اگوست کنت اشراف‌زاده‌ای بود که برای مهار انقلاب از علم جامعه‌شناسی بهره برد
خبرگزاری فارس: استاد دانشگاه تهران با توجه به سالروز درگذشت اگوست کنت گفت: کنت جز اشراف فرانسه بود و با مطرح کردن علم جامعه‌شناسی قصد داشت انقلاب را برچیند اما امروزه جامعه‌شناسی مرد به روانشناسی اجتماعی تبدیل شد
به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه فارس، اگوست کنت فیلسوف فرانسوی است که به عنوان واضعِ نامِ جامعه‌شناسی (Sociology) و بنیانگذارِ جامعه‌شناسیِ نوین و دکترین پوزیتیویسم شناخته شده‌است. تابلویِ علوم، سیرِ تکاملِ ذهنیِ بشر و توجه به جنبه‌هایِ پویا و ایستایِ جامعه از اندیشه‌هایِ برجستهٔ اوست.
کنت با اعتقادِ راسخ به فلسفهٔ اثبات‌گرایی (پوزیتیویسم - positivism) معتقد بود باید برایِ علومِ انسانی نیز حیثیتی مشابهِ علومِ تجربی قایل شد، به این معنی که علومِ انسانی نیز باید از ابزارِ پژوهشِ تجربی استفاده کنند.
کنت بر این باور بود که جوامعِ انسانی از سه مرحلهٔ الهی، فلسفی، و علمی عبور کرده‌اند (بعضاً مرحلهٔ اساطیری را نیز می‌افزایند). در جوامعِ اساطیری، کاهنان رهبرانِ جامعه به شمار می‌روند، در جوامع الهی که تبلورِ تاریخیِ آن قرونِ وسطی است، پیامبران، و در عصرِ رنسانس و پس از آن فیلسوفان. اما در دورهٔ کنونی (عصرِ علمی) دانشمندان و جامعه‌شناسان رهبرانِ جامعه خواهند بود. البته ممکن است در هر جامعه‌ای بازمانده‌هایِ فکریِ اعصارِ گذشته رسوب کرده باشد. با توجه به سالروز درگذشت اگوست کنت و آیا او موسس جامعه‌شناسی است یا به اعتقاد برخی دیگر ابن‌خلدون است با ابراهیم فیاض استاد دانشگاه تهران به گفت‌وگو نشستیم که در ذیل می‌آید:
ابراهیم فیاض اظهار داشت: ابن خلدون تمدن اسلامی را بررسی می‌کند که چه جنبه‌هایی از تمدن اسلامی توسط حمله مغولان نابود شد.
وی افزود: ابن خلدون با این پرسش که چرا خلافت اسلامی بعد از آن پیشینه تاریخی توسط مغولان نابود شد و در جواب این پرسش قصد داشت تاریخی بنویسد و برای آن تاریخ مقدمه‌ای نوشت که از خود تاریخ مهمتر شد مانند مقدمه‌ای که ایمانوئل کانت بر معرفت‌شناسی نوشت و بعدها بر اثر تحولات اجتماعی در جهان مقدمه از خود کتاب مهمتر شد.
فیاض ادامه داد: مباحث ابن خلدون مانند علم جامعه‌شناسی نبود و مانند علم عمران و آبادانی بود و مباحثی از قبیل اینکه چگونه مملکتی آباد و نابود می‌شود و با بحث توسعه اجتماعی متفاوت است.
وی گفت: درباره اینکه چرا مباحث مطرح شده توسط ابن خلدون را به نام علم عمران گذاشته‌اند و کار عمقی نسبت ابن خلدون انجام نشده و مبانی نظری آن استخراج نشده است.
این جامعه‌شناس و استاد دانشگاه ادامه داد: ویکو مورخ ایتالیایی فلسفه تاریخ را بنیانگذاری کرد و از مباحث مطرح شده در مقدمه ابن‌خلدون مبنی بر اینکه چرا تمدن ایجاد و نابود می‌شود به اروپا منتقل کرد و اروپا نیز در پی جنگ صلیبی و حمله مغول کم‌کم از خواب بیدار می‌شود.
وی گفت: اگوست کنت جز اشراف فرانسه و باطبع ضد انقلاب فرانسه بود با مطرح کردن علم جامعه‌شناسی قصد داشت انقلاب را برچیند.
وی ادامه داد: اگوست کنت با طرح مباحثی مانند منفی‌گرایی، اقدامات افراطی، کشتارها از منظر اشرافیتی خواست القا کند که انقلاب منفی است. در پی یک نوع اصلاح‌گرایی اشرافی برآمد و به همین دلیل علم جامعه‌شناسی، اثبات‌گرایی، اصلاح‌طلبی را بنیان گذارد.
فیاض ادامه داد: اگوست کنت در این کتاب اصلاحات اجتماعی را ترسیم کرد تا به زعم خود فرانسه را از شر انقلاب نجات پیدا دهد و علمی به جای گذارد که علم اثباتی است که در مقابل منفی‌گرایی انقلاب بایستند.
وی گفت: اگوست کنت معتقد بود عصر دین تمام شده است و جامعه باید به علم جامعه‌شناسی رو آورده و کاملا با ابن خلدون متفاوت است و آیا جامعه می‌تواند علم تجربی باشد افرادی مانند دورکیم پرچمدار این امر بودند.
*جامعه‌شناسان نخستین، جامعه را عینیت مرده و قابل تصرف می‌دانستند
این استاد دانشگاه با بیان اینکه جامعه‌شناسان نخستین باور داشتند که جامعه ابژه است و یک جامعه‌شناس می‌تواند با جامعه مانند یک عینیت مرده برخورد کند، گفت: جامعه‌شناسان آن دوره معتقد بودند می‌توانند مانند یک مهندس اجتماعی دست به تغییرات اجتماعی بزنند و جامعه موضوع مستقل از انسان است و انسان می‌تواند جامعه را رهبری کند.
*جبر اجتماعی از مفاهیم منسوخ شده جامعه‌شناسی است
وی گفت: بلافاصله بعد از طرح این مسئله که جزء مسائل اولیه جامعه شناسی بود نقدهایی به مباحث فوق مطرح شد مبنی بر اینکه عنصر جامعه انسان است و انسان صاحب اختیار و فکر است و انسان اجتماعی مانند سنگ و چوب نیست.
این استاد دانشگاه افزود: بعد از نقد اینگونه سوسیالیسم پدید آمد که معتقد بود انسان دچار جبر اجتماعی است و هر چه هست جبر اجتماعی است دانشمندانی مانند امیل دورکیم و ژرژ گوریچ جبر اجتماعی نقد کردند آن‌گونه که جبر اجتماعی به هم خورد و بعدها مکتب تصحیح‌گرایی در آلمان به وجود آمد.
فیاض گفت: بعدها انسان صاحب اختیار از پدیدارشناسی و اگزیستانسیالیسم به جامعه‌شناسی آمد و زمانی که جامعه‌شناسانی به آمریکا رفت کاملا دچار استحاله شد و به روانشناسی اجتماعی تبدیل شد و امروز نیز جامعه‌شناسی نیز تبدیل به مردم‌شناسی و ارتباطات شده است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: بررسی گروه‌های اجتماعی از منظر جامعه‌شناسی امروزه بی‌معنی شده است گروه‌های اجتماعی وجود ندارد و گروه‌های اجتماعی به گروه مجازی تبدیل شده‌اند که در ارتباطات و مردم‌شناسی بحث می‌شود و جامعه‌شناسی تاریخ ادبیات شده است.
انتهای پیام/
12:35 - 1 مهر 1391
2 بازنشر
56 بازدید
1 پاسخ