از صفر شروع کردهایم. عقبماندگی شرمآور علمی در دوران پهلویها و قاجارها در هنگامی که مسابقهٔ علمی دنیا تازه شروع شده بود، ضربهٔ سختی بر ما وارد کرده و ما را از این کاروان شتابان، فرسنگها عقب نگه داشته بود. ما اکنون حرکت را آغاز کرده و با شتاب پیش میرویم ولی این شتاب باید سالها با شدّت بالا ادامه یابد تا آن عقبافتادگی جبران شود.» این درست است که نمود و نتیجه تلاشهای علمی و پژوهشی در دانشگاه، حوزههای علمیه و مراکز پژوهشی خواهد بود اما این مدرسه است باید زمینهساز اینچنین دستاوردهایی برای انقلاب اسلامی باشد.
نکته دوم معنویّت و اخلاق است. «شعور معنوی و وجدان اخلاقی در جامعه هرچه بیشتر رشد کند برکات بیشتری به بار میآورد؛ این، بیگمان محتاج جهاد و تلاش است و این تلاش و جهاد، بدون همراهی حکومتها توفیق چندانی نخواهد یافت. اخلاق و معنویّت، البتّه با دستور و فرمان به دست نمیآید، پس حکومتها نمیتوانند آن را باقدرت قاهره ایجاد کنند، امّا اوّلاً خود باید منش و رفتار اخلاقی و معنوی داشته باشند، و ثانیاً زمینه را برای رواج آن در جامعه فراهم کنند و به نهادهای اجتماعی در این باره میدان دهند و کمک برسانند؛ با کانونهای ضدّ معنویّت و اخلاق، به شیوهٔ معقول بستیزند و خلاصه اجازه ندهند که جهنّمیها مردم را با زور و فریب، جهنّمی کنند.» این تکلیف که بهصراحت بر عهده حکومت اسلامی گذاشته شده است، جز با ابزار تربیتی قابلتحقق نیست و مدرسه بهترین و مهمترین تجلیگاه حاکمیت برای این مهم است. معلم، برنامهریز آموزشی، مؤلف کتابدرسی و... باید بدانند دانشآموزانی که در گام دوم انقلاب اسلامی تربیت خواهند کرد، بیش از نسلهای پیشین نیاز به تربیت اخلاقی و معنوی دارند.
اقتصاد توصیهٔ سوم است. «درونزایی اقتصاد کشور، مولّد شدن و دانشبنیانشدن آن، مردمیکردن اقتصاد و تصدّیگری نکردن دولت، برونگرایی با استفاده از ظرفیّتهایی که قبلاً به آن اشاره شد، بخشهای مهمّ این راهحلها است. بیگمان یک مجموعهٔ جوان و دانا و مؤمن و مسلّط بر دانستههای اقتصادی در درون دولت خواهند توانست به این مقاصد برسند. دوران پیشِرو باید میدان فعّالیّت چنین مجموعهای باشد.» در جایی که صحبت از اقتصاد درونزا باشد، اولین نیاز تربیت اقتصاددان مسلط به مبانی اقتصاد اسلامی با رویکرد اقتصاد مقاومتی است. بدیهی است که مدرسه خود نمیتواند چنین متخصصانی را آماده کند اما باید دانشآموزی را پرورش دهد که هم در زندگی شخصی خودش اولیههای اقتصاد مقاومتی را بشناسد و رعایت کند و هم زمینهای فراهم کند که تعدادی از این دانشآموزان و البته پس از تحصیلات تکمیلی، متخصص امر اقتصاد اسلامی شوند.
چهارمین توصیه به عدالت و مبارزه با فساد اختصاص دارد. «عدالت در صدر هدفهای اولیهٔ همهٔ بعثتهای الهی است و در جمهوری اسلامی نیز دارای همان شأن و جایگاه است؛ این، کلمهای مقدّس در همهٔ زمانها و سرزمینها است و بهصورت کامل، جز در حکومت حضرت ولیّعصر (ارواحنافداه) میسّر نخواهد شد ولی بهصورت نسبی، همهجا و همهوقت ممکن و فریضهای بر عهدهٔ همه بهویژه حاکمان و قدرتمندان است. جمهوری اسلامی ایران در این راه گامهای بلندی برداشته است که قبلاً بدان اشارهای کوتاه رفت؛ و البتّه در توضیح و تشریح آن باید کارهای بیشتری صورت گیرد و توطئهٔ واژگونهنمایی و لااقل سکوت و پنهانسازی که اکنون برنامهٔ جدّی دشمنان انقلاب است، خنثی گردد.» ایجاد چنین روحیهای در بین نوجوانان و جوانان وظیفه ذاتی مدرسه است. اگر نگوییم جز مدرسه نهاد دیگری نمیتواند این روحیه را در بین نسلهای بعدی ایجاد کند، بهیقین تأثیرگذاری مدرسه در این مقوله از هر نهاد و ارکان دیگری بیشتر است.
در پنجمین توصیه به استقلال و آزادی میرسیم. «استقلال و آزادی کنونی ایران اسلامی، دستاورد، بلکه خونآوردِ صدها هزار انسان والا و شجاع و فداکار است؛ غالباً جوان، ولی همه در رتبههای رفیع انسانیّت. این ثمر شجرهٔ طیبهٔ انقلاب را با تأویل و توجیههای سادهلوحانه و بعضاً مغرضانه، نمیتوان در خطر قرار داد. همه - مخصوصاً دولت جمهوری اسلامی - موظّف به حراست از آن با همهٔ وجودند. بدیهی است که «استقلال» نباید به معنی زندانی کردن سیاست و اقتصاد کشور در میان مرزهای خود، و «آزادی» نباید در تقابل بااخلاق و قانون و ارزشهای الهی و حقوق عمومی تعریف شود.» در این توصیه دو نکته مهم است. مدرسه هم باید تعریف و برداشت درست از استقلال و آزادی را در ذهن و فکر دانشآموزان ایجاد کند و هم روحیهای در دانشآموز تقویت کند که پای این استقلال و آزادی بماند.
ششمین توصیه مربوط به عزت ملی، روابط خارجی، مرزبندی با دشمن است. «سردمداران نظام سلطه نگرانند؛ پیشنهادهای آنها عموماً شامل فریب و خدعه و دروغ است. امروز ملّت ایران علاوه بر آمریکای جنایتکار، تعدادی از دولتهای اروپایی را نیز خدعهگر و غیرقابلاعتماد میداند. دولت جمهوری اسلامی باید مرزبندی خود را با آنها بادقت حفظ کند؛ از ارزشهای انقلابی و ملّی خود، یک گام هم عقبنشینی نکند؛ از تهدیدهای پوچ آنان نهراسد؛ و در همه حال، عزّت کشور و ملّت خود را در نظر داشته باشد و حکیمانه و مصلحتجویانه و البتّه از موضع انقلابی، مشکلات قابلحل خود را با آنان حل کند. در مورد آمریکا حلّ هیچ مشکلی متصوّر نیست و مذاکره با آن جز زیان مادّی و معنوی محصولی نخواهد داشت.» شرایط امروز جامعه جهانی و جنایتهای هر روزهٔ استکبار جهانی در نقاط مختلف جهان، اهمیت این توصیه را دوچندان میکند. مدرسه و ارکان آن در این عرصه وظیفهای دوچندان دارند. بخصوص که تلاش¬ها و هزینههای گزاف رسانه¬ای، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جریان استکباری دنیا به طور مداوم ذهن فرزندان ما را درگیر خودکرده است. مدرسه است که باید زمینه را برای شناخت صحیح دانشآموزان از نظم کنونی و آینده جهان فراهم آورد.
و در پایان به سبک زندگی اشاره شده است. «تلاش غرب در ترویج سبک زندگی غربی در ایران، زیانهای بیجبران اخلاقی و اقتصادی و دینی و سیاسی به کشور و ملّت ما زده است؛ مقابله با آن، جهادی همهجانبه و هوشمندانه میطلبد که باز چشم امید در آن به شما جوانها است.» این توصیه هم بیش از هر چیز دیگری تربیت و آموزش لازم دارد و مدرسه نقشآفرین اصلی است. در مدرسه به سبک گام دوم انقلاب اسلامی، ارکان مدرسه خود را ملزم به رعایت سبک زندگی اسلامی - ایرانی میداند تا از این طریق دانشآموزان را نیز به این ویژگی نزدیک کنند.امید است با جدیت و پشتکاری که در مسئولان آموزشوپرورش وجود دارد، هر چه سریعتر الگوی کامل مدرسه در تراز گام دوم انقلاب اسلامی تنظیم و در مدارس سراسر کشور پیادهسازی شود.پایان پیام/#مسعود_بهرامی#مدرسه_در_گام_دوم_انقلاب
21:05 - 3 مهر 1404