تشکیل صندوق مقابله باریزگردها ،اقدامی راهبردی است
درشرایطی که هر از گاهی آسمان نیمی از کشور غبار آلود می‌شود، یکی از مهم ترین ابزارهای مدیریت، منابع مالی پایدار است که ضرورت تشکیل صندوق منطقه‌ای مقابله با ریزگردها را دو چندان می نماید.
در شرایطی که هر از گاهی آسمان نیمی از کشور غبارآلودمی شود، یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت، منابع مالی پایدار است که ضرورت تشکیل صندوق منطقه ای مقابله باریزگردهارا دو چندان می‌نماید.ریشه ریزگردها و گرد و غباری که مناطقی از کشور را فرا گرفته استضمن تاکید بر نقش رسانه ها در هم گرایی درست افکار عمومی ، همان گونه که می دانید یکی از پیچیده ترین ابعاد در علوم مهندسی ، مهندسی طبیعت به سبب پیچیدگی و روابط غیرخطی و قوانین خاص حاکم بر آن است.پدیده ای که برخی از پژوهشگران بر رخداد آن اتفاق نظر دارند، تغییر اقلیم یا (climate change) است که یکی از نشانه های آن وقوع پدیده هایی همچون خشکسالی فراگیر و طولانی مدت ، گرمایش زمین به نحوی که سال 2014 بنا به اعلان برخی از پژوهشگران، گرم ترین سال زمین بوده است و نیز همین موضوع ریزگردها و گرد و غبار هستند که دارای رابطه ای مشخص با وقوع خشکسالی ، فرسایش خاک و از بین رفتن پوشش گیاهی محافظ خاک ونیز خشک شدن تالاب ها می باشد. پدیده دیگری که در اثر شناخت نادرست نظام وروابط هیدرولوژیک طبیعت و منابع آب و خاک کشور به عنوان تخریب سرزمین (land Degradation) رخ داده است، نیز مشهود است که در پیوند با شیوه دانش مدیریت سر زمین درمنطقه خاورمیانه و شمال آفریقا بوده است.
نکته آنکه در مورد آلودگی های ناشی از گرد و غبار و ریزگردها افزون بر میهن ما ایران، شماری از کشورهای خاورمیانه ، پهنه دریای پارس و شمال آفریقا نیز با آن دست به گریبان هستند، اما به دلیل قوام نیافتن سامانه رسانه ای ، پوشش خبری و گزارشی لازم را دارا نیستند و کسی را از روزگار غبار آلود آنان خبر نیست وقوع پدیده گرد و غبار تا بیش از 66 برابر حد مجاز در خوزستان شرایط را به گونه‌ای رقم زد که در چندین نوبت مدارس و ادارات 12 شهرستان این استان تعطیل، و دستگاه های سنجش آلودگی هوا به دلیل غلظت بالای 10هزار میکروگرم بر مترمکعب، قادر به سنجش آلودگی بیش از این نبودند.در شرایط کنونی بهترین راه حل برای کاهش اثرات زیانبار ریزگردها در کشور چیست؟همچون بسیاری از مشکلات فراروی بشر، راه حل های متنوعی برای این موضوع وجود دارد، به طورکلی پژوهش های جدیدی که در عرصه بین الملل و توسط دانشمندان ایرانی مقیم اروپا و آمریکا انجام شده است، سه نوع رویکرد در رویارویی با رخدادهای طبیعی ناخواسته می توان در نظر داشت.نخستین رویکرد مهار و کنترل است که درپیوندبا پدیده طبیعی ریزگردها وگستره آن اثربخش به نظر نمی رسد و آب کافی برای رهاسازی از سدها و پرکردن تالاب ها وجود ندارد.
رویکرد دوم تعدیل این پدیده است که ارزشمندترین نمادکاربردی آن تثبیت پوشش خاک در کانون های تولید گرد و غبار است که تا حدی می توان با عملیات بیولوژیک کنترل فرسایش خاک و عملیات آبخیزداری و کشت گونه های مقاوم و مناسب در شرائط خشکی و خشکسالی اقدام نمود که شرح آن به تفصیل در کتاب مبارزه بیولوژیک با فرسایش خاک نوشته استاد محمد جعفری رئیس دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، آمده استرها کردن ذخیره آب پشت سدها و احیاء تا لاب ها با وضعیت کنونی آب کشور به عنوان اقدامی کوتاه مدت برای مهار آن نیزبه شمار نمی آید ، عملیات مالچ پاشی که خود دارای عوارضی برای گونه های گیاهی و جانوری است، نیز در سطوح هزاران هکتار عرصه های منابع طبیعی آسیب دیده کشور عملاً به دلیل هزینه و عملیات اجرایی آن ممکن به نظر نمی رسد . جالب توجه اینکه برخی از ریزگردهای اخیر که کشور را عرصه تاخت و تاز خود قرار داده است براساس تحلیل هواشناسی منشاء داخلی داشته است که در عرف علمی به آن گرد و غبار یا (Dust) می گویند و دربرخی موارد، چنانچه منشاء بیرونی داشته باشد و ذرات آن ریزتر و عمدتاً رسی و سبک باشد ریزگرد یا (Haze) به شمار می‌آیند. شوربختانه اینک کشور ، با هر دو مورد گرد و غبار و ریزگرد روبرو است . در حال حاضر توصیه اینجانب عمل به بسته ویژه گرد و غبار است که بسته ای چند وجهی می باشد، و قاعدتا می باید عوامل هوا و اقلیم شناختی (Climatologic) مدیریت منابع طبیعی ، مراتع ، بیابان ، آب ، خاک و گیاه در آن دیده شده باشند، می باشد.
این طور گفته می شود که این بسته اجرایی و اعتباری که ارایه می شود و اقدامات اجرایی طرح های مختلفی که در این بسته پیش بینی شده است، کلید خواهد خورد، مسایل مربوط به مدیریت تالاب ها یکی از مباحث مطرح شده در این بسته استدر استان خوزستان دو تالاب مهم شادگان و هورالعظیم وجود دارد که از اهمیت زیست محیطی زیادی برخوردار است، با اقدامات و هماهنگی‌های صورت گرفته با وزارت نفت یکی از دریچه های دایک میانی ( میان بند ) تالاب هورالعظیم به سمت این تالاب باز شد که افزایش این دریچه ها برای باز شدن به روی تالاب در این بسته اجرایی تاکید شده است که باید با همکاری وزارت نفت انجام شود.همچنین وزارت جهاد کشاورزی 30 هزار هکتار از نقاطی که به عنوان منشاء ریزگرد شناسایی شده‌اند، را درختکاری، بوته کاری و مالچ پاشی خواهد کرد که برنامه ها و اعتبارات این بسته اجرایی برای اسفند ماه سالجاری و سال 94 پیش بینی شده است. قرار است ریز کارها در جلسات استانی مشخص شود.تکالیفی نیز برای وزارت نفت تعیین شده،در تالاب هورالعظیم محدودیت هایی برای ورود آب وجود دارد که قرار است این محدودیت ها برداشته شود و مکان هایی که نفت به گونه‌ای موجب تخریب سرزمین شده است، اقدامات موثر مانند درختکاری و یا مالچ پاشی انجام شود.وظایفی نیز در زمینه مقابله با بحران و مدیریت شرایط به عهده وزارت کشور گذاشته شده، همچنین قرار شد، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی تسهیلات لازم و تجهیزات اورژانسی را فراهم کند.
عایق سازی منازل برای جلوگیری از ورود گرد و غبار و تجهیز سیستم های حمل و نقل عمومی به سامانه های مناسب تهویه هوا مباحثی بود که در هیات دولت مطرح شد و بر این اساس دولت تسهیلاتی را تصویب کرد که باید در اختیار بخش های خصوصی و شهرداری ها قرار گیرد ، همچنین مدارس و برخی فضاهای عمومی نیز می توانند از این تسهیلات استفاده کنند دراین بسته اجرایی سازمان حفاظت محیط زیست موظف شد نسبت به پایش و کنترل وضعیت هوا از طریق دستگاه های سنجش هوا و با همکاری سازمان هواشناسی اقدام کند و سازمان هواشناسی نیز باید نسبت به پیش بینی زودتر وقوع پدیده های گرد و غبار اقدامات لازم را انجام دهد.وزارت خارجه نیز نسبت به همکاری لازم دو جانبه و چند جانبه برای حل مشکل ریزگردها اقدام می کند.اکنون که این بسته اجرایی به همراه اعتبارات مورد نیاز آن تصویب شده دیگر از حمایت دولت برخوردار است و پشتیبانی دولت را بر همراه دارد، بنابراین بعد از این اجرای آن به تلاش دستگاه های مرتبط بر می گردد.شاید بتوان گفت در سال های گذشته در زمینه حفظ محیط زیست کوتاهی و غفلت شده است، فقط 75 درصد برنامه چهارم اجرا شد و برنامه پنجم نیز آن طور که باید اجرا نشده است که امروز با چنین مشکلاتی مواجه هستیم. باید بیاموزیم که غفلت نکنیم زیرا غفلت در برخی مسایل مانند محیط زیست تاوان سنگینی دارد و در بسیاری موارد غیر قابل جبران است، بهتر است در قضاوت انصاف داشته باشیم .
اینک لازم است هر یک از دستگاهها با مدیریت تلفیقی به ماموریت های خود را مشارکت و همراهی و همسویی مردم عمل نمایند یکی از مهمترین الزامات برای اثربخشی بیشتر این بسته، تدوین پیوست اطلاع رسانی آن است که باید با مشارکت اهل فن و متخصصان روابط عمومی انجام گردد و نیز تشکیل اتاق فکر دائمی که به طور مداوم به رصد موضوع بپردازد .اقدام مفید دیگر برای تامین منابع مالی مورد نیاز برای تعدیل آثار زیانبار گرد و غبار ، تشکیل صندوق مقابله با گرد و غبار با حضور شش کشور منطقه است که باید به جدیت توسط سازمان حفاظت محیط زیست با مشارکت وزارت امور خارجه، از دیگر اقدامات ضروری برای تامین منابع مالی مورد نیاز است تا صرف عملیات بیولوژیک مهار فرسایش خاک شوند.اتاق فکر دائمی پایش ریزگردها ، نقش بسیار موثری در رهیافت علمی و کاربردی دارد و می باید با حضور تخصصهای گوناگون و نمایندگان دستگاه های ذیربط و نیز مشارکت قوی و موثر و نمایندگی‌های سازمان ملل متحد انجام شود.* رامین امینی زارع/ کارشناس ارشد مهندسی منابع طبیعی ازدانشگاه تهران و دانشجوی دکتریانتهای پیام/ب.
16:59 - 4 اسفند 1393
2 بازنشر
17 بازدید
1 پاسخ