راز آیینی که هر سال با آغاز محرم در هرمزگان تکرار میشود
آیین کهن «علمشویی» در هرمزگان، از سنتهای مذهبی ماه محرم است که با شستوشوی نمادین علمها و در برخی مناطق ساحلی با آب دریا، جلوهای از ارادت مردم به فرهنگ عاشورا و همبستگی اجتماعی عزاداران را نشان میدهد.
به گزارش خبرگزاری فارس از بندرعباس، در روزهای آغازین ماه محرم، هرمزگان بار دیگر شاهد برگزاری آیینی کهن و ریشهدار با عنوان «علمشویی» است؛ سنتی مذهبی که در آن علمهای هیئتهای عزاداری با آب پاک، گلاب و در برخی مناطق ساحلی با آب دریا شستوشو داده میشود و برای آغاز مراسم سوگواری سیدالشهدا(ع) آماده میگردد. این آیین مردمی، جلوهای از ارادت عمیق به فرهنگ عاشورا، همبستگی اجتماعی و استمرار باورهای دینی در میان مردم جنوب کشور به شمار میرود.آیین کهن و ریشهدار «علمشویی» یکی از سنتهای مذهبی مردم هرمزگان در ماه محرم است که در برخی مناطق ساحلی با استفاده از آب دریا و شستوشوی نمادین علمها برگزار میشود و با حضور گسترده عزاداران، جلوهای از ارادت به فرهنگ عاشورا، همبستگی اجتماعی و آمادگی معنوی برای آیینهای سوگواری سیدالشهدا(ع) را به نمایش میگذارد.
در هرمزگان، آیین کهن «علمشویی» بهعنوان یکی از سنتهای مهم و شناختهشده ماه محرم جایگاه ویژهای در میان هیئتهای مذهبی دارد؛ آیینی که در آن علمهای عزاداری با آب پاک، گلاب و در برخی مناطق ساحلی با آب دریا شستوشو داده میشود و سپس برای آغاز مراسم سوگواری آماده میگردد. این سنت ریشهدار که با مشارکت گسترده مردم همراه است، جلوهای از ارادت عمیق به فرهنگ عاشورا و پیوندهای اجتماعی در میان جامعه محلی را به نمایش میگذارد.این آیین در حسینیهها، تکایا و محل نگهداری علمها برگزار میشود و از ساعات ابتدایی روز، عزاداران از اقشار مختلف در آن حضور مییابند. پیران، جوانان و نوجوانان در کنار یکدیگر در فضایی آکنده از ذکر، صلوات و نوحه، در اجرای این سنت دیرینه مشارکت میکنند؛ حضوری که نشاندهنده استمرار فرهنگ مذهبی و انتقال آن به نسلهای جدید است.
در آغاز مراسم، علمها با احترام از محل نگهداری خارج شده و پارچهها، شالها و تزئینات آنها بهدقت باز میشود. این مرحله توسط افراد باتجربه و مورد اعتماد هیئتها انجام میگیرد و همراه با آداب خاص و ذکر صلوات انجام میشود. سپس مرحله شستوشو آغاز میشود؛ مرحلهای که در آن علمها با آب پاک، گلاب و در مناطق ساحلی با آب دریا شسته میشوند.در باور مردم، شستوشوی علم تنها یک اقدام ظاهری نیست، بلکه نمادی از تطهیر درونی و آمادگی روحی برای ورود به فضای معنوی ماه محرم به شمار میرود. در جریان این مرحله، بسیاری از عزاداران با نذر و نیتهای شخصی در مراسم حضور یافته و در شستوشوی علم مشارکت میکنند.
پس از پایان شستوشو، علمها در فضایی مناسب قرار داده میشود تا خشک شوند و در این فاصله، مراسم با قرائت زیارت عاشورا، نوحهخوانی و ذکر مصیبت ادامه مییابد. این بخش از مراسم فرصتی برای تأمل در فلسفه قیام امام حسین(ع) و تجدید عهد با آرمانهای عاشورایی فراهم میکند.در ادامه، مرحله بستن دوباره علم انجام میشود؛ مرحلهای که در آن پارچههای نو، شالهای سبز و سیاه و سایر تزئینات که اغلب نذری مردم است، با دقت و نظم خاصی به علمها بسته میشود. این بخش علاوه بر جنبه آیینی، جلوهای از هنر، سلیقه و مشارکت مردمی را نیز به نمایش میگذارد.
در برخی مناطق هرمزگان، بستن علم با آداب ویژهای همراه است و افراد مشخصی که مورد اعتماد هیئتها هستند مسئول انجام این کار میشوند. این جزئیات بخشی از میراث فرهنگی ناملموس منطقه محسوب میشود که با دقت حفظ شده و به نسلهای بعد منتقل شده است.با آماده شدن علمها، مراسم به اوج خود میرسد و حاضران با ذکر صلوات و ابراز ارادت، به آنها ادای احترام میکنند. در برخی محلهها نیز علمها بهصورت نمادین در سطح منطقه گردانده میشود تا فضای محرم بیش از پیش در میان مردم گسترش یابد.
آیین علمشویی در هرمزگان علاوه بر بُعد مذهبی، نقش مهمی در تقویت همبستگی اجتماعی ایفا میکند. در این مراسم، افراد با سنین و جایگاههای مختلف در کنار یکدیگر قرار میگیرند، همکاری میکنند و حس تعلق به یک جامعه مشترک را تجربه میکنند؛ موضوعی که از مهمترین کارکردهای اجتماعی این سنت به شمار میرود.همچنین این آیین بستری مناسب برای انتقال ارزشهای دینی و فرهنگی به نسلهای جدید فراهم میکند. کودکان و نوجوانان با حضور در این مراسم، مفاهیمی همچون ایثار، وفاداری، نذر و مشارکت اجتماعی را بهصورت عینی تجربه میکنند؛ تجربهای که در شکلگیری هویت فرهنگی آنان نقش مهمی دارد.
تداوم برگزاری آیین علمشویی در هرمزگان نشان میدهد که این سنت ریشهدار، علیرغم تغییرات اجتماعی، همچنان جایگاه خود را حفظ کرده و بهعنوان بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی مردم این منطقه زنده و پویا باقی مانده است.
13:39 - 28 خرداد 1405
