انزوای تاریخی آمریکا در بزرگترین جنگ خاورمیانه

۳۶ روز پس از آغاز جنگی که آمریکا آن را «ائتلاف جهانی» نامید، واشنگتن در اوج تنهایی راهبردی قرار دارد. قطر و اروپا از همراهی نظامی سرباز زده‌اند، نشست ۴۱ کشور بدون حضور آمریکا برگزار شده و ترامپ که از همراهی نکردن متحدانش به خشم آمده، ناتو را «ببر کاغذی» خوانده و تهدید به خروج از آن کرده است. امروز نیز رأی‌گیری شورای امنیت برای دومین بار به تعویق افتاد و پیش‌نویس قطعنامه بحرین با مخالفت سه عضو دائمی روسیه، چین و فرانسه مواجه شده است. این، تصویر فروپاشی یک ائتلاف هفتاد ساله است.

خبرگزاری فارس _ کرمان: ۳۶ روز پیش، واشنگتن و تل‌آویو حملات خود علیه ایران را بدون مجوز سازمان ملل، بدون هماهنگی با متحدان ناتو و بدون در نظر گرفتن منافع کشورهای منطقه آغاز کردند. تصور کاخ سفید این بود که متحدان سنتی آمریکا در اروپا و خلیج فارس، مانند همیشه در کنارش صف آرایی خواهند کرد. اما آنچه رخ داده، بی‌سابقه است. از اروپا تا خلیج فارس، متحدان آمریکا یکی پس از دیگری درهای پایگاه‌ها و حریم هوایی خود را بسته‌اند. حتی ریاض که در سایه حمایت‌های مالی و نظامی دهه‌های اخیر به «سنگ بنای استراتژی آمریکا در خلیج فارس» تبدیل شده بود، امروز در آستانه گسست کامل از واشنگتن قرار دارد.

فصل اول: ناتو؛ «ببر کاغذی» در آستانه فروپاشی

دونالد ترامپ در مصاحبه با روزنامه تلگراف در ۱۲ فروردین ۱۴۰۵ (۱ آوریل ۲۰۲۶)، با عصبانیت از مخالفت متحدان اروپایی برای پیوستن به جنگ علیه ایران، ناتو را «ببر کاغذی» خواند و گفت، خروج آمریکا از این پیمان «فراتر از بازنگری» است. او افزود: «من هرگز فریب ناتو را نخوردم. همیشه می‌دانستم که آنها یک ببر کاغذی هستند».ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نیز نوشت: «بدون آمریکا، ناتو یک ببر کاغذی است. آنها نمی‌خواستند برای متوقف کردن ایران کاری انجام دهند». مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، ناتو را «خیابان یک‌طرفه» خوانده و از اینکه اروپایی‌ها اجازه پرواز بر فراز خاک خود را نمی‌دهند، ابراز نارضایتی کرده است. او با لحنی تهدیدآمیز گفت: «اگر ناتو فقط درباره دفاع از اروپاست، این ترتیب خوبی نیست.»تحلیلگران ارشد مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی واشنگتن (CSIS) معتقدند، ناتو در بدترین وضعیت خود از زمان تأسیس در ۱۹۴۹ قرار دارد. مکس برگمان، یکی از این تحلیلگران، گفت: «این بدترین جایی است که ناتو از زمان تأسیسش در آن قرار گرفته است.» ژولیان اسمیت، سفیر پیشین آمریکا در ناتو، عمق فاجعه را این طور توصیف کرده است: «فکر می‌کنم ما در حال ورق زدن ۸۰ سال همکاری مشترک هستیم. این به معنای پایان رابطه فراآتلانتیک نیست، اما ما در آستانه چیزی هستیم که ظاهر و احساس متفاوتی خواهد داشت.»

فصل دوم: قطر؛ «نه» قاطع میزبان بزرگترین پایگاه آمریکا

شاید متناقض‌ترین موضع‌گیری در این جنگ از آنِ قطر باشد. دوحه در حالی که بزرگترین پایگاه هوایی آمریکا در منطقه (العدید) را در خاک خود جای داده و هزاران سرباز آمریکایی در آن مستقرند، قاطعانه هرگونه مشارکت در جنگ علیه ایران را رد کرده است. وزارت امور خارجه قطر با صدور بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که این کشور اجازه نخواهد داد از خاک آن برای حمله به ایران استفاده شود و تأکید کرد که دوحه «به دنبال تشدید تنش نیست».محمد الخلیفی، وزیر مشاور در امور خارجه قطر، در مصاحبه با الجزیره، در پاسخ به سوالی مستقیم درباره اجازه حمله از خاک قطر، با صراحت گفت: «خیر. قطر موضع بسیار روشنی در این مورد دارد. قطر هرگز به کشور همسایه حمله نکرده و نخواهد کرد. این برای ما یک مسئله اصولی است».

فصل سوم: عربستان؛ از تحقیر تاریخی تا «نه» بزرگ به واشنگتن

۷ فروردین ۱۴۰۵ (۲۷ مارس ۲۰۲۶) در یک گردهمایی در میامی، لحظه‌ای رقم خورد که شاید بتوان آن را «نقطه پایان هفتاد سال اتحاد آمریکا و عربستان» نامید. دونالد ترامپ در جمع حامیانش، با زبانی که در تاریخ روابط دیپلماتیک این دو کشور بی‌سابقه بود، درباره محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، گفت: «او فکر نمی‌کرد این اتفاق بیفتد. فکر نمی‌کرد مجبور شود به من باج دهد... فکر می‌کرد من فقط یک رئیس‌جمهور دیگر آمریکا هستم که کشورش رو به زوال است. اما حالا او باید با من خوب باشد. به او بگویید بهتر است با من خوب باشد. باید با من خوب باشد».این اظهارات در حالی بیان شد که به گزارش نیویورک تایمز، محمد بن سلمان در پشت صحنه از ترامپ خواسته بود حملات به ایران را تشدید کند و این جنگ را «فرصتی تاریخی برای تضعیف ایران» خوانده بود. به عبارت دیگر، متحدی که در پشت صحنه از جنگ حمایت می‌کرد، در مقابل دوربین با چنین عباراتی تحقیر شد.

واکنش‌ها تند و سریع بود. در فضای مجازی، موجی از انتقادات از جمله از سوی شخصیت‌های عرب منطقه به راه افتاد. یک شهروند سعودی در بیانیه‌ای تند خطاب به ترامپ نوشت: «چگونه جرات می‌کنی؟ عصر اطاعت و تسلیم به پایان رسیده و هرگز باز نخواهد گشت». اساتید دانشگاه از قطر نیز این اظهارات را «بسیار غیرقابل قبول» و «نقض هنجارهای دیپلماتیک» خواندند.اما مهم‌تر از واکنش‌های مردمی، واکنش عملی ریاض بود. اگرچه عربستان رسماً بیانیه‌ای صادر نکرد، اما منابع خبری از تغییر محسوس رویکرد ریاض در قبال واشنگتن خبر دادند. در روزهای پس از این رویداد، عربستان قرارداد همکاری دفاعی با اوکراین در حوزه جنگ الکترونیک و پدافند هوایی امضا کرد، بدون کوچکترین هماهنگی با کاخ سفید. اقدامی که در گذشته کاملاً بی‌سابقه بود و پیام روشنی داشت: عربستان دیگر تنها به آمریکا چشم دوخته و به دنبال «تنوع‌بخشی استراتژیک» به شرکای دفاعی خود است.

فصل چهارم: امارات؛ از شایعه اخراج تا بیانیه رسمی عقب‌نشینی

امارات متحده عربی که در روزهای نخست جنگ اعلام کرده بود ایرانیان اجازه ورود یا ترانزیت به این کشور را ندارند، با انتشار بیانیه‌ای رسمی این موضع را تعدیل کرد و جامعه ایرانی مقیم را «بخش جدایی‌ناپذیر جامعه خود» خواند. این عقب‌نشینی نشان می‌دهد که حتی تندترین متحدان عرب آمریکا نیز نمی‌توانند هزینه برخورد تبعیض‌آمیز با جامعه ایرانیان مقیم را بپردازند.

فصل پنجم: اروپا؛ «نه» بزرگ به جنگ نامشروع

اسپانیا استفاده از پایگاه‌های هوایی مشترک در روتا و مورون را ممنوع اعلام کرد. ایتالیا پایگاه هوایی سیگونلا در سیسیل را به روی جنگ‌افزارهای آمریکایی بست. فرانسه با صراحت اعلام کرد که این جنگ «عملیات ما نیست» و امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، تأکید کرد که پاریس در جریان تهاجم نظامی واشنگتن و تل‌آویو علیه ایران، نه مشورت داده و نه مشارکت دارد. آلمان نیز مشارکت در حملات تهاجمی را رد کرد و اولاف شولتس، صدراعظم آلمان، اعلام کرد، آلمان نه در جنگ مشارکت خواهد کرد و نه در تأمین امنیت تنگه هرمز.لهستان در اقدامی بی‌سابقه، درخواست آمریکا برای اعزام سامانه‌های پدافندی پاتریوت به خاورمیانه را رد کرد. ولادیسلاو کوسینیاک-کامیش، وزیر دفاع لهستان، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «سامانه‌های پاتریوت برای دفاع از حریم هوایی لهستان و تأمین امنیت جبهه شرقی ناتو استفاده می‌شوند. این موضوع تغییر نکرده و ما قصد انتقال آنها به جایی را نداریم».بریتانیا نیز ضمن حفظ فاصله، تبادل اطلاعات با آمریکا را محدود کرده است. کییر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، آشکارا اعلام کرد: «این جنگ، جنگ ما نیست» و تأکید کرد، لندن با متحدان خود برای یافتن راه‌های دیپلماتیک و سیاسی جهت حل بحران همکاری خواهد کرد. نشست ۴۱ کشور در لندن برای حل بحران تنگه هرمز برگزار شد، اما صندلی آمریکا خالی بود و کشورها بر استفاده از راه‌های دیپلماتیک و فشار اقتصادی توافق کردند، اما هرگونه اقدام نظامی قاطعانه رد شد.

فصل ششم: شورای امنیت؛ باز هم تعویق، باز هم شکست

قرار بود امروز، ۱۵ فروردین ۱۴۰۵، شورای امنیت سازمان ملل درباره پیش‌نویس قطعنامه بحرین برای بازگشایی تنگه هرمز رأی‌گیری کند. اما برای دومین بار، این رأی‌گیری به تعویق افتاد. دلیل این تعویق، مشخص است: عدم اجماع و ناتوانی آمریکا در جلب حمایت کافی.پیش‌نویس قطعنامه که در نسخه اولیه به کشورها اجازه می‌داد از «تمامی ابزارهای لازم» برای بازگشایی تنگه هرمز استفاده کنند، پس از مخالفت قاطع روسیه و چین و همچنین فرانسه، به شدت تعدیل شده و اکنون فقط به «ابزارهای دفاعی» محدود شده است. منابع دیپلماتیک در سازمان ملل اعلام کرده‌اند، روسیه، چین و فرانسه با هرگونه متنی که مجوز توسل به زور را درباره این آبراه حیاتی بدهد، مخالف هستند.نکته قابل توجه، موضع فرانسه در این ماجراست. پاریس که در گذشته معمولاً در کنار آمریکا موضع‌گیری می‌کرد، این بار در کنار روسیه و چین ایستاده است. طبق گزارش نیویورک تایمز، این سه کشور دارای حق وتو، مانع از تلاش مورد حمایت اعراب برای اخذ مجوز اقدام نظامی علیه ایران شده‌اند. ژروم بونافون، سفیر فرانسه در سازمان ملل، گفته است، «بر عهده شورا است که پاسخ دفاعی لازم را به سرعت طراحی کند»، اما امانوئل مکرون پیشتر آشکارا اعلام کرده بود، عملیات نظامی برای آزادسازی تنگه هرمز «غیرواقع‌بینانه» است.

فو کونگ، نماینده چین در سازمان ملل، با صراحت گفت: «اختیار دادن به کشورهای عضو برای استفاده از زور، به معنای مشروعیت بخشیدن به استفاده غیرقانونی و بی‌رویه از زور خواهد بود که به ناچار به تشدید بیشتر اوضاع و بروز پیامدهای جدی منجر می‌شود».تحلیلگران مؤسسه International Crisis Group معتقدند شانس تصویب این قطعنامه «بسیار اندک» است . دانیل فورتی، یکی از این تحلیلگران، گفت: «تصور حمایت روسیه و چین از قطعنامه‌ای که ثبات در تنگه را منحصراً به عنوان یک مسئله امنیتی تلقی می‌کند، بدون توجه به نیاز به پایان سیاسی پایدار برای خصومت‌ها، دشوار است».

فصل هفتم: چرا اروپایی‌ها به ترامپ پشت کردند؟

کامیل زوولسکی، پژوهشگر مؤسسه سلطنتی خدمات متحد (RUSI) بریتانیا، دلیل اصلی را اینگونه توضیح می‌دهد: «وقتی اروپایی‌ها می‌گویند این جنگ مبنای قانونی ندارد، یعنی سازمان ملل آن را تصویب نکرده و این یک جنگ دفاع از خود نیست، چون هیچ مدرکی از حمله قریب‌الوقوع ایران علیه آمریکا یا اسرائیل وجود نداشت». افزون بر این، ناتو یک پیمان دفاعی است و از آنجا که هیچ عضو ناتو مورد حمله ایران قرار نگرفته، کشورهای اروپایی هیچ الزام قانونی برای مشارکت در این جنگ ندارند.

حرف آخر ...

۳۶ روز از جنگی می‌گذرد که قرار بود ابهت آمریکا را احیا کند. اما اینک، تصویر روشن است:قطر، مهم‌ترین میزبان پایگاه‌های آمریکا در منطقه، علناً از همکاری نظامی با واشنگتن سرباز زده است. عربستان پس از تحقیر علنی رهبرش توسط ترامپ، به دنبال شرکای دفاعی جدیدی مانند اوکراین رفته و مسیر خود را از واشنگتن جدا کرده است. امارات نیز موضع تند اولیه خود را در قبال ایرانیان مقیم تعدیل کرده و عقب‌نشینی کرده است. اروپا از فرانسه تا لهستان، درهای پایگاه‌ها و حریم هوایی خود را بسته است. بریتانیا فاصله گرفته و نشست ۴۱ کشور در لندن بدون آمریکا برگزار شده است.اما شاید تلخ‌ترین بخش این انزوای تاریخی، وضعیت خود ناتو باشد. ائتلافی که هفت دهه ستون فقرات امنیت غرب بود، امروز از زبان رئیس‌جمهور آمریکا «ببر کاغذی» خوانده می‌شود و همان رئیس‌جمهور آشکارا تهدید کرده که آمریکا را از آن خارج خواهد کرد.

و امروز، شورای امنیت سازمان ملل، آخرین سنگر دیپلماتیک آمریکا نیز در برابر او ایستاده است. رأی‌گیری به تعویق افتاده، روسیه، چین و فرانسه در کنار هم علیه مجوز نظامی ایستاده‌اند و شانس تصویب قطعنامه «بسیار اندک» ارزیابی می‌شود. آمریکا حتی در شورای امنیت نیز نتوانسته ائتلافی شکل دهد.ترامپ می‌خواست به جهان نشان دهد که آمریکا برگشته است. آنچه به جهان نشان داد، تصویر یک ابرقدرت تنها، بی‌متحد و در حال افول بود، با متحدانی که پشت کرده‌اند، ائتلافی که از هم پاشیده، شورای امنیتی که در برابر او ایستاده و رهبری که نزدیک‌ترین یارانش را با زبان زننده تحقیر می‌کند. این شکست، شکست در حفظ ائتلاف‌ها، از هر بمبی مرگبارتر است.

و این، همان نقطه عطفی است که آمریکا هرگز آن را پیش‌بینی نمی‌کرد: روزی که متحدانش پشت کردند، ائتلاف‌هایش فروپاشید و «ابرقدرت» در برابر ملتی که برای حاکمیت خود ایستاده، تنها و تحقیرشده ماند. باشد که این طلیعه پیروزی‌های بزرگ‌تری برای ایران سربلند باشد؛ خورشیدی که از پس این ابرها درخشان‌تر از همیشه طلوع خواهد کرد.