مفهوم‌شناسي «درس خارج» در حوزه علميه
خبرگزاري فارس: يكي از مفاهيم رايج حوزوي اصطلاح «خارج فقه و اصول» و به تعبير ديگر، «درس خارج» است و معمولاً به دروس كاملاً تخصصي فقه و اصول اطلاق مي‌شود، اگر چه اخيراً عبارات درس خارج فلسفه، خارج كلام و مانند آن هر از گاهي ديده مي‌شود.
يكي از مفاهيم رايج حوزوي اصطلاح «خارج فقه و اصول» و به تعبير ديگر، «درس خارج» است.
براي اينكه با مفهوم اين اصطلاح آشنا شويم لازم است به سيستم آموزشي حوزه علميه اشاره شود:
نظام آموزشي حوزه علميه به چهار سطح تقسيم شده است. (سطح اول تا سطح چهارم)
سطح اول حوزه، دروس مقدماتي است كه از ادبيات عرب (صرف و نحو) آغاز مي‌شود و دروسي مانند منطق، عقايد، اصول فقه، فقه، تجويد، تفسير قرآن، اخلاق، تاريخ اسلام و علوم حديث را شامل مي‌شود.
اين دروس به مدت شش سال تحصيل مي‌شود و معمولاً در اين مقطع تحصيلي كتاب‌هايي هم‌چون صرف ساده، نحو مقدماتي، عوامل، هداية، صمديه، سيوطي، المنطق، مغني، جواهر البلاغه، الموجز، اصول الفقه، شرح اللمعه، دوره فشرده تفسير نمونه، سيره پيشوايان، بداية المعارف و .... به صورت دقيق تدريس مي‌شود و طلاب علوم ديني كوشش مي‌كنند تا با مقدمات علوم اسلامي و معارف دين آشنا شوند.
سطح دوم حوزه، شامل دروس كارشناسي است، علومي مانند فقه، اصول فقه، فلسفه، تفسير، كلام، رجال حديث و ... به صورت دقيق‌تر بررسي مي‌شود. اين دوره سه سال است كه از پايه هفتم تا نهم ادامه دارد. كتاب‌هايي هم‌چون رسائل و مكاسب شيخ انصاري ـ كه از كتب بسيار دقيق اصول و فقه است ـ الهيات، بداية الحكمة، تفسير جوامع الجامع، كليات في علم الرجال در اين مقطع تدريس مي‌شوند.
اتمام پايه نهم، برابر است با پايان سطح دوم كه مدرك كارشناسي به طلبه علوم ديني اعطا مي‌شود. به بيان ديگر، مدت دريافت مدرك كارشناسي در حوزه علميه 9 سال است (از پايه اول تا پايه نهم) كه اين موضوع نشان از دقت علوم ديني دارد و مطالعه آن تلاش فراواني را طلب مي‌كند.
سطح سوم حوزه، شامل دروس كارشناسي ارشد است كه در آن سطح، طلبه علوم ديني در پايه دهم، علوم اصول فقه، فقه، فلسفه، تفسير، و درايه الحديث را تحصيل مي كند و كتابهاي معروف كفاية الاصول، اواخر مكاسب، نهاية الحكمه، قسمتي از تفسير الميزان و دراية الحديث را به دقت مي خواند.
بعد از اتمام پايه 10 و ارائه پايان نامه ، سطح سه حوزه به اتمام مي رسد و طلبه مدرك كارشناسي ارشد علوم ديني را دريافت مي كند.
پس از سطح سوم، طلبه وارد سطح چهارم يا دكترا مي‌شود و در آن دوره براي متخصص شدن و صاحب نظر شدن تلاش و كوشش مي‌كند. يعني بعد از اتمام پايه دهم، اگر كسي بخواهد در فقه، مجتهد و صاحب نظر شود وارد «درس خارج» مي‌شود. درس خارج يعني درس اجتهاد، يعني آموختن شيوه اجتهاد و تلاش براي استنباط حكم فقهي، يعني درسي كه ديگر متن نيست، خارج از متن است و علت اينكه خارج فقه و اصول گفته مي شود اين است كه وابسته به متن خاص يا كتاب خاصي نيست بلكه مدرس خارج فقه و اصول ـ كه خود مجتهد و صاحب نظر است ـ به بيان نظرات فقهي و اصولي خود مي پردازد و مي كوشد با ادله معتبر آنها را اثبات كند و ضمنا اقوال و آراي ديگر صاحب‌نظران را مطرح كرده و ادله آنها را مورد بررسي قرار دهد.
اتمام اين دوره بستگي به تلاش، پشتكار و بنيه علمي محصل خارج فقه و اصول دارد.
دانش پژوه خارج فقه بعد از ارائه چندين مصاحبه علمي و تدوين رساله، مدرك سطح چهار (معادل دكترا) را دريافت مي‌كند.
ذكر اين نكته ضروري است كه بسياري از طلاب علوم ديني تنها به فقه و اصول فقه اكتفا نمي‌كنند بلكه در حوزه، رشته‌هاي مختلف علوم اسلامي از قبيل كلام، فلسفه، عرفان، تاريخ، تفسير و ... وجود دارد كه طلاب در برخي از آنها نيز ادامه تحصيل مي‌دهند اما معمولاً به دروس كاملاً تخصصي فقه و اصول، «درس خارج» گفته مي‌شود، اگر چه اخيراً عبارات درس خارج فلسفه، خارج كلام و مانند آن هر از گاهي ديده مي‌شود.
-----------------------------
نويسنده: وحيد واحدجوان
-----------------------------
انتهاي پيام/ك/1
00:21 - 19 اکتبر 2010
1 بازدید
1 پاسخ