متوسط رشد اقتصاد ايران طي دو دهه گذشته 6/1 تا 7/2 درصد بوده است
خبرگزاري فارس: متوسط رشد اقتصادي ايران طي سالهاي 1357 تا 1381 (ربع قرن انقلاب اسلامي) 6/1 درصد و بدون نفت 7/2 درصد بوده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادي خبرگزاري فارس، به نقل از گزارشهاي سازمان مديريت و برنامه ريزي، ميزان رشد اقتصادي كشور در دوره (1367 -1357) منفي 4/2 درصد، دوره (1372-1368) معادل 4/7 درصد، در دوره (1378-1374) معادل 2/5 درصد بوده است.
اقتصاد ايران در طول 25 سال اخير تحولات مثبت و منفي گوناگوني را تجربه كرده است؛ در دهه اول انقلاب درگير مسائل انقلاب و جنگ و فشارهاي گوناگون سياسي و اقتصادي داخلي و خارجي بود پس از پايان جنگ، به علت مساعد شدن زمينههاي تحول اقتصادي و سياسي، برنامهريزان، در قالب برخورد مرحلهاي با نيازهاي توسعه جامعه و ضرورت توسعه كشور ابزار برنامهريزي ميان مدت را انتخاب كردند و عملا برنامههاي توسعه كشور در قالب برنامههاي پنج ساله از سال 1368 شروع شد. در برنامههاي توسعه بعد از انقلاب، غالبا اصلاح ساختارهاي اقتصادي مد نظر قرار گرفته و اين برنامهها سعي در فراهم ساختن الزامات تحقق يك توسعه پايدار از طريق حركت به سمت آزاد سازي، نظام قيمتها، تخصيص بهينه منابع و اصلاحات قانوني و نهادي و گسترش مشاركت بخش خصوصي داشتهاند. با وجود اين، برنامهها فوق نتوانستهاند اقتصاد ايران را از يك اقتصاد با ويژگيهاي مطلوب توانمند در رقابت، پويا، نيرومند و انعطاف پذير برخوردار كنند. از دلايل عمده عدم توفيق اقتصاد ايران وابستگي مفرط به صادرات نفت، عدم اصلاح ساختار بخش حقيقي اقتصاد، تخصيص نامطلوب منابع، انتقال ناكاراي پساندازها به سرمايه گذاري، بيثباتي فضاي سياسي منطقه و داخل كشور، محيط ضعيف تجاري، كيفيت پايين سيستم آموزشي نيروي انساني، دانسته شده است.
رشد اقتصادي محصول و كاركرد تمامي عوامل اقتصاد و غير اقتصادي بوده و از شاخصهاي مهم و اساسي براي ارزيابي توانمنديهاي اقتصادي در ايجاد فرصتهاي شغلي و تغيير سطح رفاه جامعه است. براساس آخرين برآوردها، در فاصله سالهاي 1357-1381 محصول توليد ناخالص داخلي از متوسط رشد سالانه 6/1 درصد به صورت واقعي، برخوردار بوده است. البته متوسط رشد سالانه در دورههاي مختلف، متفاوت بوده است. در فاصله سالهاي 1357-1367 (انقلاب و جنگ) از متوسط رشد سالانه 4/2- درصد در فاصله برنامه اول از متوسط رشد سالانه 4/7 درصد، در فاصله برنامه دوم از متوسط رشد سالانه 2/3 درصد و در فاصله سالهاي 1379-1381 (سه سال اول برنامه) از متوسط رشد سالانه 2/5 درصد برخوردار بوده است.
براين اساس رشد اقتصادي طي 25 سال گذشته رشد قابل توجهي محسوب نميشود ضمن آن كه از روند باثباتي نيز برخوردار نبوده است. البته مطابق نمودار 1 نرخ رشد اقتصادي در سالهاي، بعد از جنگ، مثبت و از نوسان كمتري برخوردار بوده است.
در سال 1357 توليد سرانه به قيمت ثابت 1376 حدود 9/6022 هزار ريال بوده و با رشد متوسط 9/0 - درصد به صورت سالانه طي سالهاي 1357-1381 به حدود 2/5410 هزار ريال در سال 1381 بالغ شده است. درآمد سرانه نيز كه در سال 1357 به قيمت ثابت 1376 حدود 8/6491 هزار ريال بوده، به كمترين مقدار خود يعني حدود 8/2497 هزار ريال در سال 1376 رسيده و سپس با يك روند صعودي به حدود 5/4841 هزار ريال در سال 1381 بالغ شده است. رشد متوسط سالانه درآمد سرانه طي سالهاي 1357-1381 حدود 1/2- درصد بوده است بنابراين سطح توليد و درآمد سرانه نسبت به اوايل انقلاب پايينتر بوده است كه اين روند مبين بدتر شده رفاه اقتصادي جامعه است.
در بين بخشهاي اقتصادي (صنايع و معادن، نفت، كشاورزي و خدمات)، بخش خدمات بيشترين سهم از توليد ناخالص داخلي را به خود اختصاص داده است. سهم بخش خدمات طي دوره 1360 تا 1380 ابتدا از يك روند نزولي برخوردار بوده كه در دهه هفتاد اين روند معكوس شده است (نمودار شمار 3). همچنين ارزش افزوده خدمات، در دوره 1357- 1381 به طور متوسط 7/1 درصد رشد داشته است.
طي سالهاي 1357 تا 1381، بخش صنايع و معادن با ميانگين سالانه 8/3 درصد رشد داشته كه از متوسط رشد اقتصادي طي اين دوره بيشتر است.جنگ و تحريمهاي اقتصادي و اختلال در مناسبات بينالمللي آثار زيانباري بر اين بخش به جاي گذاشت. در بعد از جنگ، علاوه بر بهبود مناسبات اقتصادي و سياسي كشور در سطح بينالمللي، محيط كسب و كار به واسطه سياستهاي اقتصادي بهبود يافت. در اين دوره به دليل افزايش درآمدهاي ارزي، منابع لازم براي واردات تجهيزات توليد، قطعات يدكي و مواد نيم ساخته و خريد دانش فني از خارج، فراهم شد. مجموعه اين عوامل به رشد بخش صنايع و معادن انجاميد و ميانگين رشد سالانه بخش صنايع و معادن را در برنامه اول، برنامه دوم و سه سال اول برنامه سوم به ترتيب حدود 5/6 درصد، 1/5 درصد و 1/10 درصد رساند سهم بخش صنايع و معادن از توليد ناخالص داخلي از 5/13 درصد در سال 1356 به 23 درصد در سال 1381 افزايش يافته است.
تغييرات ارزش افزوده و سهم بخش كشاورزي در توليد ناخالص دوره 1357 تا 1381 با نوسانات زيادي همراه بوده است اما با وجود نوسانات مزبور، ارزش افزوده بخش كشاورزي با رشد متوسط 4/4 درصد، همراه بوده كه در بين بخشهاي اقتصادي بيشترين مقدار رشد طي دوره مذكور است.
ارزش افزوده بخش نفت طي سالهاي 1357-1381 به دليل شرايط سياسي و بحرانهاي جهاني نوسانات شديدي را تجربه كرده و طي اين مدت از رشد متوسط سالانه منفي (حدود 3/2 - درصد) برخوردار بوده است.
_تحليل عملكرددوران انقلاب و جنگ
در دوران انقلاب و جنگ، اقتصاد با فرار سرمايه و نيروي انسان، هجوم پناهندگان عراقي و افغاني، تحريم اقتصادي غرب، ملي كردن بانكهاي و سرمايههاي عمده مواجه شده و موضوع تجديد بناي اقتصادي و دستيابي به رشد اقتصادي را بسيار دشوار كرد. در اين دوره جهتگيري اصلي كشور معطوف به دولتي كردن اقتصاد و توليد كالا در داخل كشور بوده است. نقش بخش عمومي در اين دوره عمدتا پاسخ به اوضاع و احوال جنگ بود و اقتصاد ايران تنها توانست به بقاي خود ادامه دهد. در اين دوره دولت با ساماندهي مجدد نظام مالي، نقش بخش عمومي را در پاسخ به اوضاع و احوال جنگ تقويت كرد. طي دوره 1357 تا 1367 (دوران انقلاب و جنگ) رشد سالانه توليد ناخالص داخلي 4/2- درصد و رشد توليد ناخالص داخلي بدون نفت حدود 6/0 درصد بوده است.
-برنامه اول توسعه (1368-1372)
با پايان يافتن جنگ و شروع دهه دوم انقلاب از يك سو زمينههاي تحول در اقتصاد در كشور افزايش يافت و از سوي ديگر ضرورت بازسازي اقتصاد درهم شكسته كشور و ايجاد زمينه براي بهبود وضع زندگي مردم نمايانتر شد. در اين شرايط برنامهريزان در قالب برخورد مرحلهاي با نيازهاي توسعه جامعه و ضرورت توسعه كشور برنامهريزي ميان مدت را انتخاب كردند و عملا برنامه توسعه كشور در قالب برنامههاي پنج ساله از سال 1368 شروع شد. برنامه اول توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي با انتخاب راهبرد آزاد سازي اقتصادي، آغاز شد. هدف اصلي برنامه اول آن بوده كه با سرمايه گذاري دولت در بازسازي خسارت جنگ و بهرهبرداري حداكثر از ظرفيتهاي موجود، روندهاي منفي اقتصادي حاكم به نفع ايجاد رشد اقتصادي در كشور تغيير يابد و زمينه تداوم رشد در آينده فراهم شود. در اين راستا، در برنامه اول، رشد اقتصادي از اساسيترين نيازهاي توسعه ملي به حساب آمد و سياستهاي اقتصادي موثر براي افزايش توليد در دستور كار قرار گرفت. در طول اجراي، برنامه دستخوش تغيير و تحول شد و دولت در دوران برنامه اول خط مشيهايي را دنبال كرد كه در برنامه وجود نداشت يا تاكيدي بر آنها نشده بود. از جمله اين تجديد نظرها ميتوان به عدم بهرهگيري از ظرفيتهاي موجود، اولويت دادن به استراتژي تشويق صادرات، سياست تك نرخي كردن ارز و آزاد گذاشتن قيمت آن و خصوصي سازي سريع اقتصادي اشاره كرد.
عملكرد برنامه اول نشان ميدهد كه با شروع برنامه، رشد اقتصادي چشمگير بوه اما در سالهاي آخر برنامه روند رشد، نزولي شده و نشان دهند آن است كه برنامه نتوانسته روندهاي مثبت و بادوام اقتصادي را در جامعه شكل بدهد واين رشد شديد در اوايل برنامه بيش از آن كه تابع سياستهاي هدفمند و هوشيارانه برنامه ريزان باشد، تحت تاثير تحولات خارج از كنترل برنامه از جمله افزايش موقت درآمدهاي نفتي كشور ناشي از ماجراي اشغال نظامي كويت و تزريق سريع وامهاي خارجي در اقتصاد ملي و استفاده از ظرفيتهاي اقتصادي عاطل مانده در دوران جنگ بوده است. افزايش رشد اقتصادي بخصوص در مقايسه با سالهاي قبل از برنامه دستاوردهاي مثبت برنامه بود (در دهه اول انقلاب رشد اقتصادي منفي بود. رشد سالانه واقعي براساس آمارهاي بانك مركزي به قيمت ثابت سال 1376 حدود 4/7 درصد بوده كه البته از اهداف برنام دور است. عملكرد بخشهاي اقتصادي در برنامه اول نيز نشان دهنده رشد بوه اما رشد در برخي از بخشهاي مطابق برنامه نبود (جدول 2) جدول مذكور عملكرد بخش كشاورزي و حركت به سوي برآورده شدن هدفهاي اين يخش را نشان ميدهد.
_برنامه دوم توسعه (1374-1378)
برنامه اول در سال 1372 به پايان رسيد. 1373 به مطالعه و ارزيابي عملكرد برنامه اول اختصاص يافت و بدين ترتيب برنامه دوم براي دوره پنج ساله 1374-1378 تهيه شد. برنامه دوم از جهت ساختار و ماهيت تفاوتي با برنامه اول ندارد و مطابق با اهداف و سياستهاي اعلام شده در سند برنامه دوم، مبتني بر آزاد سازي اقتصادي و خصوصي سازي است. برنامه دوم نيز رشد و توسعه اقتصادي را از اصليترين اهداف خود ميدانست و تاكيد خاصي بر لزوم پايداري رشد به دست آمده، داشت. بر اين اساس رشد توليد ناخالص داخلي در برنامه دوم 1/5 درصد در نظر گرفته شده بود. البته، در اجراي برنامه دوم تغيير جهت اساسي از راهبردهاي اعلام شده، روي داد كه احياي سيستم چند نرخي، ارز، برقراري مجدد كنترل قيمتها، كنترل واردات و اعمال سياست انقباضي پولي به دليل بسط زياد از حد سياستهاي اعتباري و عدم تعادلهاي تبعي، سررسيد و فشار بدهيهاي خارجي برنامه اول و كاهش بيش از انتظار قيمت نفت بود. اعلام سياست نگاه اجتماعي به مسائل اقتصادي در نيمه دوم برنامه در داخل و سياست تنشزدايي در روابط بينالمللي و بهبود روابط در اوپك و ارائه طراح ساماندهي اقتصادي در سال 1377 در تغيير جهت راهبردهاي برنامه دوم و شكل گيري اهداف و ساختار برنامه سوم، موثر بود.
عملكرد، برنامه دوم نشان ميدهد ميانگين رشد توليد ناخالص داخلي 2/3 درصد، در سال بوده كه با اهداف برنامه مبني بر رشد حدود 1/5 درصد به طور متوسط در هر سال فاصله دارد. نيل به رشد اقتصادي مطلوب در برنامه دوم، مستلزم سرمايه گذاري در زمينههاي جديد اقتصادي بود اما بروز بحران بدهيهاي ارزي در اوايل برنامه مذكور و لزوم صرفهجويي در مصارف ارزي، عدم ثبات در سياستهاي پولي و مالي و ارزي، كاهش قيمت نفت از مقدار پيشبيني شده در سال 1376 و كاهش شديدتر آن در سال 1377 و خشكسالي در اكثر استانهاي كشور تقريبا در تمامي سالهاي اجراي برنامه منجر به محقق نشدن اهداف برنامه شد.
-برنامه سوم توسعه (1379-1383)
در برنامه سوم توسعه اصلاح ساختار اقتصادي با نگرش داخلي مد نظر قرار گرفت.مهمترين ويژگي برنامه سوم در بعد اقتصادي، شناخت چالشهاي اساسي فرآينده توسعه اقتصادي كشور و سعي در فراهم ساختن الزامات تحقق يك توسعه پايدار است. بر اين اساس در حوزه اقتصاد راهبرد اصلاحات فراهم ساختن الزامات تحقق يك "توسعه اقتصاد رقابتي" از طريق حركت به سمت آزاد سازي نظام قيمتها و تعيين قيمت بر مبناي ساز و كار بازار به عنوان ابراز تخصيص بهينه منابع استوار است. علاوه بر اين، راهبرد اصلاحات قانوني و نهادهاي براي فراهم شدن زمينههاي توسعه مشاركت بخش خصوصي را نيز در برميگردد.
براي رسيدن به اهداف رشد اقتصادي برنامه، اقدامات و اصلاحات مهمي از سال 1379 شروع شد. از جمله اين اصلاحات ميتوان به: اصلاح سيستم نرخ ارز و اجراي سياست يكسان سازي نرخ ارز، جايگزيني تدريجي تعرفه به جاي موانع غير تعرفهاي و فراهم آوردن شرايط براي كاهش تعرفهها، تاسيس بانكهاي خصوصي داخلي و بانكهاي خارجي در مناطق آزاد به همراه تقويت بازار بورس (راه اندازي بورسهاي منطقهاي و كالايي) و نظام مالي غير بانكي به منظور انحصار زاديي از شبكه بانكي و تامين اطمينان بيشتر براي سرمايهگذاري، تصويب و اجراي قانون سرمايهگذاري خارجي، تصويب و اجراي قانون جديد ماليات، تجميع عوارض، حذف پيمان سپاري براي صدور كالا، خصوصي سازي بانكها و ايجاد بيمه خصوصي و غير اشاره كرد. اين اقدامات و اصلاحات به همراه افزايش بهاي نفت، ايجاد فضاي با ثبات اقتصادي از طريق حساب ذخيره ارزي (ماده 60 قانون برنامه سوم توسعه) ،تشنج منطقهاي (جنگ امريكا با افغانستان و عراق) باعث شد تا عملكرد در سه سال اول برنامه سوم توسعه از اهداف برنامه، زياد دور نباشد.
<br/><br/> <HTML><HEAD>
<BASEFONT FACE="Times New Roman (Arabic)" SIZE="2" COLOR="#000000">
</HEAD>
<BODY>
<div align="left">
<table BORDER="1" width = "101%"><tr><td VALIGN=top WIDTH=7% ALIGN="RIGHT">رديف </td>
<td VALIGN=top WIDTH=21% ALIGN="RIGHT"> دوره
شرح </td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">1357 - 1367</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">1368 – 1372</td>
<td VALIGN=top WIDTH=14% ALIGN="RIGHT">1374 – 1378 </td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">1379 – 1381</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">1357 – 1381 </td>
</tr>
<tr><td VALIGN=top WIDTH=7% ALIGN="RIGHT"> </td>
<td VALIGN=top WIDTH=21% ALIGN="RIGHT"> </td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">انقلاب و جنگ </td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">برنامه اول </td>
<td VALIGN=top WIDTH=14% ALIGN="RIGHT">برنامه دوم </td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">سه سال اول برنامه سوم </td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">(ربع قرن) 25 سال بعد از انقلاب</td>
</tr>
<tr><td VALIGN=top WIDTH=7% ALIGN="RIGHT">1</td>
<td VALIGN=top WIDTH=21% ALIGN="RIGHT">گروه كشاورزي</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">7/4</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">4/6</td>
<td VALIGN=top WIDTH=14% ALIGN="RIGHT">1/2</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">6/4</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">4/4</td>
</tr>
<tr><td VALIGN=top WIDTH=7% ALIGN="RIGHT">2</td>
<td VALIGN=top WIDTH=21% ALIGN="RIGHT">گروه نفت و گاز</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">2/8- </td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">9/8</td>
<td VALIGN=top WIDTH=14% ALIGN="RIGHT">3/1-</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">5/1</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">3/2-</td>
</tr>
<tr><td VALIGN=top WIDTH=7% ALIGN="RIGHT">3</td>
<td VALIGN=top WIDTH=21% ALIGN="RIGHT">گروه صنايع و معادن </td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">8/0-</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">0/10</td>
<td VALIGN=top WIDTH=14% ALIGN="RIGHT">1/5</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">1/10</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">8/3</td>
</tr>
<tr><td VALIGN=top WIDTH=7% ALIGN="RIGHT">4</td>
<td VALIGN=top WIDTH=21% ALIGN="RIGHT">گروه خدمات</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">3/2-</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">5/6</td>
<td VALIGN=top WIDTH=14% ALIGN="RIGHT">2/4</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">3/4</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">7/1</td>
</tr>
<tr><td VALIGN=top WIDTH=7% ALIGN="RIGHT">5 </td>
<td VALIGN=top WIDTH=21% ALIGN="RIGHT">رشد اقتصادي </td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">4/2- </td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">4/7</td>
<td VALIGN=top WIDTH=14% ALIGN="RIGHT">2/3</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">2/5</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">6/1</td>
</tr>
<tr><td VALIGN=top WIDTH=7% ALIGN="RIGHT">6</td>
<td VALIGN=top WIDTH=21% ALIGN="RIGHT">رشد اقتصادي (بدون نفت) </td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">6/0-</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">1/7</td>
<td VALIGN=top WIDTH=14% ALIGN="RIGHT">0/4</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">7/5</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">7/2</td>
</tr>
<tr><td VALIGN=top WIDTH=7% ALIGN="RIGHT">7</td>
<td VALIGN=top WIDTH=21% ALIGN="RIGHT">توليد سرانه</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">8/5-</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">3/5</td>
<td VALIGN=top WIDTH=14% ALIGN="RIGHT">7/1</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">7/3</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">9/0-</td>
</tr>
<tr><td VALIGN=top WIDTH=7% ALIGN="RIGHT">8</td>
<td VALIGN=top WIDTH=21% ALIGN="RIGHT">درآمد سرانه</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">3/10-</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">7/10</td>
<td VALIGN=top WIDTH=14% ALIGN="RIGHT">0/1</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">5/5</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">2/1-</td>
</tr>
<tr><td VALIGN=top WIDTH=7% ALIGN="RIGHT">9</td>
<td VALIGN=top WIDTH=21% ALIGN="RIGHT">درآمد ملي</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">7-</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">0/13</td>
<td VALIGN=top WIDTH=14% ALIGN="RIGHT">5/2</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">7</td>
<td VALIGN=top WIDTH=15% ALIGN="RIGHT">4/0</td>
</tr>
</table></div>
<div ALIGN="RIGHT">ش</div>
<div> </div>
</BODY></HTML>
16:11 - 18 مرداد 1383
0 Views
1 Reply