ترامپیسم و نظم بین الملل
دور دوم ریاست جمهوری ترامپ با اقدامات متعدد ملی و بین المللی و گاها تنش زا آغاز شد. ترامپ اولین روز کاری خودش را با فرمانهای اجرایی رادیکالی آغاز کرد که تکمیل کننده مسیر چهار سال اول ریاستش باشد.ترامپ در حوزه بین المللی هم با طرح هایی همچون الحاق کانادا و گرینلند به امریکا، تغییر نام خلیج مکزیک به امریکا، طرح بازسازی غزه پس از جنگ، تنش زایی را به چهار گوشه جهان تزریق کرد.نظر ترامپ درباره جنگ اکراین و روسیه، اظهار نظرش درباره ناتو، نحوه مواجهه و درخواستش از زلنسکی مواردی ست که شوک های فراوانی را به جهان وارد کرد. جنگ تعرفه ای امریکا علیه شرکاء و و اعطای کارت طلایی ۵ میلیون دلاری اقامت به سرمایه گذاران از نمونه های اقدامات اقتصادی ترامپ است که وضعیت بین المللی را تحت الشعاع خودش قرار داده است.تهدید و لفاظی های مکرر ترامپ علیه ایران از یک سو و درخواست مذاکره مستقیم برای یک توافق جدید از سوی دیگر ؛ ما را با شرایطی مواجه کرده است که از خود بپرسیم:1. نظم بین الملل به کدام سمت می رود؟2. نقش ترامپ در ساخت نظم پیش رو چیست؟ 3. ما (ایرانیان به معنای عام) در مقطع فعلی چه باید بکنیم؟
خبر شنبه عمان و تلاطم هایش
اول توئیت سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه درباره مذاکره غیر مستقیم با امریکا در عمان و بعد تایید یک خبر رسمی، ریزش سنگین دلار و طلا را در بازار رقم زد.دلار که در کف بازار که تا قیمت های 106-107 هزار تومان رفته بود با این خبر به زیر 100 هزار تومان آمد اما خبر چه بود؟روز شنبه در عمان «سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران و «استیو ویتکاف» فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه با یکدیگر بهصورت غیرمستقیم گفتوگو خواهند کرد.مادامی که امریکایی ها و ترامپ بر مذاکره مستقیم با ایران تاکید دارند اما ایران و عراقچی به مذاکرات غیر مستقیم اصرار دارند. عراقچی در مصاحبه ای در الجزایر گفت:«مذاکره شکلش مهم نیست ... شکل موردنظر ما مذاکرات غیرمستقیم است. مذاکراتی که آنها بخواهند از طریق فشار و تهدید اراده خودشان را تحمیل کنند، این یک مذاکره نیست بلکه دیکته کردن است و ما به این شیوه بههیچوجه اعتقاد نداریم. شیوه غیرمستقیم بهتر میتواند یک مذاکره واقعی و منتج به نتیجه را تضمین کند و ما به این شیوه پیش خواهیم رفت.»بنظر می رسد اولین مرحله زورآزمایی ایران و امریکا در زمین مذاکره از همین نحوه و شیوه آن آغاز شده است چون ایران ترجیح می دهد عمان امین منطقه ای اش از مفاد و جزئیات مذاکرات با خبر باشد تا هم مانع از ایران هراسی امریکایی ها بواسطه مذاکره پنهانی دو طرف در منطقه حوزه خلیج فارس شود و هم فضای شایعه سازی پیرامون مسئله فلسطین و محور مقاومت را از امریکایی ها بگیرید.اما فقط بازار ایران نبود که به خبر مذاکره عمان روی خوش نشان داد. بلکه در واشنگتن و کاخ سفید هم رویدادی غیر قابل پیش بینی رخ داد: لغو نشست خبری مشترک نتانیاهو و ترامپ و پایان غیرمنتظره سفر نتانیاهو به آمریکا
زمانبندی دقیق تهران در اعلام مذاکره غیر مستقیم
جنگ روانی و کمپین رسانه ای ترامپ و امریکایی ها علیه ایران لحظه به لحظه سنگین تر می شد.از خبرهای پایگاه نظامی دیگو گارسیا گرفته تا وارونه نمایی هر کنش طرف ایرانی من جمله پیام سردار حسن باقری رئیس ستاد کل نیروهای مسلح در کنار تخت جمشید نمونه هایی از این توپخانه رسانه ای بود که هدفش افکار عمومی ایران در درجه اول و بازار و اقتصاد ایران در درجه دوم بود.اما ایران صبر کرد و اجازه داد همانطور که نتانیاهو بدون هیچگونه ترسی از تعقیب بین المللی و در کمال آرامش تور مجارستان گردی راه انداخته بود با کمال آرامش به امریکا برود و دقیقا زمانی که نتانیاهو در کاخ سفید بود و رفته بود که فشارها بر ایران را به حد اعلایش برساند و ترامپ را متقاعد به حمله نظامی به ایران کند، تهران پذیرش مستقیم مذاکرات غیر مستقیم عمان در روز شنبه را ابتدا در شبکه ایکس (به مثابه افکار عمومی) و سپس در خبرگزاری های رسمی اعلام می کند.ایران دقیقا همان کاری را کرد که طرف مقابلش (امریکایی ها) در این مدت انجام می دادند: «جنگ روانی، رسانه ای و مدیریت افکار عمومی»شک نکنید پیام مخابره شده از تهران به واشنگتن مبنی بر پذیرش مذاکرات غیر مستقیم ایران و امریکا در عمان بود که هم نشست خبری مشترک ترامپ و نتانیاهو را لغو کرد و هم سفر نتانیاهو را به یکباره پایان بخشید.اینکه این اقدام، ابتکار عمل تهران به تنهایی بوده یا با همکاری طرف واسط عمانی انجام شده است هنوز محل پرسش است؟ رسانهها و محافل عبری سفر نتانیاهو به واشنگتن را بی نتیجه دانستند و تأکید کردند صحنه نشست ترامپ و نتانیاهو برای شخص او و اسرائیل تحقیرآمیز و شرمآور بود و حالا این نشست با نشست ترامپ و زلنسکی قیاس می شود.
تحلیل گران - نشانه ها چه می گویند؟
در ایران بسیاری از رسانه ها، صاحب نظران و مقامات معتقدند که ترکیه به نیابت از محور امریکایی - اسرائیلی و با هماهنگی امریکا و ناتو صحنه سیاسی سوریه را به دست گرفت. جولانی را بر سر کار آورد و کشمکش های ترکیه و اسرائیل در مقطع کنونی نوعی جنگ زرگری ست!این طیف معتقدند جنگ مستقیم ترکیه با اسرائیل در سوریه و منطقه گزینه ایی با کمترین احتمال ممکن است.نشانه های متعددی وجود دارد که می گوید تحلیل پیشین، یک «روایت ایستا از معادلات جهانی و بین المللی» ست، از اینرو ضمن اینکه این روایت با برخی اطلاعات همخوانی ندارد، از پیش بینی صحیح آینده و اقدام به هنگام عاجز است.همه تحلیل گران عرصه بین الملل به نقش امریکا در معادلات بین المللی اذعان دارند اما به تغییرات داخلی امریکا و رخدادهای حاکمیتی ایالات متحده توجه کافی نمی کنند و چون مبنای این نقش آفرینی ترامپی ایالات متحده را در نظر نمی گیرند، همچنان با نسخه های ایستای جهان تک قطبی امریکایی به تحلیل و پیش بینی می پردارند.کدام تغییر -کدام رخداد!؟پیروزی ترامپ (به عنوان شخصیتی غیر سیاسی اما عضو حزب جمهوری خواه) در انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۱۶ در مقابل هیلاری کلینتون (سیاستمدار حرفه ای دموکرات) از سوی اغلب تحلیلگران به عنوان یک حادثه و رخداد تلقی شد و در طول سالهای بعد از ریاست او بر کاخ سفید سعی شد دوره ریاست جمهوری ترامپ به نحوی به فراموشی سپرده شود، مادامی که پرونده های گوناگون قضایی برای ترامپ باز شده بود،در ۱۵ نوامبر ۲۰۲۲، نامزدی خود برای انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۲۴ را اعلام کرد. انتخاب مجدد ترامپ نشان داد که دوره اول ریاست جمهوری ترامپ هم اتفاقی و تصادفی نبوده است و بازخوردی از فضایی داخلی امریکا بوده است.
از روی کار آمدن ترامپ چه می دانیم؟
ما ایرانی ها بیش از هر ملتی روز و شب درباره افول امریکا می گوییم و کمتر از همه به آن باور داریم!؟فارغ از اینکه ما درباره امریکایی ها چه فکری می کنیم نگاهی به داخل امریکا و معادلات امریکایی می اندازیم.دونالد ترامپ در دور دوم ریاست جمهوری اش با شعار «America First» مجددا بر سر کار آمد. شعاری که از دل مردم امریکا جوشیده است. امریکایی ها باور دارند که روز به روز در حال افول و ضعیف شدن هستند، باور دارند که امریکا دیگر امریکای قبل و ابرقدرت جهان نیست یا حداقل در حال تنزل و اضمحلال است. چون چنین باور داشتند دور اول هم ترامپ رأی آورد. «امریکا اولی» البته ریشه در تاریخ امریکایی ها و جنگ جهانی دوم داشت پس پشت این پویش تبلیغاتی و گفتمان امریکایی به غیر از آحاد مردم بخشی از نخبگان و مقامات نیز حاضر هستند.امریکا اولی ها در حمایت از گفتمان ترامپ حتی به انتشار کتاب در سال 2020 روی آوردند و سعی کردند پویش سیاسی شان را در سراسر امریکا گسترش دهند.ترامپ در تحلیف ریاست جمهوری اش هم به تبیین «امریکا اول» پرداخت. فارغ از اینکه این شعار در تاریخ امریکا چه معنایی داشت معنای کنونی اش اینست:«دولت ترامپ در امور جهانی مداخله میکند نسبت به مداخله در امور جهانی حساس است اما نه با صرف هزینه از بودجه فدرال آمریکا؛ بلکه قرار است از جیب متحدان و کشورهای نزدیک به آمریکا منافع و اهداف آمریکایی محقق شود. وقتی یک قدرت جهانی مسئولیت پیدا میکند با صرف هزینه ضعیف میشود و رو به انحطاط میرود و ایده امریکای اول ترامپ از همین جا و برای جلوگیری از انحطاط امریکا در بلند مدت شکل می گیرد.»مسئله بنیادین امریکا و ترامپ «america first» است که نیازمند تامل ست و دخیل کردن در حل مسائل بین المللی.
فرصت های ترامپیسم برای نقش آفرینی
پیش تر در مقاله ای تحت عنوان «اردوغان - امام اوغلو: چرا الان؟» مدعی شده بودم که فرصت حذف رقیب اردوغان، امام اوغلو و تسویه حساب داخلی کم هزینه را ترامپ به اردوغان هدیه داد. مادامی که ترامپ بی محابا به کشورهای اروپایی بابت هزینه های ناتو می تاخت و سبب بی اعتمادی بین اروپایی و اختلال در نقش امریکایی ها در تامین امنیت اروپا می شد عملا ترکها را به دامن اروپایی ها انداخت و دقیقا همین زمان بود که اروپا در ارتباط با این تسویه حساب داخای ترکیه با اردوغان و حاکمیت ترکیه کج دار و مریض رفتار کرد. مطالعه بیشتر: اردوغان - امام اوغلو: چرا الان؟سیاستمداران و تحلیلگران ترکیه بیش از آنکه بیان کنند: «امریکا ضعیف شده است»، به این موضوع اعتقاد دارند و مولفه « امریکا اولی (america first) » را در حل معادلات منطقه ای و بین المللی شان دخیل کرده اند، بر همین مبنا و با رویای احیای امپراطوری عثمانی ترک ها پا در دمشق گذاشتند و در پی توافق نظامی- امنیتی با حکومت جولانی به دنبال استقرار سامانه های دفاعی و حتی پهپادهای تهاجمی و جنگنده هایشان در اقصی نقاط سوریه هستند. اگر مولفه «امریکا اولی» را در معادلاتمان لحاظ کنیم به این نتیجه می رسیم احتمال رویاروی مستقیم ترکیه و اسرائیل در سوریه اتفاقا خیلی زیاد است همانطور که ترک ها در مناقشه دیرینه آذربایجان و ارمنستان ورود کردند و ما ایرانی ها آچمز شدیم ممکن است در قضیه فلسطین هم ورود پیدا کنند تا شکست تاریخی عثمانی را با یک پیروزی دلچسب جبران کنند.با پذیرش اصل «امریکا اولی» ، «آرزوی مرگ اردوغان برای اسرائیل» و «هشدار مقام سابق موساد» و «جنگ ترکیه و اسرائیل» حالا برایمان معنادارتر می شودبنظر می رسد ترکیه مترصد یک فرصت طلایی و تاریخی است.
امریکا و آنتروپی های ترامپیسم
ترامپ از بسیاری از توافق های بین المللی من جمله معاهده پاریس (توافق آب و هوایی) و البته «برجام» بیرون آمده است در دور دوم ریاست جمهوری اش هم با فرصت کمی که داشته است تا توانسته تنش آفرینی کرده است.ترامپ با اعمال تعرفه های سنگین بر واردات کالا به امریکا، هم اقتصاد آزاد و هم نهادهای بازار آزاد مثل «سازمان تجارت جهانی» را به چالش کشیده است.با مخالفت با رای دیوان بین المللی لاهه در بازداشت نتانیاهو؛ این محکمه جهانی را به چالش کشیده است.ترامپ با مطالبه حق السهم بیشتر از اروپایی ها برای مشارکت در ناتو و البته با خارج کردن نظامیان امریکایی از اروپا و از همه مهم تر با نحوه رفتارش با زلنسکی عملا ناتو را تا آستانه انحلال برده است و اروپایی ها را به فکر گزینه های جدید و مستقل برای حفظ امنیت شان انداخته است.رویکردهای ترامپ باعث شده است آلمانی ها به تقویت زیرساخت های ارتش شان روی بیاورند و البته درخواست های ترامپ را زیاده خواهی بدانند و متعاقب جنگ اکراین به دنبال نقش آفرینی بیشتر با اعزام نیرو در شرق اروپا باشند.مقابله سردمداران امریکا با تیک تاک نشان داد امریکایی ها چقدر نگران افول خودشان هستند و البته فیلم جنگ داخلی امریکا محصول سال 2024 امریکا به نویسندگی و کارگردانی الکس گارلند نشان داد که امریکایی ها زمانی را انتظار می کشند که جدایی طلبان امریکایی از ایالات متحده خارج شوند.فارغ از این فیلم نباید ماجرای تسخیر کنگره توسط هواداران ترامپ را فراموش کنیم.
پاسخ صریح به پرسش های اول مقاله
1. نظم بین الملل به کدام سمت می رود؟آنچه مسلم است جهان تک قطبی رو به پایان است و کشورهای بسیاری برای جهان چند قطبی تلاش می کنند.نهادهای نوین منطقه ای و بین المللی جایگزین نهادهای بی خاصیت فعلی خواهند شد که توان حفظ جان ده ها هزار شهروند فلسطینی را ندارند.2. نقش ترامپ در ساخت نظم پیش رو چیست؟ ترامپ تمام تلاشش را می کند که هژمون و قدرت مسلط جهانی امریکا را حفظ کند اما این کار ناشدنی ست شاید فقط بتواند کمی این افول قدرت را به تاخیر بیاندازد و البته شاید با تنش های فراوانی که درست می کند شرایط را برای عبور از جهان تک قطبی سریع تر از آنچه به ذهن مان می رسد محیا کند این مورد اخیر به شرایط داخلی کشورهای متمایل به جهان چند قطبی و تقسیم کار ملی و بین المللی این کشورها بر می گردد.مثلا اگر در قضیه فلسطین؛ ایران، مصر، ترکیه، یمن، محور مقاومت به توافق برسند تقریبا بدون حضور سایر کشورهای عرب منطقه یا با حضور حداقلی آنها؛ امکان حذف و نابودی اسرائیل محیا می شود.حذفی که بعید است ترامپ با اصل «امریکا اولی» حاضر باشد هزینه گزاف حفظ اسرائیل را پرداخت کند. مشکل اصلی فعلا سمت ما کشورهای اسلامی منطقه و ضرورت فهم مان از همکاری، اتحاد و وحدت اسلامی ست.3. ما (ایرانیان به معنای عام) در مقطع فعلی چه باید بکنیم؟ما ایرانیان فارغ از مذهب، زبان و قومیت و حتی محل سکنی گزیدن مان در ایران یا خارج از کشور بایستی به خوبی بدانیم که در دو جنگ جهانی بی طرف بودیم اما ضربات اساسی خوردیم الان وقت نقش آفرینی مان است بایستی در کنار «ام المسائل منطقه غرب آسیا : مسئله فلسطین» نقش جهانی ایفا کنیم و برای فضای داخلی مان نیز تدبیرهای خاص در نظر بگیریم.#ایران #فلسطین #سوریه #امریکا #ترامپ #اسرائیل #مذاکره
14:05 - 20 فروردین 1404