طرح ملی احیاء و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی تدوین شد/ دشتهای تهران رکوردار فرونشست در دنیا
طرح ملی احیاء و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی کشور در وزارت نیرو تدوین شده که بر اساس آن ۱۵ پروژه برای نجات سفره های آب زیرزمینی ایران تعریف شده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس، در این طرح ملی تصریح شده است: وضعیت اقلیمی و منابع آب کشور حکایت از محدویت جدی منابع آبی دارد به ترتیبی که 85 درصد مساحت کشور جزو مناطق خشک، نیمه خشک و بیابانی است که عمده مراکز و قطب‌های جمعیتی از جمله کلان شهرهای کشور که منابع تامین آب آنها متکی به منابع زیرزمینی است را در برمی‌گیرد و تنها 15 درصد کشور در سایر اقلیم‌های با وضعیت آب و هوایی مرطوب و نیمه‌مرطوب قرار گرفته است، لذا در حال حاضر منابع آب زیرزمینی کشور به دلیل برداشت بیش از حد و خشکسالی‌های متوالی سالیان اخیر به وضعیت بحرانی رسیده است.تشدید افت سطح آب و کسری مخزن در آبخوانها، ممنوعیت بیش از 307 محدوده از 609 محدوده مطالعاتی کشور را به دنبال داشته است و روند رو به تزاید بهره برداری‌های بی رویه از منابع آب زیرزمینی و با راندمان‌های بسیار پائین‌تر از متوسط نرخ جهانی چه در مبحث انتقال و مصرف در مزرعه و چه در تولید ماده خشک به ویژه در ده سال اخیر که حکایت از خسران دارد، موجب شده است تا روند افت منابع آب زیرزمینی شدت بیشتری به خود بگبرد، به طوری که آبخوان های کشور سالانه با میانگین کسری حجم مخزن 4/5 میلیارد متر مکعبی مواجه هستند و در 47 سال اخیر مخازن آب زیرزمینی باکسری مخزن 110 میلیارد متر مکعبی مواجه شده‌اند که بیش از 90 میلیارد مترمکعب آن در بیست سال اخیر و 80 میلیارد مترمکعب آن در 15 سال اخیر و 38 میلیارد مترمکعب آن مربوط به دوره کوتاه 7 سال گذشته است.
این موضوع آینده‌ای تاریک و بس دهشتناک برای بخش های وسیعی از کشور رقم زده و خواهد زدمنابع آب زیرزمینی در تأمین آب بخش‌های مختلف کشاورزی، صنعت و شرب کشور سهم موثر و عمده‌ای دارد و تمدن و حیات بخش وسیعی از کشور به آن وابسته است. در وضعیت کنونی سهم آبهای زیرزمینی در تأمین آب کشور (کشاورزی، صنعت و شرب درکشور) بالغ بر 55 درصد نسبت به کل منابع آب است. علی‌رغم سهم مهم منابع آب زیرزمینی در تامین نیازهای کشور، تاکنون از 100درصد اعتبارات هزینه شده در فصل منابع آب 98 % آن دربخش آبهای سطحی و تنها دو درصد در منابع آب زیرزمینی هزینه شده است. نکته حائز اهمیت نقش مهم منابع آب زیرزمینی در تامین نیاز آب شرب آحاد جامعه است که63 درصدآن از طریق آبهای زیرزمینی تأمین شده و آبهای سطحی سهم 37درصدی را بخود تخصیص می‌دهند، البته در بخش تامین آب شرب روستایی سهم آبهای زیرزمینی بالغ بر 80 درصد است. وابستگی صرف یا حداکثری بخش‌های زیادی از کشور مثل استان‌های خراسان رضوی، خراسان شمالی،خراسان جنوبی، کرمان،یزد، اصفهان،فارس و استان‌های حاشیه سواحل جنوبی،زنجان،مرکزی، لرستان، قزوین،کردستانوحتی استان‌هایی نظیر چهارمحال و بختیاری و گلستان،بهآب‌هایزیرزمینی، خود از الزامات توجه به این مهم است.
بی توجهی به تأمین و تخصیص اعتبارات مورد نیاز حفاظت از این منابع، باعث مشهود شدن پیامدهای کنونی و بحرانی شدن وضعیت آبخوانهای کشور شده است، به طوری که هم اکنون در کشور کسری مخزن و افت شدید سطح آب باعث کمبود آب و عدم قطعیت در تأمین آب کلان‌شهرهای کشور از جمله تهران و حتی تأمین آب 6000 روستای کشور با تانکر شده است، علاوه برآن به استنادگزارش سازمان زمین‌شناسی کشور پدیده ناگوار فرونشست زمین در بسیاری از دشتهای ایران مرگ آبخوانها و خطرات و خسارات جبران ناپذیری به زیرساختهای کشور واردکرده استنرخ متوسط فرونشست در دشت تهران سالانه 36 سانتی متردر حال حاضر نرخ متوسط فرونشست دردشت تهران بالغ بر 36 سانتی‌متر در سال بوده که رکورد دار نرخ فرونشست در دنیا است. همچنین تغییرات کیفی آبزی رزمینی دراثرکاهش حجم مخزن،ایجادفروچاله هاوشکافهای بزرگ در دشتها و تهدید حیات شهرها و روستاها در اثر تخلیه آبخوانها از دیگرواقعیتهای کشور است. بی تردید هرگونه اهمال در بررسی و اقدامات ضروری تخصصی و تامین و تخصیص اعتبارات لازم در علاج‌بخشی و جلوگیری از ادامه روند کنونی و نیز اصلاح روشها و بهینه‌سازی مصارف در تطابق با منابع آب کشور از موجبات تهدید امنیت کشوربوده و سرزمین مقدس ایران را با مخاطرات جدی و غیر قابل علاج مواجه خواهد ساخت.
با پیگیری‌های وزارت نیرو در سال 1384 طرح تعادل بخشی آبهای زیرزمینی کشور تعریف و دارای ردیف اعتباری شد ولی متأسفانه اعتبار مذکور از سال 1385 تا سال 1393 بدون انطباق با شرایط تورمی و نیز بسترسازی انجام شده، از رشد لازم برخوردار نشده و حتی سیر نزولی به خود گرفته و تقریباً تمام پروژه های طرح مذکور در سال 1393 متوقف و یا بسیار کند شده استروند نزولی تخصیص اعتبار به طرحهای تعادل‌بخشی پیامدهای ناشی از افت و کسری مخزن را تشدید نموده است.لذا با عنایت به موارد برشمرده مذکور و شرایط بسیار بحرانی بوجود آمده در آبخوانهای زیرزمینی و ضرورت حرکتی همه شمول که حضور همه آحاد جامعه و دستگاههای کشوری و لشکری را در اصلاح شرایط پیش آمده میطلبد، مجدداً وزارت نیرو به طور جد با کارکارشناسی و تعریف طرح احیاء و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی کشورضمن ارایه آن در پانزدهمین جلسه شورای عالی آب و تصویب آن با هدف کنترل کسری مخزن در برنامه ای 20 ساله و کنترل کسری متوسط سالانه 4/5 میلیارد مترمکعب آبخوانهای کشور را در دوره 6 ساله ( سال آخر برنامه پنجم و 5 ساله برنامه ششم)را دارد و برای سال 1394 میزان 500 میلیون مترمکعب از این سهم را در برنامه خود گنجانده است.
وی ادامه داد: بر اساس مصوبه شورای عالی آب مقرر شد حداکثر 75 درصد آب تجدیدپذیر و آب برگشتی به دشتها محاسبه و سهم آب کشاورزی، شرب و صنعت توسط وزارت نیرو تعیین و به ارگان‌های ذی‌ربط ارسال شود، بر این اساس انتظار می‌رود سالیانه حدود 10 میلیارد مترمکعب از برداشت چاههای کشوری کاهش یافته و در نهایت طی دوره اراجرای طرح کسری مخزن 10 میلیارد مترمکعبی جبران شودبه همین منظور دراین طرح 15 پروژه به شرح ذیل تدوین شده اند:الف- پروژ‌های مربوط به وزارت نیرو (11 پروژه از 15 پروژه طرح احیاء و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی کشور مصوب شورای عالی آب )پروژه حفر چاه پیزومتری در دشتهای کشور با هدف تکمیل شبکه پایش آبهای زیرزمینی در آبخوانهای کشور.نصب تجهیزات اندازه گیری منابع آب برای پیزومترها و چاههای اکتشافی دشتهای کشور با هدف تکمیل شبکه پایش .تهیه بیلان وبهنگام سازی بانک اطلاعاتی (با آمار برداری سراسری) محدوده‌های مطالعاتی کشوربا هدف تهیه مدل پشتیبانی تصمیم گیری (DSS) و مدلهای مفهومی ریاضی برای دشتهای ممنوعه کشورایجاد و استقرار بازار محلی آب درکشوربا هدف مدیریت طرح و تقاضای آب و پیاده سازی ساز و کار قیمت و مصرف بهینه آبخرید چاههای کم بازده کشاورزی هدف جبران بخشی از کسری مخزن آبخوانهای کشورساماندهی شرکتهای حفاری و نصب GPS بر روی دستگاههای حفاریبا با هدف جلوگیری از حفاریهای غیرمجاز، افزایش عمر مفید چاه‌ها و ...
جایگزینی پساب با چاههای کشاورزی دردشتهای ممنوعهبا هدف استفاده از منابع آبهای غیرمتعارف و اعمال صرفه‌جویی بیشتر در منابع آب زیرزمینیتقویت و استقرار گروه‌های گرو ههای گشت و بازرسی در سراسرکشورباهدف استفاده از ظرفیت های بخش خصوصی و اعمال مدیریت بیشتر در منابع آب زیرزمینیتهیه و نصب کنتور حجمی و هوشمند آب و برق، ایجاد سامانه پایش و کنترل برداشت آب از چاه‌ها و اطلاع رسانی در مورد وضعیت منابع آب زیرزمینی با هدف کنترل مصارف و ایجاد شرایط مناسب مدیریت منابع و مصارف و این پروژه نقش اصلی را درکنترل برداشت های آب از منابع آب زیرزمینی و مدیریت آنها به دنبال داردکنترل، نظارت و مسلوب المنفعه نمودن و انسداد چاههای فاقد پروانه و مضر به مصالح عموم با هدف پیاده سازی قانون تعیین تکلیف چاههای فاقد پروانه و کمک به احیاء و جبران بخشی از کسری مخزن پیش بینی شده .اجرای پروژه تغذیه مصنوعی و پخش سیلاببا هدف استفاده از ظرفیت آبهای سطحی و روانآب‌هایی که از دشتها یا از مرزها خارج می شوند و تغذیه آبخوانهای زیرزمینی.*پروژه راهبری طرحبا توجه به اینکه طرح بسیار مهم و ویژه می باشد، بهتراست به منظور مدیریت و راهبری طرح، ساختار مدیریت پروژه در سطح شرکت مدیریت منابع آب ایران ایجاد گردیده و به منظور کنترل و نظارت برای اجرای درست و اصولی طرح ها در قالب سامانه‌ای یکپارچه، طرح مذکور راهبری شود.
ب- پروژه‌های مربوط به وزارت جهاد کشاورزی/ایجاد تشکل آب برانایجاد تشکل آب‌بران و انجام حمایتهای فنی و مالی از آنها با هدف ایجاد شرایط مناسب واگذاری امور بهره برداری به بهره برداران و کاهش امور تصدی گری دولتبه روز نمودن سند ملی آب در محدوده مطالعاتی کشوربا هدف تدقیق نیاز آبی محصولات و نیز تعیین الگوی کشت و محصولات کشاورزی متناسب با اقلیم کشور.مطالعه و اجرای طرحهای آبخیزداری با هدف حفظ منابع آب و خاک کشور و کاهش رسوب تولیدی حوضه های آبریز و افزایش نفوذ آب به آبخوانها.ج-پروژه مربوط به سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشورپهنه بندی وبررسی مخاطرات ناشی از فرونشست زمین در محدوده های مطالعاتی کشور با هدف کنترل و مطالعه عکس العمل دشتها به بهره برداری از منابع آب و افت ناشی از بهره برداریها و رصد میزان نشست دشتهای کشور در طول زمان و مخاطرات پیش روبا عنایت به ضرورت تسهیل اجرای طرح و تضمین عملیاتی شدن برنامه ها نیاز به تعریف احکام و تبصره‌هایی در بودجه سال 1394 است که موارد پیشنهادی در ادامه ارایه می شود.انتهای پیام/م.
10:31 - 7 بهمن 1393
2 بازنشر
126 بازدید
1 پاسخ