چگونه جنگ میتواند از منطقه فراتر رود؟
اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور قاتل آمریکا مبنی بر اینکه «یا ما کار را تمام میکنیم یا آنها سند را امضا میکنند» و همزمان هشدار محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس کشورمان درباره اینکه «جنگ فراتر از منطقه خواهد رفت»، بار دیگر نشان داد که معادله تقابل میان ایران و آمریکا دیگر صرفا یک نزاع محدود منطقهای نیست. این تقابل اکنون به سطحی رسیده است که هرگونه درگیری میتواند بر امنیت انرژی، تجارت جهانی و حتی ثبات ژئوپلیتیک جهان اثر مستقیم بگذارد.جمهوری اسلامی طی دو دهه گذشته تلاش کرده است که دکترین دفاعی خود را بر پایه «بازدارندگی فعال» بنا کند؛ یعنی اگر تهدیدی موجودیت یا امنیت ملی ایران را هدف قرار دهد، پاسخ صرفا محدود به مرزهای جغرافیایی ایران نخواهد بود. به همین علت، تهران شبکهای از توانمندیهای نظامی، موشکی، دریایی و متحدان منطقهای را شکل داده است که میتواند میدان هر جنگ احتمالی را گسترش دهد.
توان موشکی ایران امروز فقط یک ابزار دفاعی نیست؛ بلکه بخشی از معماری بازدارندگی کشور محسوب میشود. برد موشکها، پهپادهای دوربرد و ظرفیت حملات ترکیبی باعث شده هرگونه درگیری، پایگاههای رژیم آمریکا و منافع متحدانش در بخش وسیعی از غرب آسیا را در معرض تهدید قرار دهد. از خلیج فارس تا دریای سرخ و شرق مدیترانه، جغرافیای بحران میتواند در مدت کوتاهی توسعه پیدا کند.در کنار آن، اهمیت ژئوپلیتیکی خلیج فارس و تنگه هرمز نیز عامل مهمی در معادله است. بخش بزرگی از انرژی جهان از این مسیر عبور میکند و هرگونه تنش گسترده میتواند بازارهای جهانی را با شوک شدید مواجه کند. همین مسئله سبب شده است که تهدید جنگ علیه ایران، تنها یک موضوع دوجانبه میان تهران و واشنگتن نباشد، بلکه مسئلهای بینالمللی با پیامدهای اقتصادی و امنیتی گسترده تلقی شود.از سوی دیگر، تجربه سالهای گذشته نشان داده که جمهوری اسلامی در میدانهای نامتقارن نیز ظرفیت بالایی دارد. استفاده از فناوری پهپادی، عملیات سایبری، جنگ دریایی نامتقارن و قدرت مانور نیروهای همسو در منطقه، بخشی از ابزارهایی است که میتواند هر جنگی را طولانی، پرهزینه و غیرقابل پیشبینی کند.در چنین اوضاعی، سخنان قالیباف درباره «فراتر رفتن جنگ از منطقه» را باید نه صرفا یک تهدید لفظی، بلکه بخشی از راهبرد بازدارندگی ایران دانست؛ راهبردی که پیام آن این است: هرگونه حمله، هزینهای فراتر از تصور آغازکنندگان آن خواهد داشت.
در مقابل، ادبیات تند ترامپ نیز نشان میدهد که واشنگتن همچنان تلاش میکند با فشار حداکثری، ایران را به پذیرش خواستههای خود وادار کند. اما تجربه تقابلهای گذشته ثابت کرده است که در منطقهای به این میزان پیچیده و متراکم از بحران، آغاز جنگ شاید آسان باشد، اما پایان آن الزاما در اختیار آغازکنندگانش نخواهد بود!عاطفه عرفانی
11:03 - 1 خرداد 1405