وقتی پهلویچیها در کرمان پا جای پای ساواک گذاشتند
در میانههای دیماه ۱۴۰۴، کرمان صحنههای دردناک اما آشنایی را شاهد بود، شعلههای دود که از حوالی میدان آزادی برخاست، پا به سن گذاشتهها را به روزهایی برد که ساواک در لباس کولیها به مسجد جامع کرمان ریختند، مسجد را آتش زدند و مردم را به خاک و خون کشیدند.
خبرگزاری فارس ـ کرمان، تاریخ را به حق باید معلم بزرگ بشریت نامید؛ معلمی که بیادعا و خاموش، درسهای عبرتآموز خود را در برابر چشمان ما میگشاید و از ما میخواهد که از این درسها برای ساختن فردایی بهتر بهره بگیریم.در فرهنگ اسلامی و ایرانی، نگاه به تاریخ همواره نگاهی عبرتآموز بوده است. قرآن کریم بارها به سرگذشت اقوام پیشین اشاره میکند و از انسانها میخواهد که در زمین سیر کنند و بنگرند که عاقبت تکذیبکنندگان حق چه شده است. این نگاه عمیق، تاریخ را از یک دفترچه خاطرات مرده به یک معلم زنده و پویا تبدیل میکند؛ معلمی که درسهایش برای همه نسلها در همه اعصار تازگی دارد.امام علی (ع) نیز در نهجالبلاغه میفرمایند: با عبرتآموزی از تاریخ، چشم دل خود را بیدار کنید و از سرگذشت پیشینیان پند گیرید. این سخن گهربار نشان میدهد که تاریخ صرفاً مجموعهای از رویدادهای گذشته نیست، بلکه چراغ راه آینده است.ملتهایی که تاریخ خود را پاس میدارند، آینده خود را تضمین میکنند. تاریخ معاصر یکی از مهمترینها است چراکه اتفاقاتی در آن رخ داده که بزرگترین ریلگذاری از طرف مردم انجام شد.رهبری الهی از میان مردم برخاست و با اتکاء به قدرت الهی نظام پادشاهی و ارباب رعیتی را برانداخت و جمهوری اسلامی را با رای قاطع ۹۸.۲ درصدی مردم روی کار آمد.این آمار خیرهکننده نتیجه اتفاقاتی است که در دورانی رخ داده که به دوران ستمشاهی معروف است.برای روشن شدن موضوعات مختلف، گزارشهای متفاوتی از آن دوران نوشتیم که در ادامه به آتش زدن مسجد و کتاب خدا توسط دژخیمان پهلوی میپردازیم.اتفاق دردناکی که نشان میدهد پهلویچیها هم همان راه را دنبال کرده و دست روی دین و آیین زندگی مردم گذاشتهاند.
آتشسوزی مسجد جامع کرمان؛ جنایت رژیم شاه در ۲۴ مهر ۵۷۲۴ مهر ۱۳۵۷، نقطه عطفی در تاریخ انقلاب اسلامی در استان کرمان است؛ روزی که رژیم پهلوی با دست نشاندگان خود در ساواک، مسجد جامع این شهر را به آتش کشید و چندین شهروند بیگناه را به خاکوخون کشاند.زمینه و چگونگی واقعهدر روز دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۵۷، همزمان با اربعین شهدای ۱۷ شهریور تهران (جمعه سیاه) و اولین سالگرد درگذشت آیتالله سید مصطفی خمینی، جمعیت عظیمی از مردم مؤمن و انقلابی کرمان به دعوت علما و روحانیون در مسجد جامع این شهر گرد آمدند. در اقدامی هماهنگ، بازار و مغازهها تعطیل شده بود و بر اساس برآوردها، جمعیتی بین ۵ تا ۲۰ هزار نفر در این گردهمایی حضور داشتند. در حدود ساعت ۱۱:۳۰ صبح، در حالی که حجتالاسلام صمدانی مشغول سخنرانی بود، این تجمع آرام مردمی هدف حمله ناجوانمردانه عوامل رژیم قرار گرفت.نقش کولیها؛ مزدوران ساواک در میداناسناد تاریخی و گزارشهای متعدد نشان میدهد مهاجمان گروهی از ساکنان زاغهنشینان حاشیه شهر کرمان بودند که در محاوره عمومی به کولیها یا لولیها معروف بودند. اما نکته کلیدی که در اسناد به جای مانده از ساواک نیز به چشم میخورد، حمایت و سازماندهی این گروه از سوی مأموران رژیم پهلوی است. روایات تاریخی مؤکد آن است که این افراد با دریافت پول و وعدههای دیگر، و با در دست داشتن چوب، چماق و میلههای آهنی، برای مقابله با تجمعکنندگان به کار گرفته شده بودند. آنان ابتدا با سر دادن شعارهایی به نفع شاه، از جمله «جاوید شاه»، قصد تحریک جمعیت را داشتند و سپس به صورت سازماندهی شده به مسجد حمله ور شدند.
آتشسوزی و تخریب؛ هتک حرمت به قرآنهاحمله به مسجد با خشونت مثالزدنی انجام شد. مهاجمان ابتدا دوچرخه و موتورسیکلتهای مردم را در بیرون مسجد به آتش کشیدند. سپس با ورود به مسجد از در و پشت بام، ضمن پرتاب سنگ و آجر به سوی جمعیت بیدفاع، با پرتاب گاز اشکآور فضای داخل را برای مردم غیرقابل تحمل کردند. در جریان این درگیریها، بخشهایی از مسجد از جمله فرشها، زیلوها، کتابهای مذهبی و تعدادی از قرآنهای موجود در مسجد طعمه حریق شد و سوخت.این اقدام هتاکانه که توهین به مقدسات مذهبی محسوب میشد، خشم و احساسات پاک مردم مؤمن را برانگیخت و موجی از انزجار را علیه رژیم شاه ایجاد کرد.واکنش حکومت؛ تلاش برای تحریف حقیقتگزارشهای ساواک و شهربانی وقت تلاش داشتند این واقعه را یک درگیری خودجوش میان دو گروه مردمی (مخالف و موافق شاه) جلوه دهند. بهعنوان مثال، در بولتن محرمانه ساواک به نقل از رئیس ساواک کرمان (محمدعلی آرشام)، حادثه اینگونه تحریف و تعداد تلفات بسیار پایین اعلام شده است. با این حال، اسناد و گزارشهای معتبر موجود، این روایت دروغین را رد کرده و نشان میدهد که ساواک و شهربانی نهتنها ناظر، بلکه طراح و پشتیبان اصلی این حمله بودند تا از این طریق حرکتهای انقلابی مردم را سرکوب کنند.
تلفات و خسارات؛ شهدایی که فراموش نشدندآمار دقیق کشتهشدگان این حادثه در منابع مختلف متفاوت است. گزارش رسمی ساواک و روزنامه کیهان در آن زمان، تعداد کشتهها را یک نفر و مجروحان را ۴۸ نفر اعلام کردند. با این حال، روزنامه اطلاعات نیز تعداد مجروحان را ۴۸ نفر و منابع دیگر مانند روزنامه کیهان در گزارشی دیگر، تعداد مجروحان را بیش از ۲۰۰ نفر و کشتهها را ۵ نفر ذکر کردهاند. بر اساس پژوهشهای بعدی، نام دو نفر به عنوان شهید این حادثه ثبت شده است: محمد باقدرت جوپاری که در صحن مسجد با شلیک مستقیم گلوله به شهادت رسید، و غلامرضا یزدانشناس که دو روز بعد بر اثر شدت جراحات وارده در بیمارستان جان باخت.علاوه بر تلفات انسانی، خسارات مالی زیادی به مسجد و اموال مردم وارد شد و در ادامه، مهاجمان به خیابانها ریخته و حدود ۷۰ باب مغازه را نیز به آتش کشیدند.جنایتی که به بیداری مردم انجامیدواقعه آتشسوزی مسجد جامع کرمان، نمونهای بارز از سرکوب خشونتآمیز اعتراضات مردمی در سالهای پایانی حکومت منحوس پهلوی بود. اگرچه هدف رژیم از این اقدام، ایجاد رعبووحشت و توقف جریان انقلاب بود، اما نتیجه معکوسی به همراه داشت. این حادثه نه تنها مردم کرمان، بلکه افکار عمومی کشور را متأثر کرد و به یکی از نمادهای ماهیت ضد دینی و سرکوبگر حکومت پهلوی تبدیل شد و نقش مهمی در شتاببخشی به پیروزی انقلاب اسلامی ایفا کرد. شعار معروف آن دوران، «کتاب قرآن را، خلق مسلمان را، مسجد کرمان را، شاه به آتش کشید»، بهخوبی تأثیر این واقعه را بر اذهان عمومی و جایگاه آن در تاریخ مبارزات ملت ایران نشان میدهد.
هتک حرمت مسجدالزهرا (س) کرمان در اغتشاشات دیماه ۱۴۰۴؛ آتشسوزی و سوزاندن قرآنهادر میانههای دیماه ۱۴۰۴، کرمان صحنههای دردناک اما آشنایی را شاهد بود، شعلههای دود که از حوالی میدان آزادی برخاست، پا به سن گذاشتهها را به روزهایی برد که ساواک در لباس کولیها به مسجد جامع کرمان ریختند، مسجد را آتش زدند و مردم را به خاک و خون کشیدند.در جریان اغتشاشات دیماه ۱۴۰۴، مسجدالزهرا (س) در شهر کرمان هدف حمله و آتشسوزی از سوی اغتشاشگران قرار گرفت که به سوختن قرآنها و مهرهای نماز در این مکان مقدس انجامید.زمینه وقوع اغتشاشاتدر دیماه ۱۴۰۴، همزمان با ناآرامیهای پراکنده در برخی نقاط کشور، گروههایی از اغتشاشگران با برنامهریزی قبلی و هدایت رسانههای معاند، اقدام به تخریب اموال عمومی و هتک حرمت اماکن مذهبی در چندین شهر از جمله کرمان کردند. حمله به مسجدالزهرا (س) کرماندر روز پنجشنبه ۱۸ دیماه ۱۴۰۴، مسجدالزهرا (س) واقع در شهر کرمان مورد هجوم تعدادی از اغتشاشگران قرار گرفت. مهاجمان که صورتهای خود را پوشانده بودند، با استفاده از کوکتل مولوتوف و مواد آتشزا اقدام به آتشسوزی در بخشهایی از مسجد کردند. امام جماعت مسجد الزهرای کرمان، در این خصوص گفت: داخل مسجد کامل دود گرفته است و اثر کوکتل مولوتوفها مشخص است.
سوختن قرآنها و مهرهای نمازدر جریان این آتشسوزی، بخشی از محتویات مسجد از جمله تعدادی قرآن کریم و مهرهای نماز طعمه حریق شد. هر چند جزئیات دقیق درباره تعداد قرآنهای سوخته شده در منابع موجود ذکر نشده، اما امام جماعت مسجد از دودگرفتگی کامل فضای داخلی و آثار به جای مانده از کوکتل مولوتوفها خبر داده است. این اقدام بهعنوان توهینآمیزترین بخش این حادثه، خشم و انزجار عمیق مردم مذهبی کرمان را برانگیخت.واکنش مسؤولان و علمای کرماندر پی این واقعه، حجتالاسلاموالمسلمین علیدادیسلیمانی، نماینده ولیفقیه در استان و امام جمعه کرمان، در گردهمایی ارکان مساجد که در مسجدالزهرا برای محکومیت هتک حرمت قرآن کریم و آتش زدن مساجد برگزار شد، با اشاره به هدفگیری مساجد در اغتشاشات اخیر، گفت: دشمنان میدانند مسجد، کانون اصلی حرکت و هدایت جامعه است. هر جا بخواهند آشوب ایجاد کنند، یکی از اولین اهدافشان تخریب این سنگر است. زیرا تأثیر مسجد و منبر را به خوبی میشناسند.امام جمعه کرمان با اشاره به رفتار دوگانه کشورهای غربی در قبال اعتراضات داخلی خود و اغتشاشات در دیگر کشورها، خاطرنشان کرد: در همان کشورهایی که کوچکترین تعرض به نظم عمومی با شدیدترین برخورد پلیسی روبهرو میشود، آشوبگران در کشورهای دیگر را فرماندهی و تشویق میکنند. این نشان میدهد هدف، اعتراض واقعی نیست، بلکه ایجاد جنگ و خونریزی است.
بازتاب ملی حادثهخبر هتک حرمت مسجدالزهرا (س) کرمان و آتشسوزی در این مسجد، بازتاب گستردهای در رسانههای کشور داشت. این واقعه در کنار حوادث مشابه در سایر استانها از جمله مشهد، اصفهان و گرگان، نشاندهنده هدفگیری اماکن مقدس توسط اغتشاشگران بود. بر اساس گزارشهای منتشر شده، در جریان اغتشاشات دیماه ۱۴۰۴، ۴۳ مسجد در مشهد نیز مورد تعرض و آتشسوزی قرار گرفتند.در اصفهان نیز ۲۵ مسجد در استان مورد تعرض اغتشاشگران قرار گرفت که حدود یک سوم آنها متحمل خسارت قابل توجه شده و بقیه به صورت جزئی خسارت دیدهاند. در استان فارس نیز بر اساس بررسیهای اولیه، تعرض به ۲۷ مسجد و امامزاده به تائید رسیده است.اما کرمان مسیری دیگر دارد، این استان، تنها استانی است که هم در دوران پهلوی و توسط ساواک مساجدش سوخت و عم در روزهای شبه کودتای ۱۴۰۴! واقعه آتشسوزی مسجد الزهرا (س) کرمان و سوزاندن قرآنها و مهرهای نماز در این مکان مقدس، نمونهای بارز از خشونت و هتک حرمت به مقدسات توسط اغتشاشگران در دیماه ۱۴۰۴ بود. این حادثه نه تنها خشم مردم متدین کرمان را برانگیخت، بلکه به نمادی از ماهیت ضددینی و ضداخلاقی آشوبگران تبدیل شد. شعارهای مردم در راهپیماییهای محکومیت این حادثه، بر حفظ حرمت مساجد و قرآن کریم تأکید داشت.
12:15 - 4 اسفند 1404
