از قاب‌های خیره‌کننده تا قصه‌های ماندگار؛ جشنواره فیلم ۱۰۰ در آزمون هوش مصنوعی
۱۹ MB
دبیر پانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم ۱۰۰ با اشاره به شکل‌گیری دو دیدگاه متفاوت درباره ورود هوش مصنوعی به سینما گفت: عده‌ای معتقدند باید جلوی ورود این فناوری به فیلم‌سازی گرفته شود و گروهی دیگر آن را فرصتی برای تولید آسان‌تر آثار می‌دانند؛ با این حال، آنچه برای مخاطب اهمیت دارد، قصه و پیامی است که فیلم به او منتقل می‌کند، نه شیوه تولید آن.
به گزارش خبرنگار «گروه سینما»ی باشگاه خبرنگاران توانا، پانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم ۱۰۰ در حالی فعالیت خود را آغاز کرده که گسترش دامنه آثار تا ۳۰۰ ثانیه، اختصاص بخشی به تولیدات هوش مصنوعی و توجه ویژه به مستندهای کوتاه، از جمله تغییرات و رویکردهای این دوره به شمار می‌رود؛ رویکردهایی که در کنار افزایش ظرفیت روایتگری فیلم‌سازان جوان، پرسش‌هایی را درباره آینده فیلم کوتاه و نسبت فناوری‌های نوین با سینما مطرح کرده است.در این میان، حضور آثار مرتبط با رویدادهای اخیر کشور در بخش ویژه «وطن»، وضعیت فیلم‌های انتقادی، سرنوشت آثار پس از پایان جشنواره و بازگشت این رویداد به حوزه هنری، از دیگر موضوعاتی است که در گفت‌وگو با دبیر جشنواره مورد بررسی قرار گرفت.محدثه پیرهادی، دبیر پانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم ۱۰۰، در گفت‌وگو با خبرنگار «گروه سینما»ی باشگاه خبرنگاران توانا، ضمن تشریح دلایل ادامه حضور فیلم‌های ۳۰۰ ثانیه‌ای در جشنواره، از افزایش کیفیت آثار مستند، برنامه‌ریزی برای اکران سینمایی فیلم‌های کوتاه و ضرورت بازنگری در نسبت هوش مصنوعی با قصه‌گویی سخن گفت.وقتی پنج دقیقه فرصت روایت را گسترده‌تر می‌کندتوانا: چرا در جشنواره ۱۰۰، امکان ساخت و حضور فیلم‌های ۳۰۰ ثانیه‌ای فراهم شده و این بخش ادامه دارد؟پیرهادی: حدود سه سال است که بخش ۳۰۰ ثانیه‌ای را به جشنواره فیلم ۱۰۰ اضافه کرده‌ایم. دلیل این تصمیم آن بود که در جهان، فیلم‌های بسیار کوتاه عموماً به آثار زیر پنج دقیقه اطلاق می‌شود و ما تلاش می‌کنیم تعریف موجود در جشنواره از فیلم کوتاه را به تعاریف رایج در جشنواره‌های بین‌المللی نزدیک کنیم تا امکان حضور و تعامل بین‌المللی بیشتری فراهم شود.
از سوی دیگر، در بخش‌های ویژه علاقه‌مند بودیم فیلم‌سازان قصه‌گوتر باشند، تعداد آثار افزایش پیدا کند و دست فیلم‌ساز برای بیان حرف و روایت خود بازتر باشد. به همین دلیل، بخش ۳۰۰ ثانیه‌ای را مطابق روال دو سال گذشته ادامه دادیم و به نظرم نتیجه آن نیز خوب بوده است.جای خالی نقد در میان آثار جشنوارهتوانا: وضعیت حضور فیلم‌هایی که به نقد عملکرد دولت یا مسائل اجتماعی و مدیریتی می‌پردازند، در جشنواره امسال چگونه بوده است؟ آیا فضایی برای نمایش این آثار فراهم شده بود؟پیرهادی: ما منعی برای حضور این آثار نداشتیم. حتی در بخش ملی جشنواره و در زیرموضوعات آن، موضوعاتی از جنس عدالت‌خواهی، نقد و نقد درون‌گفتمانی وجود داشت؛ اما واقعیت این است که آثار خیلی خوبی در این حوزه‌ها به دست ما نرسید.اتفاقاً دوست داشتم تنوع موضوعی آثار بیشتر باشد و در این حوزه‌ها نیز فیلم داشته باشیم، اما فکر می‌کنم کشور در یک سال گذشته با مسائل مهم‌تر و بزرگ‌تری مواجه بوده و ذهن فیلم‌سازان نیز درگیر همان اتفاقات شده است. آن‌ها بیشتر درباره تجربه زیسته خود فیلم ساخته‌اند.به همین دلیل، تعداد فیلم‌های بخش ویژه «وطن» در جشنواره امسال بیشتر است و به نظر می‌رسد وقایع اخیر کشور بر انتخاب موضوع و مسیر روایت فیلم‌سازان تأثیر گذاشته است.مستندهای کوتاه، روایتگر روزهای پرحادثهتوانا: به نظر می‌رسد امسال نگاه ویژه‌ای به مستند داشته‌اید و بخشی مستقل برای نمایش این آثار در نظر گرفته‌اید. دلیل این تصمیم چه بوده است؟
پیرهادی: مستندهای امسال واقعاً خوب بودند و ما را شگفت‌زده کردند. ساخت مستند ۱۰۰ ثانیه‌ای اساساً کار دشواری است. در دوره‌های گذشته گاهی این‌طور بود که فیلم‌سازان نسخه کوتاه‌شده مستندهای بلند خود را در قالب ۱۰۰ ثانیه ارائه می‌کردند، اما به‌تدریج فرهنگ ساخت مستند مستقل در این قالب شکل گرفته است.امسال کیفیت مستندها نسبت به دوره‌های قبل به نظرم بسیار بالاتر بود. بخشی از این اتفاق نیز به وقایعی مربوط می‌شود که پشت سر گذاشتیم. مستندسازان آماده‌به‌کاری داشتیم که به دل حوادث، خطرها و بحران‌ها رفتند و قصه‌های شکل‌گرفته در این موقعیت‌ها را روایت کردند.برای ما حیف بود که مخاطب نتواند تمام آثار مستند حاضر در بخش مسابقه را یکجا ببیند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم امکان نمایش متمرکز این آثار را فراهم کنیم تا هم مستندسازان پاتوقی برای گفت‌وگو درباره فیلم‌هایشان داشته باشند و هم نشان دهیم که کیفیت آثار مستند امسال را دیده‌ایم و برای آن اهمیت قائلیم.فیلم‌های کوتاه در مسیر اکران عمومیتوانا: سرنوشت فیلم‌ها پس از پایان جشنواره چه خواهد شد؟ آیا برنامه‌ای برای اکران عمومی آثار در نظر گرفته‌اید؟پیرهادی: ان‌شاءالله از دوم سال، با کمک مؤسسه بهمن سبز و زنجیره سینماداری حوزه هنری، قصد داریم اکران «پخش صد» را راه‌اندازی کنیم که به نمایش آثار کوتاه اختصاص دارد.یکی از مسیرهایی که برای این طرح در نظر گرفته‌ایم، اکران مجموعه‌ای از آثار برگزیده ادوار جشنواره فیلم ۱۰۰ است. حیف است مخاطب این فیلم‌ها را نبیند و با آن‌ها مواجه نشود.مؤسسه بهمن سبز در سراسر کشور سینما دارد و این ظرفیت امکان پخش گسترده‌تر آثار را برای ما فراهم می‌کند؛ موضوعی که می‌تواند به بیشتر دیده‌شدن فیلم‌های کوتاه کمک کند.
البته جشنواره معمولاً در طول سال پخش تلویزیونی و مجازی آثار را نیز دنبال می‌کند و فیلم‌های کمی از دوره‌های گذشته داریم که دیده نشده یا در معرض قضاوت مخاطبان قرار نگرفته باشند.با این حال، می‌خواهیم این روند را حرفه‌ای‌تر، جدی‌تر و سینمایی‌تر دنبال کنیم تا آثار کوتاه در محافل تخصصی نیز امکان حیات و دیده‌شدن داشته باشند.جوانان، موتور ورود هوش مصنوعی به جشنوارهتوانا: امسال بخش هوش مصنوعی نیز به جشنواره اضافه شده است. استقبال فیلم‌سازان از این بخش چگونه بود و آثار ارسالی بیشتر چه ویژگی‌هایی داشتند؟پیرهادی: امسال بخش هوش مصنوعی داشتیم و آثار زیادی هم به دست ما رسید. یکی از دلایل اضافه‌شدن این بخش، اتفاقاتی بود که در جریان جنگ ۱۲ روزه و پس از آن جنگ ۴۰ روزه شاهد بودیم. جوانان در فضای هوش مصنوعی بسیار درخشیدند و انگار حیات تازه‌ای در فضای فیلم‌سازی آن‌ها شکل گرفت.حیفمان آمد که از این ظرفیت استفاده نکنیم و به همین دلیل بخش هوش مصنوعی را به جشنواره اضافه کردیم.از طرف دیگر، این تصمیم نگاهی به آینده سینما هم دارد. بالاخره چه بخواهیم و چه نخواهیم، هوش مصنوعی در سال‌های آینده حضور گسترده‌تری در سینما خواهد داشت.حجم آثار تولیدشده با هوش مصنوعی که به دست ما رسید، کم نبود و تعدادی از آن‌ها نیز در بخش مسابقه حضور دارند.هوش مصنوعی؛ ابزار روایت یا ویترین تصاویر چشم‌نواز؟توانا: با توجه به کیفیت آثار تولیدشده، هوش مصنوعی تا چه اندازه توانسته از مرحله نمایش قابلیت‌های فنی عبور کند و به ابزاری برای روایت و قصه‌گویی تبدیل شود؟پیرهادی: فکر می‌کنم الان وقت آن رسیده که درباره چگونگی استفاده فیلم‌سازان از هوش مصنوعی گفت‌وگو کنیم.
یک بخش از کاربرد هوش مصنوعی، استفاده از آن به‌عنوان ابزار کمک‌کننده به سینماست؛ از جلوه‌های ویژه و کارهای اصلاحی گرفته تا طراحی صحنه. بسیاری از این فعالیت‌ها در گذشته بسیار پرزحمت و دشوار بودند، اما امروز هوش مصنوعی می‌تواند انجام آن‌ها را آسان‌تر کند.حتی در مواردی به فیلم‌ساز کمک می‌کند رؤیاها و تخیلاتی را که به دلیل محدودیت‌های تولید در سینمای رئال امکان تحقق ندارند، به تصویر بکشد. این بخش بسیار جذاب است و اتفاقات خوبی هم در آن رخ می‌دهد.اما بخش دیگر، فیلم‌سازی صددرصد با هوش مصنوعی است که به نظرم تازه دارد خودش را پیدا می‌کند و شکل می‌گیرد. در انیمیشن اتفاقاتی افتاده، اما در فیلم‌سازی هنوز موضوعات زیادی برای گفت‌وگو وجود دارد.باید درباره این صحبت کنیم که تکنیک و مهارت استفاده از هوش مصنوعی چه جایگاهی در تولید فیلم دارد و در مقابل، ایده، قصه، روایت، خلق یک جهان تازه و توانایی انتقال پیام به مخاطب کجا قرار می‌گیرند.این عناصر باید نسبت درستی با یکدیگر داشته باشند تا اثری که ساخته می‌شود، صرفاً مجموعه‌ای از تصاویر زیبا، عجیب‌وغریب و چشم‌نواز نباشد، بلکه بتواند واقعاً کاری انجام دهد و حرفی برای گفتن داشته باشد.دو جبهه در برابر فناوری تازه سینماتوانا: برخی مخاطبان و سینماگران نسبت به ورود هوش مصنوعی به فیلم‌سازی نگاه انتقادی دارند و برخی دیگر از آن استقبال می‌کنند. شما این دوگانگی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟پیرهادی: به نظرم در فضای تخصصی سینما هنوز یک دوقطبی درباره مواجهه با هوش مصنوعی وجود دارد.
عده‌ای طرفدار سرسخت این دیدگاه هستند که باید جلوی ورود هوش مصنوعی به سینما گرفته شود، چون معتقدند این فناوری فضای فیلم‌سازی را خراب می‌کند.در مقابل، گروهی می‌گویند وقتی می‌توانیم راحت‌تر و حتی در خانه خودمان فیلم بسازیم، چرا از این امکان استفاده نکنیم؟این دو دیدگاه باید به یک نقطه تعادل برسند. فکر می‌کنم در یکی دو سال آینده، گفت‌وگو درباره این موضوع جدی‌تر شود و به‌تدریج به آن نقطه تعادل نزدیک شویم.آنچه روی پرده می‌ماند، قصه است.توانا: با توجه به نمایش آثار تولیدشده با هوش مصنوعی، به نظرتان مخاطبان چه واکنشی به این فیلم‌ها نشان می‌دهند؟ آیا استفاده از این فناوری در صحنه‌های احساسی می‌تواند بر ارتباط مخاطب با اثر تأثیر بگذارد؟پیرهادی: به نظرم برای مخاطب سینما خیلی اهمیت ندارد که شما فیلم را چگونه ساخته‌اید. اصلاً ممکن است برایش فرقی نکند که اثر با چه روشی تولید شده است.مخاطب می‌خواهد قصه شما را کامل متوجه شود. قصه باید سرراست باشد، حرفی برای گفتن داشته باشد و نسبتی با مسائل مخاطب برقرار کند.وقتی این ویژگی‌ها وجود داشته باشد، دیگر تفاوت چندانی ندارد که فیلم در بالاترین سطح کیفیت تولیدی و با گران‌ترین امکانات ساخته شده باشد یا با هوش مصنوعی و ابزارهای دیگر.مخاطب قصه را دنبال می‌کند و آنچه برای او اهمیت دارد، ارتباطی است که با روایت و جهان فیلم برقرار می‌کند.البته همان‌طور که گفتم، در فضای حرفه‌ای و تخصصی سینما هنوز اختلاف‌نظرهایی درباره ورود هوش مصنوعی وجود دارد که باید درباره آن‌ها گفت‌وگو شود.جشنواره‌ای برای کشف صداهای تازهتوانا: بازخورد مخاطبان نسبت به جشنواره امسال تاکنون چگونه بوده است؟
پیرهادی: بهتر است این سؤال را از خود مخاطبان بپرسید، اما من بازخوردهای خوبی دریافت کرده‌ام. الحمدلله استقبال و حضور بچه‌ها خوب بوده است.جشنواره فیلم ۱۰۰ اساساً جشنواره جوانان است. مخاطبان ما عموماً در بازه سنی ۱۸ تا ۳۰ یا ۳۵ سال قرار دارند؛ جوانانی که می‌خواهند بدانند در فضای فیلم‌سازی چه خبر است، فیلم‌سازان جدید چه کسانی هستند و چه ایده‌هایی وارد این عرصه شده است.آن‌ها می‌آیند تا آثار را ببینند، ایده بگیرند، با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و به جریان فیلم‌سازی متصل شوند.فکر می‌کنم جشنواره شروع خوبی داشته و امیدوارم این روند تا پایان ادامه پیدا کند.حوزه هنری دوباره پاتوق جوانان سینما شدتوانا: با گذشت دو روز از آغاز جشنواره، چه اتفاق یا تفاوت چشمگیری نسبت به دوره‌های گذشته برای شما اهمیت بیشتری داشته است؟پیرهادی: یکی از اتفاقاتی که خیلی دوستش دارم و از آن خوشحالم، بازگشت جشنواره به حوزه هنری است.حوزه هنری همیشه پاتوق جوانان، فیلم‌سازان و هنرمندان بوده است. اساساً از دهه ۶۰ فضایی وجود داشت که هنرمندان بتوانند در آن دور هم جمع شوند، گفت‌وگو کنند، ایده‌هایشان را با یکدیگر در میان بگذارند و در چنین محیطی رشد کنند.به نظرم بازگشت هنرمندان، به‌ویژه جوانان، به حوزه هنری اتفاق خوبی است. البته این موضوع محدودیت‌هایی از نظر تعداد سالن‌ها برای ما ایجاد کرده، اما در مجموع از این اتفاق خوشحالم و فکر می‌کنم نتیجه مثبتی داشته است.
11:43 - 26 شهریور 1405